جوانگرایی یا تجربهزدایی؟
شعار جوانگرایی جذاب است و جامعه ما هم اغلب جوان هستند و البته جویای کار و جویای نام. لیبرال دموکراسی غربی میگوید برای جمع کردن رأی میتوان هر کاری انجام داد؛ پس چه شعاری فریبنده و جذابتر از جوانگرایی؟ برخی برای اثبات خلاف این مدعا به حضور دلاورانه جوانان در همه عرصههای بعد از انقلاب و جنگ تحمیلی اشاره میکنند که اشاره برحقی است و نگارنده بههیچوجه منکر آن نیست، چراکه خود یکی از آنان است. اینکه تحرک جامعه در همه ابعاد اعم از سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و غیره نیاز به انرژی جوانان دارد، شکی در آن نیست و بهکارگیری و استفاده از ظرفیت عظیم جوانان امر مهمی است که نباید از آن بههیچوجه غافل شد، چراکه آینده را جوانان میسازند و مختص آنها است
اما باید بین اجرایی شدن این شعار فریبنده که مانند چاقوی دولبه است و جریان عظیم نیروی کار با تجربه و پا به سن گذاشته که روزی خود جوان بودهاند و سردی و گرمیهای زیادی چشیده و بالا و پایین زیادی دیدهاند، نسبتی عاقلانه و مدیریتشده برقرار کرد.
متأسفانه برخی مدیران با تمسک به این شعار فریبنده برخی اطرافیان خود را که از شرایط احراز برخی جایگاهها برخوردار نیستند و با کنار زدن و نادیده گرفتن افراد با تجربهتر و پختهتر، به آن مناصب میگمارند و در میانمدت هزینههای زیادی بر جامعه تحمیل میکنند. آیا چشمانداز شعار جوانگرایی بالا رفتن آسانسوری و رابطهای برخی افرادی است که بدون طی کردن سلسلهمراتب اداری و یکشبه به برخی جایگاهها دست پیدا میکنند؟ آیا جوانگرایی یعنی بیحرمتی به نخبگان و بزرگان جامعه؟ اگر نه، پس چرا امروز در برخی ادارات شاهد به کنار رانده شدن کارکنان مجرب و سرد و گرم چشیده هستیم؟ روی کار آمدن برخی افراد کمسنوسال که مزیتی بر دیگران ندارند، در بلندمدت خسارات جبرانناپذیری بر جامعه میزنند.
و البته درمان این درد، با محقق شدن شعار شایستهسالاری امکانپذیر است. شایستهسالاری ملاک و معیارهایی دارد که سن و سال یکی از سنجههای آن بوده و مطمئناً در سایه شایستهسالاری بسیاری از جوانان به جایگاه واقعی و مناسب خود دست پیدا میکنند و پیران و با تجربگان نیز از فیض خود جامعه را محروم نخواهند کرد.
عمل به شعار پوپولیستی جوانگرایی بدون اجرای سیاستهای شایستهسالارانه منجر به وارد آمدن خسارتهای عظیمی بر پیکر جامعه خواهد شد. حذف زودهنگام خبرگان و نخبگان مدیریتی صادق که حرفها و دیدگاههای صادقانه آنان به مذاق برخی مدیران جوان خوش نمیآید و هدررفت هزینههایی که طی سالیان برای مدیران باتجربهتر هزینه شده، بار مضاعفی است که برخی مدیران کمتجربه بر جامعه تحمیل میکنند.
از سوی دیگر متأسفانه شعار جوانگرایی بعضاً ابزاری شده برای حذف و منزوی کردن مدیرانی که در ردههای مدیریتی مختلف توسط بالادستیها باید حذف شوند. سن بالاتر طبیعتاً توأم با تجربه بالاتر است و پیشکسوتان هر تشکیلاتی قطعاً به دلایل مهمی با برخی دیدگاهها و استراتژیهای رأس تشکیلات همراهی نخواهند کرد و حاضر به تحمل ضرر دانسته و قابل پیشبینی به تشکیلات نخواهند شد، بنابراین باید کنار روند و چه بهانهای بهتر از جوانگرایی؟!
بنابراین بر بزرگان جامعه فرض است که بهجای تمرکز بر جوانگرایی، بر شعار شایستهسالاری تمرکز کنند. در سایه شایستهسالاری و با تعریفهایی که دارد، جوانها بر جایگاههای مناسب خود تکیه خواهند زد و البته نخبگان و خبرگان و پیشکسوتان نیز از جایگاههای شایسته خود دور نخواهند شد. این شایستهسالاری است که جامعه را و سیستم مدیریت اجرایی را از سیاستزدگی دور خواهد کرد و حرکت زیگزاگی توأم با هدررفت سرمایه در جامعه را تبدیل به حرکت رو به جلو و متمرکز بر اهداف و چشماندازها خواهد کرد.
حتی شعار جوانگرایی در سایه شعار شایستهسالاری تحققی کامل خواهد یافت. چون اگر شایستهسالاری محقق نشود، کشف و شناسایی و بهکار گماردن جوانان شایسته نیز سخت خواهد بود. چهبسا جوانانی که بهخاطر انتصاب زودهنگام در مناصب بالا و ناتوانی در اداره امور، برای همیشه از صحنه مدیریتی جامعه حذف میشوند و جامعه از انرژِی آنان زودهنگام بیبهره میشود. درحالی که اگر به روال طبیعی و براساس سیاستهای شایستهسالاری آن جوان بهتدریج رشد میکرد و با کسب تجربههای پیشنیاز و با رعایت سلسله مراتب بالاتر میرفت، برای همیشه جامعه از توان او بهرهمند میشد.
این تجربه را بسیاری از دستگاههای اداری ما دارند و نتایج آن را در هر دو سو دیدهاند و امید است بزرگان جامعه این حقیقت اثرگذار را نهادینه کنند و این مطلوب تبدیل به ارزش شده و در همه جا بهکارگیری شود تا سرعت رشد و سازندگی جامعه صدچندان شود.
در آخر حکایتی شنیدنی وجود دارد که میگوید اگر میخواهی جامعهای را درست کنی، کارهای بزرگ را بسپار به افراد بزرگ و کارهای کوچک را بسپار به افراد کوچک (سیاست شایستهسالاری) و اگر قصد تخریب جامعهای را داری کارهای بزرگ را بسپار به افراد کوچک و کارهای کوچک را بسپار به افراد بزرگ (انتخاب سیاستزده مدیران اجرایی) که خود به خود این جامعه خراب خواهد شد. استراتژی که احیاناً در این چندسال در جامعه ما توسط دشمنانمان پیگیری و اجرایی شده و در برخی جاها نیز متأسفانه موفق به تخریب، عقبماندگی و هدررفت منابع جامعه شده است.