از 13 آبان تا میناب؛ تداوم یک تقابل و مسئولیت یک نسل
13 آبان برای ملت ایران بیش از یک مناسبت در تقویم سیاسی است؛ روزی است که سه رخداد متفاوت را به یک پرسش ماندگار پیوند میدهد: ملتی که استقلال خود را میخواهد، در برابر مداخله قدرتی خارجی چه تجربهای داشته و چگونه باید از تکرار آن جلوگیری کند؟ اعتراض امام خمینی (ره) به کاپیتولاسیون و تبعید ایشان در سال 1343، شهادت دانشآموزان معترض در آبانماه 1357 و تسخیر سفارت آمریکا در سال 1358، در بستری شکل گرفتند که حمایت واشنگتن از حکومت پهلوی و تلاش برای حفظ نفوذ خود در ایران، از عناصر تعیینکننده آن بود. کودتای 28 مردادماه 1332 نیز شاهدی تاریخی است که نشان میدهد این مداخله را نمیتوان به اختلافی گذرا یا صرفاً اختلاف در برداشتهای سیاسی، تقلیل داد.
13 آبان امسال اما تنها با مراجعه به گذشته معنا نمییابد. جنگ رمضان بار دیگر دشمنی آمریکا با ملت ایران را از سطح فشارهای سیاسی و اقتصادی، به میدان حمله نظامی کشاند و نشان داد که پیامدهای این تقابل به مراکز تصمیمگیری و تأسیسات نظامی، محدود نمیماند. فاجعه مدرسه شجره طیبه میناب، از تلخترین شواهد این واقعیت است؛ کودکانی که در آغاز یک روز درسی، بهجای درس خواندن، قربانی آتشی شدند که از بیرون مرزهای کشور بر سر آنان فرود آمد. در بررسی این حادثه، شواهد منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری و رسانههای مستقل، مسئولیت نیروهای آمریکایی را در حمله نشان میدهند.
این یک واقعیت است که مدرسه، حتی در میانه جنگ، مکانی است که باید از تعرض نظامی مصون بماند. هنگامی که پیشرفتهترین تجهیزات نظامی نتوانند از اصابت آتش به چنین مکانی جلوگیری کنند، پرسش تنها درباره خطای فنی یا اطلاعاتی نیست؛ مسئله، مسئولیت دولت مهاجم در انتخاب اهداف، رعایت احتیاط و پاسخگویی درباره نتایج عملیات است. از همین رو، میناب را نمیتوان حادثهای جداافتاده از تاریخ مناسبات ایران و آمریکا تلقی کرد. میان شهادت دانشآموزان در 13 آبانماه 1357 به دست نیروهای حکومت مورد حمایت واشنگتن و جان باختن کودکان میناب در حملهای که شواهد انتساب آن را به آمریکا مسلم میدانند، تفاوتهای تاریخی و حقوقی وجود دارد؛ بااینحال هر دو نشان میدهند که هزینه تصمیمهای سیاسی و نظامی قدرتها گاه بر دوش نسلی قرار میگیرد که در گرفتن آن تصمیمها، سهمی ندارد.
بااینهمه، اگر جنگ رمضان را تنها با ویرانی و داغ خانوادهها روایت کنیم، بخشی از حقیقت اینروزها ناگفته میماند؛ در کنار ایستادگی مردم در برابر حملات، گروههای جهادی و داوطلب برای کمک به خانوادههای آسیبدیده، تأمین نیازهای ضروری و مشارکت در ساماندهی مناطق خسارتدیده، به میدان آمدند. دانشآموزان نیز در این حرکت اجتماعی سهم داشتند؛ از کمکرسانی و فعالیتهای پشتیبانی تا حضور در برنامههای داوطلبانهای که متناسب با سن و توان آنان سازمان یافت. این مشارکت را نباید با نگاه تزئینی و صرفاً مناسبتی توصیف کرد. نسلی که جنگ تحمیلی هشتساله را ندیده و انقلاب را از کتابها و روایتها شناخته است، در مواجهه با تهدیدی واقعی نشان داد که میتواند نسبت به رنج هموطنان خود بیتفاوت نماند.
این رفتار، یکی از عرصههای ظهور تربیت دینی و انقلابی است؛ تربیتی که دفاع از میهن را تنها در آمادگی برای مقابله با دشمن نمیبیند، بلکه خدمت به مردم را نیز بخشی از مسئولیت ملی میشمارد. البته همبستگی و نوعدوستی، ارزشهایی مشترک میان گروههای مختلف جامعهاند و نباید تمام کنشهای داوطلبانه را به یک عامل نسبت داد؛ بااینحال، نمیتوان نقش آموزههای انقلاب اسلامی و تجربه دیرپای فعالیتهای جهادی را در ایجاد فرصت برای مشارکت نوجوانان، نادیده گرفت. آنچه در این تجربه اهمیت دارد، عبور ارزشها از سطح شعار به عرصه عمل است، جایی که دانشآموز درمییابد وطندوستی تنها احساس تعلق به خاک نیست، بلکه تعهد به انسانهایی است که در آن سرزمین زندگی میکنند.
از این نقطه، پرسش مهمتری پیش روی نظام آموزشوپرورش قرار میگیرد؛ آیا از ظرفیت اجتماعی دانشآموزان و تجربه مستقیم آنان از جنگ، برای تعمیق تربیت سیاسی استفاده خواهد شد یا همهچیز به برگزاری مراسم و تکرار روایتهای آشنا محدود میماند؟ نوجوان امروز در فضایی زندگی میکند که روایتهای متعارض، تصاویر تکاندهنده و ادعاهای بیوقفه رسانهای، برداشت او از رویدادها را تحت تاثیر قرار میدهد؛ اگر قرار است معنای استقلال و ابعاد دشمنی آمریکا را دریابد، باید بتواند تاریخ روابط دو کشور را با اسناد بشناسد، اعتبار اطلاعات را بسنجد و درباره مسئولیت بازیگران سیاسی، استدلال کند. شناخت دشمن بدون قدرت تحلیل، به دانشی ناپایدار بدل میشود که ممکن است در نخستین مواجهه با روایتهای رقیب، سست شود.
تربیت سیاسی مؤثر، بهجای آنکه دانشآموز را شنوندهای منفعل بداند، او را به پرسیدن و سنجیدن فرا میخواند؛ باید برایش روشن شود که امنیت ملی چگونه با توان دفاعی، استقلال اقتصادی، پیشرفت علمی و اعتماد عمومی پیوند دارد و چرا دفاع از کشور با مطالبه پاسخگویی مسئولان داخلی، تعارضی ندارد. نوجوانی که بتواند هم حمله نظامی خارجی را بر پایه شواهد محکوم کند و هم کاستیهای اداره جامعه را مسئولانه نقد کند، از هویتی سیاسی برخوردار میشود که بر فهم استوار است و نه بر واکنشهای زودگذر. چنین رویکردی نه ارزشهای جامعه را تضعیف میکند و نه ضرورت دشمنشناسی را کمرنگ؛ بلکه برای آنها بنیانی استدلالی و ماندگار فراهم میآورد.
فعالیتهای جهادی جنگ رمضان نیز در همین چارچوب معنا پیدا میکنند. مشارکت دانشآموزان در کمکهای مردمی و خدمترسانی اگر با آموزش، نظارت و رعایت ایمنی همراه باشد، میتواند مدرسه را به مسائل واقعی جامعه پیوند بزند. مقصود، فرستادن نوجوانان به مناطق پُرخطر یا واگذاری وظایف تخصصی امداد به آنان نیست؛ سخن از پرورش توان کار جمعی، همدلی و تشخیص مسئولیت در موقعیتهای دشوار است. ارزش چنین تجربهای زمانی پایدار میماند که پس از پایان بحران نیز در برنامههای مدرسه، محله و فعالیتهای مدنی، ادامه یابد.
13 آبان امسال از ما میخواهد دو واقعیت را همزمان ببینیم: از یکسو کارنامه مداخلهها و حملات آمریکا که با فاجعه میناب بار دیگر هزینه سنگین آن برای مردم ایران آشکار شد و از سوی دیگر، ظرفیتی که نسل دانشآموز در همراهی با آسیبدیدگان و خدمت به جامعه و در سطحی برتر در حمایت از ایران اسلامی، نشان داد. پاسخ شایسته به این تجربه تنها بزرگداشت گذشته یا محکومیت یک جنایت نیست؛ آموزشوپرورش باید از آن برای ساختن نسلی بهره بگیرد که تاریخ دشمنیها را دقیق میشناسد، درباره ادعاها مستقل میاندیشد و در برابر سرنوشت کشور مسئولیت میپذیرد. استقلال ایران به چنین نسلی نیاز دارد؛ نسلی که آگاهیاش پشتوانه مقاومت و مسئولیتش پشتوانه آبادانی کشور باشد.
13 آبان امسال اما تنها با مراجعه به گذشته معنا نمییابد. جنگ رمضان بار دیگر دشمنی آمریکا با ملت ایران را از سطح فشارهای سیاسی و اقتصادی، به میدان حمله نظامی کشاند و نشان داد که پیامدهای این تقابل به مراکز تصمیمگیری و تأسیسات نظامی، محدود نمیماند. فاجعه مدرسه شجره طیبه میناب، از تلخترین شواهد این واقعیت است؛ کودکانی که در آغاز یک روز درسی، بهجای درس خواندن، قربانی آتشی شدند که از بیرون مرزهای کشور بر سر آنان فرود آمد. در بررسی این حادثه، شواهد منتشرشده از سوی نهادهای حقوق بشری و رسانههای مستقل، مسئولیت نیروهای آمریکایی را در حمله نشان میدهند.
این یک واقعیت است که مدرسه، حتی در میانه جنگ، مکانی است که باید از تعرض نظامی مصون بماند. هنگامی که پیشرفتهترین تجهیزات نظامی نتوانند از اصابت آتش به چنین مکانی جلوگیری کنند، پرسش تنها درباره خطای فنی یا اطلاعاتی نیست؛ مسئله، مسئولیت دولت مهاجم در انتخاب اهداف، رعایت احتیاط و پاسخگویی درباره نتایج عملیات است. از همین رو، میناب را نمیتوان حادثهای جداافتاده از تاریخ مناسبات ایران و آمریکا تلقی کرد. میان شهادت دانشآموزان در 13 آبانماه 1357 به دست نیروهای حکومت مورد حمایت واشنگتن و جان باختن کودکان میناب در حملهای که شواهد انتساب آن را به آمریکا مسلم میدانند، تفاوتهای تاریخی و حقوقی وجود دارد؛ بااینحال هر دو نشان میدهند که هزینه تصمیمهای سیاسی و نظامی قدرتها گاه بر دوش نسلی قرار میگیرد که در گرفتن آن تصمیمها، سهمی ندارد.
بااینهمه، اگر جنگ رمضان را تنها با ویرانی و داغ خانوادهها روایت کنیم، بخشی از حقیقت اینروزها ناگفته میماند؛ در کنار ایستادگی مردم در برابر حملات، گروههای جهادی و داوطلب برای کمک به خانوادههای آسیبدیده، تأمین نیازهای ضروری و مشارکت در ساماندهی مناطق خسارتدیده، به میدان آمدند. دانشآموزان نیز در این حرکت اجتماعی سهم داشتند؛ از کمکرسانی و فعالیتهای پشتیبانی تا حضور در برنامههای داوطلبانهای که متناسب با سن و توان آنان سازمان یافت. این مشارکت را نباید با نگاه تزئینی و صرفاً مناسبتی توصیف کرد. نسلی که جنگ تحمیلی هشتساله را ندیده و انقلاب را از کتابها و روایتها شناخته است، در مواجهه با تهدیدی واقعی نشان داد که میتواند نسبت به رنج هموطنان خود بیتفاوت نماند.
این رفتار، یکی از عرصههای ظهور تربیت دینی و انقلابی است؛ تربیتی که دفاع از میهن را تنها در آمادگی برای مقابله با دشمن نمیبیند، بلکه خدمت به مردم را نیز بخشی از مسئولیت ملی میشمارد. البته همبستگی و نوعدوستی، ارزشهایی مشترک میان گروههای مختلف جامعهاند و نباید تمام کنشهای داوطلبانه را به یک عامل نسبت داد؛ بااینحال، نمیتوان نقش آموزههای انقلاب اسلامی و تجربه دیرپای فعالیتهای جهادی را در ایجاد فرصت برای مشارکت نوجوانان، نادیده گرفت. آنچه در این تجربه اهمیت دارد، عبور ارزشها از سطح شعار به عرصه عمل است، جایی که دانشآموز درمییابد وطندوستی تنها احساس تعلق به خاک نیست، بلکه تعهد به انسانهایی است که در آن سرزمین زندگی میکنند.
از این نقطه، پرسش مهمتری پیش روی نظام آموزشوپرورش قرار میگیرد؛ آیا از ظرفیت اجتماعی دانشآموزان و تجربه مستقیم آنان از جنگ، برای تعمیق تربیت سیاسی استفاده خواهد شد یا همهچیز به برگزاری مراسم و تکرار روایتهای آشنا محدود میماند؟ نوجوان امروز در فضایی زندگی میکند که روایتهای متعارض، تصاویر تکاندهنده و ادعاهای بیوقفه رسانهای، برداشت او از رویدادها را تحت تاثیر قرار میدهد؛ اگر قرار است معنای استقلال و ابعاد دشمنی آمریکا را دریابد، باید بتواند تاریخ روابط دو کشور را با اسناد بشناسد، اعتبار اطلاعات را بسنجد و درباره مسئولیت بازیگران سیاسی، استدلال کند. شناخت دشمن بدون قدرت تحلیل، به دانشی ناپایدار بدل میشود که ممکن است در نخستین مواجهه با روایتهای رقیب، سست شود.
تربیت سیاسی مؤثر، بهجای آنکه دانشآموز را شنوندهای منفعل بداند، او را به پرسیدن و سنجیدن فرا میخواند؛ باید برایش روشن شود که امنیت ملی چگونه با توان دفاعی، استقلال اقتصادی، پیشرفت علمی و اعتماد عمومی پیوند دارد و چرا دفاع از کشور با مطالبه پاسخگویی مسئولان داخلی، تعارضی ندارد. نوجوانی که بتواند هم حمله نظامی خارجی را بر پایه شواهد محکوم کند و هم کاستیهای اداره جامعه را مسئولانه نقد کند، از هویتی سیاسی برخوردار میشود که بر فهم استوار است و نه بر واکنشهای زودگذر. چنین رویکردی نه ارزشهای جامعه را تضعیف میکند و نه ضرورت دشمنشناسی را کمرنگ؛ بلکه برای آنها بنیانی استدلالی و ماندگار فراهم میآورد.
فعالیتهای جهادی جنگ رمضان نیز در همین چارچوب معنا پیدا میکنند. مشارکت دانشآموزان در کمکهای مردمی و خدمترسانی اگر با آموزش، نظارت و رعایت ایمنی همراه باشد، میتواند مدرسه را به مسائل واقعی جامعه پیوند بزند. مقصود، فرستادن نوجوانان به مناطق پُرخطر یا واگذاری وظایف تخصصی امداد به آنان نیست؛ سخن از پرورش توان کار جمعی، همدلی و تشخیص مسئولیت در موقعیتهای دشوار است. ارزش چنین تجربهای زمانی پایدار میماند که پس از پایان بحران نیز در برنامههای مدرسه، محله و فعالیتهای مدنی، ادامه یابد.
13 آبان امسال از ما میخواهد دو واقعیت را همزمان ببینیم: از یکسو کارنامه مداخلهها و حملات آمریکا که با فاجعه میناب بار دیگر هزینه سنگین آن برای مردم ایران آشکار شد و از سوی دیگر، ظرفیتی که نسل دانشآموز در همراهی با آسیبدیدگان و خدمت به جامعه و در سطحی برتر در حمایت از ایران اسلامی، نشان داد. پاسخ شایسته به این تجربه تنها بزرگداشت گذشته یا محکومیت یک جنایت نیست؛ آموزشوپرورش باید از آن برای ساختن نسلی بهره بگیرد که تاریخ دشمنیها را دقیق میشناسد، درباره ادعاها مستقل میاندیشد و در برابر سرنوشت کشور مسئولیت میپذیرد. استقلال ایران به چنین نسلی نیاز دارد؛ نسلی که آگاهیاش پشتوانه مقاومت و مسئولیتش پشتوانه آبادانی کشور باشد.
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.