شستا؛ نوبت همدان که رسید، آسمان تپید
سفر اخیر مدیرعامل شستا به همدان را نمیتوان تنها در حاشیه اظهارات نامناسب او درباره خبرنگاران خلاصه کرد؛ آنچه در نشست 21 آبانماه رخ داد، اگرچه از منظر شأن رسانه و ضرورت رعایت آداب مسئولیت مدیریتی قابل تأمل است، اما مسئله مهمتری را نیز پیش روی افکار عمومی قرار میدهد: اینکه مدیرعامل یکی از بزرگترین مجموعههای اقتصادی کشور پس از سالها وعده و انتظار با چه دستاورد مشخصی به همدان آمد و در پایان این سفر چه تعهد تازهای برای توسعه استان برجای گذاشت؟
مرور اخبار منتشرشده از این نشست نشان میدهد نمایندگان استان همچنان از سهم ناچیز همدان در سرمایهگذاریهای شستا گلایهمندند، استاندار خواستار تعیین تکلیف پروژههای نیمهتمام است و مدیرعامل این مجموعه نیز بخش قابل توجهی از سخنان خود را به تشریح محدودیت منابع مالی و تعهدات سنگین شرکت اختصاص میدهد. در پایان اما آنچه در گزارشهای رسمی دیده میشود، بیش از آنکه تصمیمی تازه با اعتبار مشخص و زمانبندی اجرایی باشد، مجموعهای از اعلام آمادگیها و وعده پیگیری است! عباراتی که برای مردم همدان چندان تازگی ندارد.
برای درک بهتر ماجرا، باید به سالهای گذشته بازگردیم، زمانی که حضور شستا در همدان با وعده سرمایهگذاری در گردشگری، صنعت، معدن و دامپروری همراه بود. یکی از قدیمیترین این وعدهها، احداث هتل هما است؛ پروژهای که به گفته استاندار وقت، کلنگ آن در سال 1394 و همزمان با سفر رئیسجمهوری به همدان، به زمین زده شد. در اردیبهشتماه 1395 نیز مسئولان استان از تعهد 350 میلیارد تومانی شستا برای اجرای سه طرح هتل هما، استحصال منیزیم از دولومیت و منطقه ویژه اقتصادی جهانآباد خبر دادند و حتی بر آغاز عملیات اجرایی این سرمایهگذاریها تا دهم اردیبهشتماه همان سال، تأکید شد.
با وجود این، در شهریورماه سال 1397 مرحوم محمدناصر نیکبخت، استاندار وقت همدان، در حضور معاون اول رئیسجمهور از عملکرد تأمین اجتماعی گلایه و اعلام کرد که از زمان کلنگزنی هتل هما اقدامی برای اجرای آن صورت نگرفته است. این سخنان در مراسم افتتاحیه رویدادی بینالمللی در حوزه گردشگری مطرح شد؛ درست زمانی که همدان برای معرفی ظرفیتهای تاریخی و گردشگری خود، بیش از همیشه به توسعه زیرساختهای اقامتی نیاز داشت.
اکنون پس از گذشت بیش از 11 سال از آن کلنگزنی، باید پرسید سرنوشت هتل هما چه شد؟ آیا پروژه از دستور کار سرمایهگذاری خارج شده یا همچنان در فهرست برنامههای شستا قرار دارد؟ اگر اجرای آن فاقد توجیه اقتصادی بوده، چه زمانی و براساس کدام مطالعه چنین تصمیمی گرفتهاند؟ پرسشها زمانی جدیتر میشود که هلدینگ گردشگری تأمین اجتماعی در خردادماه امسال از برنامه توسعه هتلهای هما در لاهیجان و آبادان خبر داده، اما نامی از همدان نبرده... روشن است که انتخاب محل سرمایهگذاری باید براساس بررسی کارشناسی انجام شود، بااینحال مدیران شستا باید توضیح دهند که وعده قدیمی این مجموعه برای شهری با ظرفیتهای شناختهشده گردشگری، به کجا رسیده است؟
سرنوشت پروژههای دامپروری نیز نیازمند چنین پاسخگویی است. در مهرماه سال 1398، هنگام کلنگزنی مجتمع دامپروری درگزین از ظرفیت 12 هزار رأس دام و سرمایهگذاری 150 میلیارد تومانی سخن گفته شد؛ طرحی که البته در سالهای بعد به تولید رسید، اما نسبت ظرفیت و اشتغال تحققیافته آن با وعدههای اولیه، همچنان نیازمند شفافسازی است. در همان سال اجرای مجتمع 6 هزار رأسی ملایر با اعتبار 130 میلیارد تومان اعلام و در شهریورماه سال 1399، عملیات اجرایی طرحی با رقم سرمایهگذاری 327 میلیارد تومان، آغاز شد؛ بااینحال، در سال 1405 همچنان از تکمیل طرح دامپروری ملایر و بهرهبرداری اولیه از مجموعهای سه هزار رأسی در آینده سخن گفته میشود و حتی نسبت این دو طرح بهروشنی مشخص نیست. در قهاوند نیز با وجود اعلام آغاز عملیات اجرایی مجتمع 6 هزار رأسی در شهریورماه 1399، مسائل مربوط به زمین و راه دسترسی همچنان مطرح است. تأملبرانگیزتر اینکه استاندار وقت در بهمنماه همان سال از انعقاد قرارداد احداث چهار مجتمع دامپروری 6 هزار رأسی در استان خبر داده بود. اکنون شستا باید روشن کند از آن چهار مجتمع، چه تعداد با ظرفیت وعدهدادهشده به بهرهبرداری رسیده، چه میزان سرمایهگذاری و اشتغال محقق شده و مسئولیت تأخیر در سایر طرحها برعهده کدام مجموعه است. آیا پس از گذشت اینهمه سال، ارائه چنین کارنامهای مطالبه بزرگی است؟
موضوع به گردشگری و دامپروری نیز محدود نمیشود. طرح استحصال منیزیم از دولومیت و سرمایهگذاری در منطقه ویژه اقتصادی جهانآباد که در سال 1395 مطرح شدند، همچنان نیازمند گزارش نتیجه هستند. در بهمنماه سال 1398 نیز احداث کارخانه سیلیکونمتال در ملایر در نشست مدیران استانی با مدیرعامل وقت شستا مطرح شد. آنچه این مجموعه وعدهها را به مسئلهای جدی تبدیل میکند، صرف طولانی شدن اجرای چند پروژه نیست، مسئله نبود گزارش منسجمی است که نشان دهد از تعهدات اعلامشده شستا برای همدان چه میزان تحقق یافته و چه بخشی بدون نتیجه باقی مانده است. مدیرعامل شستا در سفر اخیر اعلام کرده حدود 200 هزار میلیارد تومان پروژه سرمایهگذاری در قالب 20 طرح بزرگ و بعضاً ملی در دست اجرا دارد؛ بنابراین پرسش این نیست که چرا شستا تمام منابع خود را در همدان هزینه نمیکند، بلکه باید روشن شود از این حجم سرمایهگذاری، چه سهمی به همدان اختصاص یافته و این سهم با معیارهای اقتصادی و ظرفیتهای استان چه نسبتی دارد؟
در نشست اخیر نیز مدیرعامل شستا از آمادگی برای مشارکت با هلدینگهای بزرگ و بررسی سرمایهگذاری در حوزه معدن، صنایع دارویی، پتروشیمی و تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی، سخن گفت؛ حتی خطاب به مسئولان استان ابراز فرمود اگر منابع طلا دارید، برای سرمایهگذاری مطرح کنید! ظاهراً حضرت مدیرعامل پول دارد، اما برای حوزههای مورد علاقه خودش و نه نیاز مردم و ظرفیتهای استان.
در چنین فضایی، حاشیه رفتاری مدیرعامل شستا معنای دیگری پیدا میکند؛ بنا بر مشاهدات خبرنگار سپهرغرب، او در واکنش به احتمال انتشار بخشی از سخنانش توسط خبرنگاران، عبارتی نامناسب به کار برده و بلافاصله کوشیده است آن را در قالب شوخی، توضیح دهد! حتی اگر این تعبیر را لغزشی زبانی بدانیم، از مدیر ارشد یک مجموعه بزرگ اقتصادی انتظار میرود به جایگاه رسانه و حق اطلاعرسانی احترام بگذارد. خبرنگاران برای ثبت تعارفات مدیران در آن جلسه حاضر نشده بودند، آنان حق داشتند از نتیجه سفری بپرسند که قرار بود پاسخی به مطالبات چندساله توسعه استان باشد.
موضوع وقتی جالبتر میشود که بدانیم جناب مدیرعامل آنقدر با یکی از نمایندگان استان ارتباط نزدیکی داشته که این امر باعث شده بود او را با نام کوچک خطاب کند! اما معلوم نیست اینهمه قرابت چرا دردی از مردم استان دوا نکرده و فقط لغزش زبانی مدیرعامل نسیب رسانههای استان شده است؟
با اینهمه، مسئولیت این وضعیت را نباید تنها متوجه مدیرعامل شستا دانست. مدیران و نمایندگان استان نیز باید پاسخ دهند که حاصل سالها مکاتبه، مذاکره و میزبانی از مدیران اقتصادی کشور چه بوده است؟ اگر مدیر یک مجموعه بزرگ اقتصادی به همدان میآید، از محدودیتهای مالی سخن میگوید، درباره رسانهها عبارتی نامناسب به کار میبرد و بدون ارائه برنامه اجرایی روشن، جلسه را ترک میکند، انتظار میرود مسئولان استان دست کم در برابر هر دو مسئله، یعنی شأن رسانه و منافع اقتصادی همدان، موضعی متناسب و نتیجهمحور بگیرند. قرار نیست مسئولان استانی در برابر هر سخن نسنجیدهای به تنش متوسل شوند، اما حفظ حرمت استان و دفاع از حقوق مردم نیز نباید در تعارفات اداری رنگ ببازد. میزبانی شایسته از مدیران ملی یک وظیفه است و مطالبه پاسخ روشن از آنان وظیفهای مهمتر. همدان برای شنیدن توضیحاتی درباره دشواریهای مالی شستا به برگزاری نشستهای مکرر نیاز ندارد؛ آنچه ضرورت دارد، تعیین تکلیف تعهدات گذشته و روشن شدن سهم استان از برنامههای آینده این مجموعه است.
اکنون شستا باید کارنامه سرمایهگذاری خود در همدان را با ذکر نام پروژهها، مبالغ مصوب، منابع تخصیصیافته، پیشرفت واقعی و زمانبندی بهرهبرداری منتشر کند. مسئولان استان نیز لازم است نتیجه سفر اخیر را در قالب تعهدات مشخص و قابل ارزیابی به مردم گزارش دهند. اگر توافق تازهای حاصل نشده، بهتر است این واقعیت صریح بیان شود تا یک دیدار اداری با اقدام توسعهای، اشتباه گرفته نشود.
حاشیه اظهارات مدیرعامل شستا درباره خبرنگاران باید با توضیح و اصلاح موضع مناسب پاسخ داده شود، اما مسئله همدان به عذرخواهی احتمالی او محدود نیست. احترام به مردم یک استان تنها در انتخاب واژگان مؤدبانه خلاصه نمیشود، مهمتر از آن، به رسمیت شناختن مطالبات آنان و پاسخگویی درباره تعهداتی بوده که سالها بر زمین ماندهاند.