زندگی مشترک فقط با عبور از بحرانها دوام نمیآورد
یک روانشناس و مشاور خانواده با تأکید بر اینکه دوام زندگی مشترک تنها به حل اختلافها و عبور از بحرانها وابسته نیست، گفت: زوجین برای حفظ گرما و پایداری رابطه باید بهصورت آگاهانه ابعاد مختلف صمیمیت، از گفتوگوی عاطفی و مشارکت در تصمیمگیری تا وقتگذاشتن برای یکدیگر، احترام متقابل و ایجاد امنیت روانی را در زندگی مشترک تقویت کنند.
زندگی مشترک با گذشت زمان از حالوهوای هیجانی روزهای نخست فاصله میگیرد و در مسیر خود با اتفاقات و شرایط تازهای مواجه میشود؛ روزها سپری میشوند، سن زوجین افزایش مییابد، مسئولیتها تغییر میکند و جایگاه و نقش افراد در خانواده نیز دستخوش تغییر میشود. در چنین شرایطی، ممکن است بخشی از زوجین پس از گذشت سالها دیگر هیجان اولیه زندگی مشترک را تجربه نکنند و تصور کنند گرما و صمیمیت زندگی تنها به همان احساسات نخستین وابسته بوده؛ در حالی که با فروکش کردن آن هیجان، الزاماً نباید گرما و صمیمیت رابطه نیز از میان برود.
بخش مهمی از این مسئله میتواند به ناآگاهی زوجین از مهارتهای حفظ و تقویت رابطه بازگردد؛ اینکه افراد بدانند چگونه میتوانند در گذر سالها، رابطه خود را گرم و پویا نگه دارند، صمیمیت خانوادگی را حفظ کنند و اجازه ندهند مشکلات و تغییرات زندگی، بهتدریج فاصله میان اعضای خانواده را افزایش دهد. در واقع، دوام یک زندگی مشترک تنها به گذشت زمان یا عبور از بحرانها وابسته نیست و عوامل متعددی در حفظ گرما، صمیمیت و پایداری رابطه نقش دارند؛ عواملی که شناخت و آموزش آنها میتواند به زوجین کمک کند تا در مراحل مختلف زندگی، رابطه خود را آگاهانهتر مدیریت کنند.
در همین راستا، با یک روانشناس و مشاور خانواده، درباره عوامل مؤثر بر حفظ گرما و صمیمیت در زندگی مشترک و راهکارهای تقویت و تداوم این رابطه به گفتوگو پرداختهایم.
دکتر معصومه حاتمی با اشاره به اینکه ممکن است برخی از زوجین پس از گذشت سالها از زندگی مشترک با وجود عبور از بحرانهای اولیه به مرحله جدایی یا طلاق عاطفی برسند، گفت: در سالهای نخست زندگی مشترک، بهویژه در هزار روز اول که حدود دو سال و نیم نخست زندگی و حتی تا دو هزار روز نخست که حدود پنج سال را شامل میشود، هیجان و دلباختگی در بسیاری از زوجین پررنگتر است و گاهی هیجان بر منطق غلبه میکند، اما با افزایش عمر زندگی مشترک و مواجهه با مشکلات اقتصادی، کمبودها و فشارهای زندگی، زمینه بروز اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب، استرس و وسواس فکری افزایش مییابد.
وی افزود: هنگامی که فرد به دلایل گوناگون در زندگی دچار اختلالات و فشارهای روانی میشود، ترشح هورمونهایی مانند دوپامین، اکسیتوسین، سروتونین و اندورفین کاهش پیدا میکند و در مقابل، کورتیزول افزایش مییابد؛ در نتیجه فرد کمحوصلهتر و کمطاقتتر میشود و توانایی مدیریت بحران نیز کاهش پیدا میکند.
وی با تأکید بر ضرورت آموزش مهارتهای زندگی و زوجمحور اظهار کرد: به همین دلیل است که بارها در رسانهها تأکید کردهایم شهرداریها، ارگانها، سازمانها و نهادها باید دورههایی برای زوجین برگزار شود؛ برای مثال دورههایی ویژه زوجین زیر پنج سال زندگی مشترک یا زوجین زیر 10 سال زندگی مشترک.
این روانشناس ادامه داد: معمولاً پس از حدود پنج سال زندگی مشترک، نقشهای جدیدی وارد زندگی زوجین میشود؛ برای مثال فرزندی متولد میشود. اگر این کودک دچار تنش باشد و یکی از والدین از نحوه مدیریت بحران آگاهی نداشته باشد، ممکن است تنش را به همسرش منتقل کند و همین مسئله میتواند بر رابطه زوجین اثر بگذارد.
** کاهش ازدواج و افزایش روابط پیش از ازدواج
حاتمی در ادامه درباره کاهش آمار ازدواج و افزایش روابط دختران و پسران گفت: متأسفانه بسیاری از افراد وارد روابط دوستی شده و بخشی از نیازهای خود را در این طریق برآورده میکنند، در نتیجه، دیگر ضرورت تشکیل خانواده احساس نمیشود.
وی با اشاره به مطرح شدن الگوهایی مانند ازدواج سفید افزود: اگر در سطح کشور، بهویژه در شهرهای بزرگ، پژوهشی انجام شود، میتوان مشاهده کرد که میزان روابط بین دخترها و پسرها افزایش یافته است.
این مشاور خانواده ادامه داد: با افزایش این آمار، فرد دیگر تمایلی برای پذیرش مسئولیتهای ازدواج و زندگی مشترک از خود نشان نمیدهد و از آن دوری میکند. در نتیجه، افزایش روابط میتواند به کاهش مسئولیتپذیری منجر شود، در حالی که ازدواج ذاتاً با مسئولیتپذیری همراه است.
*معنویت فقط نماز و روزه نیست
حاتمی با اشاره به موضوع رساله فوقدکتری خود گفت: با فعالیت بر پروژهای با موضوع نقش معنویت در سلامت روان زوجین زیر 10 سال زندگی مشترک در شهر تهران، این نتیجه را دریافت کردم که زنان و مردانی که افکار معنوی دارند، دوام زندگی بیشتری دارند.
وی تأکید کرد: معنویت فقط نماز و روزه نیست؛ افکار معنوی یعنی خیرخواه بودن، قدرشناسی و سپاسگزاری، احترام گذاشتن به بزرگترها و توانایی مدیریت بحران. فردی که مدیریت بحران را بلد است، در شرایط بحرانی بحران جدید تولید نمیکند.
این مشاور خانواده افزود: دختران و پسرانی که نسبت به خود آگاهی دارند، خود را دوست دارند و به خود احترام میگذارند، در صورت برخورداری از آموزش و آگاهی مناسب، دوام بیشتری را برای زندگی مشترک رقم میزنند.
حاتمی تصریح کرد: هرچه زوجین از معنویت فاصله بگیرند، ممکن است از گذشت، سازگاری، قدرشناسی و عذرخواهی نیز فاصله بگیرند.
وی ادامه داد: در بسیاری از مقالات جدید روانشناسی نیز بر این موضوع تأکید شده که زوجینی که فرهنگ عذرخواهی، قدرشناسی و سپاسگزاری دارند و ارتباط با بزرگترها را ارزشمند میدانند، از ظرفیت بیشتری برای حفظ رابطه برخوردارند.
** فرهنگ خانواده مبدأ بر زندگی مشترک اثر میگذارد
وی با اشاره به تأثیر خانوادهای که فرد در آن رشد کرده، گفت: دختر یا پسری که رابطه مناسبی با پدر و مادر خود ندارد، ممکن است نخستین کاری که در زندگی مشترک انجام دهد، قطع ارتباط با پدرشوهر، مادرشوهر، پدرزن یا مادرزن باشد؛ زیرا در خانواده خود احترام به بزرگتر را یاد نگرفته است.
وی ادامه داد: دختری که در خانوادهای رشد کرده که فرهنگ قدرشناسی وجود نداشته، نمیتواند همراه همسرش یا قدردان او باشد. در واقع اینها همان الگوهایی هستند که فرد از فرهنگ خانواده مجردی خود به زندگی مشترک منتقل میکند.
** نقش رسانه در فرسودگی روابط
این مشاور خانواده با اشاره به نقش رسانهها در شکلگیری الگوهای رفتاری زوجین اظهار کرد: متاسفانه گاهی در فیلمها و سریالهای خانگی، گستاخی، بیاحترامی و قطع ارتباط بهعنوان رفتارهای قابل قبول آموزش داده میشود. امروز در برخی جریانهای روانشناسی نیز دائماً درباره آدمهای سمی صحبت میشود، در حالی که ممکن است فردی که از نظر ما سمی تلقی میشود، مادر، خواهر یا یکی از اعضای خانواده ما باشد.
حاتمی با اشاره به تضادِ برخی آموزههای روانشناسیِ فردمحور با مبانی دینی گفت: در فرهنگ دینی ما، بر سازگاری، انعطاف، گذشت و فداکاری تأکید شده؛ اما برخی آموزههای روانشناسی غربی، فرد را به تنهاییطلبی تشویق میکند و القا میکند که نیازی به جامعه ندارد و باید فقط به خودش فکر کند. این نگاه، دقیقاً نقطه مقابلِ توصیههای اسلام درباره صلهرحم و پیوندهای اجتماعی است.
وی ادامه داد: اسلام بر حفظ ارتباطات تأکید ویژهای دارد؛ حتی در ماجرای مالکاشتر میبینیم که در برابر بدیِ دشمن، توصیه به رفتار خیرخواهانه و دعا میشود. اگر بتوانیم نسل جدید را با این آموزههای غنی آشنا کنیم و مهارتهای زندگی را بر پایه همین ارزشهای انسانی آموزش دهیم، قطعاً شاهد دوام بیشتر زندگیهای مشترک خواهیم بود.
** سرانههای زندگی مشترک را باید جدی گرفت
وی در ادامه گفت: همه این موارد میتواند باعث فرسودگی رابطه شود. زوجین در زندگی مشترک با مفاهیمی مانند سرانه بحث، درگیری، نزاع و در مقابل، سرانه سخن صمیمانه و سرانه سفر مواجه هستند.
این روانشناس توضیح داد: وقتی میزان درگیری و نزاع افزایش پیدا میکند، بهتدریج سرانه سخن صمیمانه و سفر مشترک کاهش مییابد. وقتی زن با همسرش خوب صحبت نمیکند، مرد نیز ممکن است دیگر تمایلی به سفر رفتن با او یا گفتوگو با او نداشته باشد و بهتدریج از هم فاصله بگیرند. هرچه سرانه گفتوگوهای مثبت، غافلگیریها و هیجانات مثبت و سفرهای مشترک افزایش پیدا کند، رابطه نیز به سمت نزدیکی بیشتر میرود.
حاتمی خاطرنشان کرد: باید دید در زندگی سرانه چه چیزی بیشتر است؛ اگر سرانه زندگی افراد سکوت باشد، زندگی در حال فاصله گرفتن، اگر سرانه سخنان مثبت بیشتر باشد، زندگی به سمت نزدیکی است. همچنین اگر سرانه صبر و تحمل در زندگی بالا باشد، میتوان انتظار داشت اتفاقات خوبی در زندگی رخ دهد.
** طلاق عاطفی؛ زندگیهایی که ظاهراً پابرجا هستند
وی درباره فرسودگی روابط در سالهای بعد از آغاز زندگی مشترک نیز گفت: ممکن است بسیاری از زندگیها به طلاق رسمی منجر نشوند، اما زوجین دچار طلاق عاطفی شده باشند؛ یعنی زندگی از نظر ظاهری پابرجا باشد، اما عمق و صمیمیت لازم در آن وجود نداشته باشد.
این مشاور خانواده تأکید کرد: هرچه میزان بحث، دعوا و درگیری در زندگی بالاتر باشد، میزان صمیمیت پایینتر میآید. در روانشناسی، از 9 نوع صمیمیت صحبت میکنیم که شامل صمیمیت عاطفی، عقلانی، جسمانی، جنسی، زمانی، زیباییشناختی، معنوی، ارتباطی و روانشناختی است.
حاتمی درباره صمیمیت عاطفی گفت: صمیمیت عاطفی یعنی فرد در طول روز یک واژه یا جمله عاطفی به همسرش بگوید.
وی افزود: صمیمیت عقلانی نیز به معنای مشارکت دادن همسر در تصمیمگیریهاست. برای مثال، در پایان هفته با هم تصمیم گرفته شود که چه کسی به خانه دعوت شود و نحوه پذیرایی از او چگونه باشد. این شراکت در تصمیم گیری به این معناست که زوجین به یکدیگر اعتماد دارند و تمایل دارند در تصمیمگیریها از نظرات و همراهی یکدیگر استفاده کنند
وی درباره صمیمیت جسمانی نیز اظهار کرد: در صمیمیت جسمانی باید افراد به بدن، پوشش و ظاهر خود اهمیت داده و به بهداشت فردی توجه کنند.
این روانشناس درباره صمیمیت جنسی گفت: صمیمیت جنسی نیز بخشی از زندگی مشترک است و زوجین باید برای این بخش از رابطه، زمان و فضای مناسبی در زندگی خود داشته باشند.
حاتمی درباره صمیمیت زمانی توضیح داد: صمیمیت زمانی یعنی زوجین برای یکدیگر وقت بگذارند و زمانی را فارغ از دغدغههای دیگر برای همسر خود در نظر گیرند و برای حضور همسر آماده شوند.
وی صمیمیت زیباییشناختی را نیز به معنای داشتن پروژهها و علایق مشترک دانست و گفت: زوجین باید فعالیتهای مشترک داشته باشند؛ برای مثال اگر یکی از زوجین به فیلم علاقه دارد، بهتر است همسرش نیز با او فیلم را تماشا کند.
وی در تشریح صمیمیت معنوی نیز اظهار کرد: معنویت تنها به معنای اعمال عبادی نیست بلکه نیکوکاری، فعالیتهای خیرخواهانه، احترام به سایرین نیز بخشی از تفکر معنوی هستند.
وی درباره صمیمیت ارتباطی افزود: احترام به همسر و توجه به سخنان او خصوصاً در جمع هرگز نباید فراموش شود.
این مشاور خانواده با اشاره به صمیمیت روانشناختی گفت: زوجین باید در رابطه فردی باز و پذیرنده باشند تا بتوانند فضای روانی امنی برای همسر خود ایجاد کنند.
حاتمی خاطرنشان کرد: اگر زوجین بتوانند این ابعاد مختلف صمیمیت را در زندگی خود حفظ کنند، زمینه برای داشتن یک زندگی طولانی و همراه با عشق فراهم خواهد شد.
