سپهرغرب، گروه مشکات- صبا اسدی؛ یک حافظ بین‌المللی قرآن کریم با اشاره به تأکیدات رهبر شهید بر لزوم انس با قرآن و تحقق تربیت 10 میلیون حافظ و قاریِ تراز انقلاب اسلامی، گفت: انس با قرآن، انسان را در مسیر صحیح زندگی حفظ می‌کند و آثار آن، فراتر از زندگی فردی، موجب تحول جامعه می‌شود. به‌گونه‌ای که با اثرگذاری مستقیم بر خانواده‌ها و اطرافیان، می‌تواند به گسترش فضای قرآنی در بخش وسیعی از جامعه منجر شود.
رهبر شهید همواره بر گسترش فرهنگ انس با قرآن، تربیت حافظان و قاریان تراز انقلاب اسلامی و بازگشت جامعه به مفاهیم قرآن کریم تأکید داشتند؛ تأکیداتی که به اعتقاد بسیاری از فعالان قرآنی، در سال‌های اخیر به تقویت جریان قرآنی کشور و افزایش توجه عمومی به قاریان و حافظان قرآن انجامیده است.
در این راستا با موسی معتمدی، حافظ بین‌المللی قرآن کریم، به گفت‌وگو پرداخته‌ایم. او ضمن تشریح تجربه خود در عرصه حفظ قرآن، از تأثیر رهنمودهای رهبر شهید بر فعالیت‌های قرآنی، نقش خانواده در تربیت حافظان و ضرورت حمایت از نخبگان قرآنی سخن گفت.
این حافظ بین‌المللی قرآن کریم، با اشاره به آغاز فعالیت‌های قرآنی خود گفت: از دوران کودکی با فضای قرآن مأنوس شدم و توفیق یافتم در مدت یک سال، حافظ کل قرآن شوم. پس از آن با شرکت در مسابقات متعدد، رتبه‌های اول و دوم کشوری را کسب کردم و در نهایت، موفق به کسب مقام نخست در مسابقات بین‌المللی ایران و روسیه شدم.
موسی معتمدی در تشریح مسیر ورود به عرصه حفظ قرآن، نقش خانواده را بسیار تعیین‌کننده دانست و تأکید کرد: تحقق مطالبه تربیت میلیون‌ها حافظ قرآن، بدون تقویت جایگاه خانواده و ایجاد انگیزه‌های واقعی برای جوانان امکان‌پذیر نیست.
وی در پاسخ به این پرسش که فضای خانواده تا چه اندازه در شکل‌گیری شخصیت قرآنی او اثرگذار بوده است، اظهار کرد: مهم‌ترین عامل موفقیت من، فضای قرآنی حاکم بر خانواده بود. پدرم ارتباط عمیقی با قرآن و ادعیه داشت؛ بسیاری از دعاها را از حفظ بود و در حوزه سخنرانی‌های مذهبی نیز فعالیت می‌کرد. مادرم نیز انس ویژه‌ای با کلام‌الله داشت و همواره ما را به این مسیر توصیه می‌کرد.
وی با اشاره به جمعیت خانواده‌اش افزود: ما هفت برادر هستیم که پنج نفر از ما حافظ کل قرآن کریم‌اند. دو برادر دیگر نیز بخش‌هایی از قرآن را حفظ هستند، هرچند مسیر مسابقات را به صورت حرفه‌ای ادامه ندادند.
این نخبه قرآنی خاطرنشان کرد: برادر بزرگ‌ترم همواره با پخش تلاوت‌های قرآن در خانه، تأثیر زیادی بر ما داشت. از آنجا که فرزند آخر خانواده بودم، به‌طور طبیعی تحت تأثیر این فضا قرار گرفتم و با مشاهده تلاش برادرانم برای حفظ قرآن، به این مسیر علاقه‌مند شدم. فضای خانه چنان بود که همه اعضای خانواده درگیر فعالیت‌های قرآنی بودند و همین موضوع باعث شد تا ما کمتر به سمت حواشی و فعالیت‌های دیگر گرایش پیدا کنیم.
معتمدی تأکید کرد: مهم‌ترین موفقیت هر یک از اعضای خانواده، انگیزه‌ای برای دیگران ایجاد می‌کرد. هر زمان یکی از برادران محفوظات خود را مرور و تقویت می‌کرد، دیگران نیز به ادامه مسیر ترغیب می‌شدند. به همین دلیل معتقدم تأثیر خانواده در تربیت حافظ قرآن، بسیار بیشتر از تأثیر محیط و شهر محل زندگی است.
وی در خصوص سختی‌های مسیر حفظ گفت: طبیعی است که انسان در ابتدای راه یا حتی در ادامه مسیر، گاهی احساس خستگی کند یا دچار افت انگیزه شود. در چنین شرایطی، سخنان بزرگان و توصیه‌های آنان نقش مهمی در استمرار این مسیر دارد. سخنان رهبر شهید درباره اهمیت حفظ قرآن و نگاه ایشان، برای بسیاری از فعالان قرآنی انگیزه‌بخش است.
وی افزود: پس از کسب رتبه نخست مسابقات بین‌المللی قرآن ایران، توفیق یافتم که به دیدار رهبر شهید بروم و از نزدیک از رهنمودهای ایشان بهره‌مند شوم؛ این دیدار همواره از خاطرات ماندگار زندگی من خواهد بود.
وی در ادامه با اشاره به تأکیدهای رهبر شهید بر بازگشت جامعه به قرآن و گسترش فرهنگ انس با کلام وحی، این رویکرد را یکی از مهم‌ترین عوامل تقویت جریان قرآنی کشور دانست و گفت: من بارها دیده‌ام که قرآن چگونه انسان را در بزنگاه‌های زندگی حفظ می‌کند. هرکس با قرآن مأنوس شود، زندگی‌اش رنگ و بوی الهی پیدا می‌کند و این موضوع تنها محدود به زندگی فردی نیست، بلکه آثار آن در جامعه نیز نمایان خواهد شد.
این حافظ بین‌المللی به آثار تربیتی حفظ قرآن اشاره کرد و گفت: یکی از ویژگی‌های مهم حفظ قرآن، ایجاد انس دائمی با این کتاب آسمانی است؛ چراکه حافظ برای تثبیت محفوظات خود، ناگزیر است هر روز زمانی را به مرور آیات اختصاص دهد. همین استمرار، ارتباطی ناگسستنی با کلام الهی ایجاد می‌کند که آثار تربیتی فراوانی به همراه دارد.
معتمدی با اشاره به مطالبه تربیت 10 میلیون حافظ قرآن توسط رهبری شهید اظهار کرد: اگر در کشوری با حدود 90 میلیون نفر جمعیت، 10 میلیون حافظ کل قرآن وجود داشته باشد، تأثیر این افراد تنها محدود به خودشان نخواهد بود. هر حافظ بر اعضای خانواده و اطرافیان خود اثر می‌گذارد و در نهایت بخش بزرگی از جامعه تحت تأثیر فضای قرآنی قرار می‌گیرد که این موضوع، علاوه بر ارتقای معنویت، زمینه‌ساز پیشرفت‌های مادی کشور نیز خواهد بود.
وی درباره تأکید رهبر شهید بر تربیت قاریان تراز انقلاب اسلامی گفت: این نگاه در سال‌های اخیر آثار خود را نشان داده است. قاریان برجسته قرآن امروز بیش از گذشته در جامعه شناخته شده‌اند و حضور آنان در رسانه‌ها، به‌ویژه پس از پخش برنامه‌هایی مانند «محفل»، موجب شده مردم ارتباط نزدیک‌تری با چهره‌های قرآنی برقرار کنند.
وی افزود: شخصیت‌هایی مانند حامد شاکرنژاد و حاج احمد ابوالقاسمی سال‌ها در جامعه قرآنی شناخته‌شده بودند، اما امروز اقشار مختلف مردم نیز آنان را می‌شناسند و این اتفاق، ظرفیتی بسیار ارزشمند برای ترویج فرهنگ قرآنی است. چهره‌های قرآنی می‌توانند در بزنگاه‌های فرهنگی و اجتماعی نقش‌آفرین باشند؛ اگر این شخصیت‌ها به‌درستی به جامعه معرفی شوند، اخلاق و سبک زندگی آنان می‌تواند برای نسل جوان الگو باشد.
این حافظ بین‌المللی قرآن درباره مهم‌ترین خلأهای موجود در مسیر تربیت نسل قرآنی گفت: با وجود تلاش‌های صورت‌گرفته، هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم. نخستین و حیاتی‌ترین بستر تربیت حافظان قرآن، خانواده است و ضرورت دارد خانواده‌ها بیش از گذشته با فضای قرآنی مأنوس شوند.
معتمدی با تأکید بر نقش کلیدی رسانه‌ها افزود: رسانه‌های فراگیر به‌دلیل گستره نفوذ و مخاطبان زیاد، نقش بسزایی در ترویج فرهنگ قرآن دارند. هرچه رسانه بتواند با زبانی جذاب‌تر با مخاطب ارتباط برقرار کند، اثرگذاری آن در تشویق نسل جوان به فعالیت‌های قرآنی بیشتر خواهد بود.
وی با انتقاد از تفاوت میان حمایت‌های ورزشی و قرآنی تصریح کرد: یک ورزشکار در صورت کسب نشان المپیک، از حمایت‌های ویژه‌ای نظیر جایگاه اجتماعی، اشتغال و امتیازات مادی برخوردار می‌شود؛ اما در عرصه قرآن، چنین حمایت‌هایی بسیار محدود است. همین نابرابری باعث می‌شود انگیزه استعدادهای جدید برای ورود به فعالیت‌های قرآنی کاهش یابد.
وی تأکید کرد: اگر برای حافظان و نخبگان قرآنی نیز مشوق‌های واقعی و ملموسی -مشابه قهرمانان ورزشی- تعریف شود، بدون تردید تعداد بیشتری از جوانان به این مسیر علاقه‌مند خواهند شد که این امر، بخش بزرگی از خلأهای موجود را برطرف کرده و به توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه کمک می‌کند.
*استفاده از روش‌های نوین برای جذب نسل جدید
این حافظ قرآن در ادامه با اشاره به تفاوت روحیات نسل جدید گفت: نسل امروز با فناوری‌های نوین و سرگرمی‌های متنوع رشد کرده است؛ بنابراین بدیهی است که برای جذب آنان به فعالیت‌های قرآنی، باید از شیوه‌های خلاقانه و متناسب با روحیات و نیازهای روز بهره برد.
معتمدی درباره برنامه‌های آموزشی کشور نیز افزود: طرح‌هایی مانند حفظ جزء سی‌ام قرآن در مدارس و حضور دانش‌آموزان در دارالقرآن‌ها، گام‌های مثبتی است، اما به اعتقاد من، مهم‌تر از ساختارهای آموزشی، «ایجاد انگیزه درونی» در خودِ دانش‌آموز است تا او با اشتیاق به این مسیر وارد شود.
معتمدی در ادامه، یکی از چالش‌های اصلی مسیر حفظ را فقدان چشم‌انداز روشن برای دانش‌آموزان دانست و گفت: وقتی از یک دانش‌آموز می‌خواهیم قرآن را حفظ کند، نخستین پرسش او این است که «بعد از پایان این مسیر چه اتفاقی برای من می‌افتد؟». در حال حاضر پاسخ قانع‌کننده‌ای برای این پرسش نداریم؛ چرا که صرفِ اعطای مدرک، برای بسیاری از نوجوانان انگیزه‌بخش نیست.
وی با اشاره به یک تجربه موفق در منطقه فلاورجان اصفهان افزود: ما با امکانات محدود تلاش کردیم مشوق‌هایی ملموس تعریف کنیم. برای نمونه، اعلام کردیم که در پایان طرح حفظ، مسابقه‌ای برگزار و به نفرات برتر جوایز ارزشمندی اهدا می‌شود. همین اقدام ساده، اشتیاق دانش‌آموزان را به شکل محسوسی افزایش داد. نسل امروز نیاز دارد نتیجه ملموسِ تلاش خود را ببیند؛ اگر تنها از فضایل حفظ قرآن سخن بگوییم اما در انتهای مسیر امتیاز دنیوی یا اجتماعی خاصی وجود نداشته باشد، انگیزه نوجوانان برای ادامه راه کاهش می‌یابد.
وی در عین حال تأکید کرد: البته که بالاترین پاداش حفظ قرآن، آثار معنوی و اخروی آن است، اما باید در کنار آن، برای نیازهای دنیوی جوانان نیز پاسخ مناسبی داشت. لازم است فرهنگ عمومی جامعه به سمتی برود که فعالیت‌های قرآنی، جایگاه و اعتبار اجتماعی واقعی خود را پیدا کنند.
این حافظ بین‌المللی قرآن با اشاره به ضرورت بازگشت به مفاهیم قرآن گفت: متأسفانه ارتباط ما با قرآن اغلب به تلاوت یا شنیدن آیات محدود شده و تدبر در مفاهیم و عمل به آموزه‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته؛ در حالی که قرآن، برنامه جامع زندگی فردی و اجتماعی انسان است.
معتمدی بر ضرورت تفکیک نقش‌های فعالان قرآنی تأکید کرد و افزود: نباید بین وظایف قاری، حافظ و مفسر خلط مبحث شود. وظیفه اصلی قاری، تلاوت صحیح و زیبا و وظیفه حافظ، حفظ و ترویج این سرمایه الهی است. اما تبیین معارف، تفاسیر و مفاهیم، بیش از همه بر عهده مفسران، استادان دانشگاه، روحانیان، سخنرانان دینی و کسانی است که تریبون‌های فرهنگی در اختیار دارند.
وی ادامه داد: رهبر شهید همواره توصیه می‌کردند که قاریان و حافظان هنگام تلاوت، بخشی از ترجمه و مفهوم آیات را نیز برای مردم بیان کنند. من نیز پس از این توصیه، همواره سعی کرده‌ام در محافل قرآنی، علاوه بر تلاوت، نکات کوتاه تفسیری را نیز برای مخاطبان بازگو کنم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با این حال، مسئولیت اصلی ترویج معارف، بر دوش صاحبان تریبون است. اگر اندیشمندان، مبلغان و استادان در سخنرانی‌ها و برنامه‌های فرهنگی خود، قرآن را محور اصلی قرار دهند و مفاهیم آن را با زبانی روان و کاربردی برای مردم تبیین کنند، جامعه بیش از پیش با کلام وحی مأنوس خواهد شد و آثار آن به‌طور عینی در سبک زندگی مردم نمایان می‌شود.