توسعه باغهای پسته؛ نیازمند ایجاد زیرساختها و پایانههای فرآوری
معاون امور باغبانی ادارهکل جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به لزوم ایجاد زیرساختهای پس از برداشت اظهار کرد: اگر روند توسعه باغهای پسته ادامه پیدا کند، حتماً باید در شهرستانهای شاخصی همچون نهاوند و ملایر پایانههای فرآوری و ضبط این محصول ایجاد شود.
پستهکاری در همدان طی سالهای اخیر از یک تجربه محدود به یکی از گزینههای مورد توجه در توسعه باغهای استان تبدیل شده؛ محصولی که در شرایط کاهش منابع آبی و تغییر کیفیت آبهای زیرزمینی، بهدلیل مقاومت در برابر کمآبی و شوری مورد توجه قرار گرفته است.
اما توسعه این محصول تنها به کاشت نهال و افزایش سطح باغها محدود نمیشود. تجربه باغداران نشان میدهد که تولید پسته با مجموعهای از الزامات و چالشها همراه است؛ از انتخاب رقم و کیفیت خاک گرفته تا مدیریت آب، تأمین نهاده، هزینههای تولید، برق و دسترسی به دانش فنی.
در سوی دیگر، جهاد کشاورزی استان نیز با تأکید بر توسعه محصولات کمآببر، پسته را در چارچوب الگوی کشت دنبال میکند؛ هرچند مسئولان تأکید دارند که این محصول برای تمام مناطق استان یک نسخه واحد نیست و باید متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه توسعه پیدا کند.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا درخصوص آخرین وضعیت کشت این محصول با قربان افشار؛ یکی از باغداران ملایری و نیز بهروز فروزانفر؛ معاون امور باغبانی ادارهکل جهاد کشاورزی استان همدان گفتوگویی ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
* هفت سال است در زمینه پستهکاری فعالیت میکنم
پستهکار منطقه جوکار ملایر با اشاره به سابقه فعالیت خود اظهار کرد: حدود هفت سال است که در زمینه پستهکاری فعالیت دارم و در حال حاضر در باغی به مساحت حدود دو هکتار مشغول به کار هستم.
قربان افشار با بیان اینکه نهالهای رقم احمدآقایی را از شهربابک تهیه و در باغ خود کشت کرده است، افزود: با توجه به شرایط خاک منطقه، استفاده از بذر نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد؛ بنابراین باغدار باید پیش از احداث باغ، درباره روش مناسب کشت و تکثیر اطلاعات کافی کسب کند.
وی با اشاره به اینکه پسته نیز مانند سایر محصولات کشاورزی هزینهبر است، تصریح کرد: برای تولید این محصول باید هزینههای مربوط به کود و سم را در نظر گرفت و نباید تصور کرد که پسته بدون هزینه به بار مینشیند. همچنین با توجه به شرایط باغ، فاصله دورههای آبیاری میتواند حدود 40 روز باشد.
*خسارت 6 هزار متری باغ بر اثر قطع برق
این باغدار با اشاره به چالشهای سالهای فعالیت خود گفت: حدود 6 هزار متر از باغ میوهام با درختان 12 تا 13 ساله بر اثر قطع برق از بین رفت و برای جبران این خسارت قابلتوجه نیز هیچ حمایتی دریافت نکردم.
افشار با اشاره به مشکلات سالهای نخست کار افزود: در ابتدای راه اطلاعات کافی درباره پستهکاری نداشتم و علاوه بر جستوجو در فضای مجازی، برای شناخت بهتر این محصول و روشهای کشت از تجربیات مناطق پستهخیز کشور مانند رفسنجان، کرمان و قم بهره بردم.
وی با بیان اینکه نخستین سال باردهی اقتصادی باغ خود را پشت سر گذاشته است، خاطرنشان کرد: با وجود همه مشکلات، این مسیر را ادامه میدهم و تجارب سالهای گذشته باعث شده است برای توسعه باغ و افزودن یک تا دو هکتار دیگر به سطح زیر کشت پسته برنامهریزی کنم.
* 440 هکتار باغ پسته در همدان توسعه یافته است
در ادامه معاون امور باغبانی ادارهکل جهاد کشاورزی استان همدان، با اشاره به روند توسعه پسته در استان اظهار کرد: پسته محصولی است که بهتازگی در استان همدان توسعه پیدا کرده است.
بهروز فروزانفر، افزود: البته در گذشته تکدرخت پسته در استان داشتهایم، اما باغ پسته به شکل یکدست و گسترده نداشتیم و طی چند سال گذشته حدود 440 هکتار باغ پسته در استان توسعه پیدا کرده است.
وی با اشاره به قرار گرفتن پسته در برنامه توسعه باغها استان گفت: یکی از دلایل انتخاب این محصول، کمآببر و اقتصادی بودن این محصول است.
وی با اشاره به وضعیت منابع آبی استان اظهار کرد: یکی دیگر از دلایل، تغییر کیفیت آبهای زیرزمینی استان است؛ چراکه همزمان با کاهش آب، شوری آبهای زیرزمینی نیز افزایش پیدا میکند. درخت پسته مقاوم به کمآبی و شوری است و به همین دلیل در برنامه توسعه باغها استان قرار گرفته است.
*نهاوند و ملایر؛ شهرستانهای اصلی باغها پسته
معاون امور باغبانی ادارهکل جهاد کشاورزی استان همدان با بیان اینکه پسته بهعنوان یک الگوی عمومی برای تغییر کشت در تمام استان توصیه نمیشود، گفت: توسعه این محصول تنها در شهرستانهایی که شرایط آبوهوایی مناسبتری دارند دنبال میشود؛ چراکه هرچند درخت پسته در تمام استان تابآوری دارد، اما این موضوع به معنای باردهی اقتصادی آن نیست. به همین دلیل شهرستانهایی را که کشت پسته در آنها آزمایش شده و نتیجه داده، برای توسعه انتخاب کردهایم.
فروزانفر با اشاره به اینکه عمده باغهای پسته استان در دو شهرستان نهاوند و ملایر قرار دارد، افزود: حدود 140 تا 150 هکتار باغ پسته در نهاوند و حدود 110 هکتار در ملایر وجود دارد. در حال حاضر سطح کل باغهای پسته استان حدود 440 هکتار است و سال گذشته نیز حدود 40 تن محصول از آنها برداشت شد.
*بازگشت طولانی سرمایه؛ مهمترین نکته برای باغدار
وی با اشاره به مهمترین موضوعی که کشاورزان پیش از احداث باغ باید مورد توجه قرار دهند، اظهار کرد: مهمترین مسئله، زمان طولانی بازگشت سرمایه است که در کنار آن، موضوعاتی مانند سرما، آب، انتخاب رقم مناسب و مسائل مربوط به بازار محصول نیز باید محاسبه شود.
معاون امور باغبانی جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه پسته محصولی اقتصادی اما نیازمند دانش فنی است، تصریح کرد: دانش فنی هم در مرحله تولید و هم بعد از برداشت اهمیت دارد و اگر توسعه پسته در استان ادامه یابد، پایانههای ضبط پسته نیز باید همزمان توسعه پیدا کنند.
فروزانفر با تأکید بر ضرورت آموزش باغداران خاطرنشان کرد: کشاورز پیش از اقدام به احداث باغ باید دانش فنی کاشت، نگهداری و برداشت را داشته باشد؛ اطلاعات لازم را جمعآوری کند، مشورت بگیرد، از باغهای احداثشده بازدید کند و برای خود کارشناس فنی و مشاور داشته باشد تا با بررسی عواملی مانند نوع رقم، فاصله کاشت، کیفیت خاک و نحوه کاشت، پس از غرس درخت با مشکل مواجه نشود.
*احمدآقایی؛ رقم توصیهشده در همدان
وی در پاسخ به اینکه آیا رقم خاصی برای استان همدان به باغداران معرفی شده است یا خیر، گفت: رقم اختصاصی برای استان نداریم؛ در کشور ارقام مشخصی وجود دارد و در همدان نیز رقم «احمدآقایی» توصیه شده که باغداران از آن استفاده میکنند و این رقم در استانهای با اقلیم مشابه نیز کشت میشود.
وی با اشاره به اقدامات ترویجی جهاد کشاورزی برای آشنایی کشاورزان با پسته اظهار کرد: در سالهای نخست توسعه، تعدادی باغ الگویی احداث کردیم تا کشاورزان از نزدیک با این محصول آشنا شوند. همچنین از اساتید شناختهشده ایستگاه تحقیقات پسته کشور در کرمان دعوت کردیم تا با حضور در استان دورههای آموزشی برگزار کنند.
معاون امور باغبانی جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه آموزشها همچنان ادامه دارد، افزود: این کلاسها بهصورت حضوری و وبیناری برگزار میشود و اطلاعرسانی آن نیز مستمر است. علاوه بر این برنامههای ترویجی، کارشناسان سازمان بهطور مداوم از باغها سرکشی کرده و توصیههای فنی لازم را به باغداران ارائه میدهند.
*تولید فعلی مشکل بازار ندارد
فروزانفر با اشاره به وضعیت بازار پسته استان تصریح کرد: در حال حاضر سالانه حدود 40 تن پسته در استان تولید میشود و این میزان آنقدر نیست که مشکلی در فروش ایجاد کند؛ بلکه بخش عمده آن با قیمت مناسب در بازارهای محلی به مصرف میرسد.
وی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی تولیدکنندگان دغدغه فروش ندارند، اما در صورت توسعه باغها و افزایش چشمگیر تولید، باید برای بازارهای صادراتی و تولید محصول استاندارد صادراتمحور برنامهریزی کنیم.
*پایانه ضبط پسته در صورت توسعه کشت ضروری است
معاون امور باغبانی ادارهکل جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ضرورت ایجاد زیرساختهای پس از برداشت اظهار کرد: اگر روند توسعه باغهای پسته ادامه پیدا کند، حتماً باید در شهرستانهای شاخصی همچون نهاوند و ملایر پایانههای فرآوری و ضبط پسته ایجاد شود.
فروزانفر با بیان اینکه بخش عمده پسته کشور جنبه صادراتی و ارزآوری دارد، گفت: فرآوری محصول باید کاملاً اصولی و عاری از آلودگیهای قارچی بهویژه سم آفلاتوکسین باشد؛ چراکه سلامت محصول شرط اصلی صادرات است. اگر سطح زیر کشت افزایش یابد این مرحله را با جدیت دنبال خواهیم کرد، اما در شرایط فعلی بیشتر محصول در بازار محلی توزیع میشود.
وی در ادامه با اشاره به الزامات صادراتی تصریح کرد: برای ورود به بازارهای جهانی باید آزمایشهای لازم انجام و استانداردها و بارکد اختصاصی اخذ شود که این اقدامات نیز همگام با پیشرفت طرحهای توسعهای در زمان مناسب خود پیگیری خواهد شد.
*توسعه محصولات کمآببر برای حفظ منابع آب
وی با اشاره به ابلاغ الگوی کشت از سوی وزارت جهاد کشاورزی و تکالیف برنامه هفتم توسعه خاطرنشان کرد: توسعه محصولات کمآببر در دستور کار سازمان قرار دارد که پسته یکی از آنهاست.
معاون امور باغبانی جهاد کشاورزی استان همدان افزود: در کنار پسته، کشت محصولاتی مانند زعفران، گلمحمدی و گیاهان دارویی منتخب نیز در حال توسعه است تا میزان مصرف آب به ازای واحد سطح کاهش یابد.
فروزانفر همچنین از برنامه توسعه کشت زرشک در آینده خبر داد و گفت: با توجه به نتایج مثبت کشتهای الگویی، در سالهای آتی زرشک نیز بهعنوان یکی دیگر از محصولات کمآببر ترویج خواهد شد تا گامی مؤثر در جهت حفظ ذخایر آبهای زیرزمینی استان برداشته شود.
توسعه پسته در همدان تنها زمانی میتواند بخشی از راهحل بحران آب و تغییر الگوی کشت باشد که افزایش سطح زیر کشت با برنامهای کامل برای تولید، حمایت و بازار همراه شود. مقاوم بودن پسته به کمآبی و شوری کافی نیست؛ اقلیم، خاک، رقم، خطر سرما، سرمایه اولیه، دوره طولانی بازگشت سرمایه و دانش فنی باغدار نیز باید پیش از توسعه هر باغ سنجیده شود.
در چنین شرایطی، مسئولیت دستگاههای متولی نباید به آموزش و توصیه فنی محدود بماند. باغداری که سرمایه چندسالهاش بر اثر قطع برق و اختلال در آبیاری از بین میرود، نمیتواند بهتنهایی بار همه مخاطرات را تحمل کند. بیمه مؤثر، تأمین پایدار انرژی، مشاوره تخصصی و سازوکار روشن جبران خسارت باید جزئی از سیاست توسعه باشد.
از سوی دیگر، امروز که تولید استان هنوز محدود است، فرصت طراحی زیرساختهای آینده وجود دارد. جهاد کشاورزی باید مشخص کند پسته در کدام مناطق، تا چه سقفی، با چه میزان آب، با چه زیرساخت فرآوری و با چه برنامهای برای بازار و صادرات توسعه خواهد یافت. موفقیت این سیاست را نباید فقط با افزایش هکتارهای زیر کشت سنجید؛ معیار اصلی آن باید پایداری آب، امنیت سرمایه باغدار و شکلگیری یک زنجیره اقتصادی قابل دوام باشد.
