سلامت نوجوانان در گرو همسویی والدین، دانشآموزان و مربیان
سپهرغرب، گروه سلامت- شهره کرمی؛ مسئول واحد بهداشت مدارس معاونت بهداشتی علوم پزشکی همدان با تأکید بر اینکه نمیتوان آموزش را تنها به یک حوزه محدود کرد، گفت: موفقیت در این مسیر در گرو حرکت هماهنگ والدین، دانشآموزان و کارکنان مدارس در یک چرخه واحد است؛ بنابراین هدف ما تنها دانشآموزان نیستند و توانمندسازی والدین و مربیان برای شناخت نیازهای روز نوجوانان در اولویت قرار دارد.
دوران کودکی و نوجوانی، سفری پر از کشف و دگرگونی است؛ مسیری پویا که در آن، ذهنهای جوان با دنیایی پیچیده و همیشه در حال تغییر روبهرو میشوند. در این گذرگاه حساس، وظیفه هدایت و همراهی بر عهده مربیان و آموزشدهندگان است؛ کسانی که نهتنها باید دانش خود را همواره بهروز نگاه دارند، بلکه باید با ظرافتهای عبور از سن بلوغ و نگرشهای نوین نوجوانان نیز آشنا باشند. این درک عمیق از دنیای درونی و بیرونی نسل جوان، کلید ایجاد ارتباطی مؤثر و الهامبخش است.
قابل ذکر است که پیامرسانی در حوزه سلامت و آگاهی، زمانی بیشترین تأثیر را خواهد داشت که با زبانی صمیمی و قابل فهم بیان شود. آنچه در ذهن و قلب یک نوجوان طنینانداز میشود، اغلب از دریچه تجربیات همسالان اوست؛ همسالانی که دغدغهها، چالشها و زبان مشترکی دارند. به همین دلیل است که برنامههایی چون «سفیران سلامت دانشآموزی» از اهمیت فراوانی برخوردارند. این طرحها، با تکیه بر قدرت آموزش همسالان به همسالان، مسیری نویدبخش برای آگاهیبخشی و توانمندسازی نوجوانان میگشایند. در این رویکرد، دانشآموزان نهتنها بهعنوان گیرندگان آموزش، بلکه بهعنوان مبلغان و سفیران سلامت، نقشی فعال ایفا میکنند و این خود، گامی بزرگ در جهت ارتقای سلامت جسمی و روانی آنان و جامعه است. این همراهی نسلی، پادزهری برای چالشهای عصر حاضر و سرمایهای گرانبها برای آینده خواهد بود.
در گفتوگوی پیش رو، کارشناس و مسئول واحد بهداشت جوانان، نوجوانان و مدارس معاونت بهداشتی علوم پزشکی همدان، به کالبدشکافی این مسیر میپردازد. فاطمه بختیاری، با نگاهی واقعبینانه به چالشهای موجود، از نقش «مثلث طلایی» خانه، مدرسه و مراکز بهداشت سخن میگوید و راهکارهای عبور از شکاف آگاهی در حوزه سلامت باروری و روان را تبیین میکند که در ادامه میخوانید:
مسئول واحد بهداشت جوانان، نوجوانان و مدارس معاونت بهداشتی علوم پزشکی همدان، با تشریح وضعیت شاخصهای بهداشتی دانشآموزان استان در سال 1404، بر اهمیت نقش خانوادهها و ارتقای آگاهی در حوزه بلوغ تأکید کرد.
فاطمه بختیاری در این خصوص با تبیین جزئیات آماری اظهار کرد: پوشش مراقبتهای بهداشتی برای گروههای هدف در سال 1404 به بیش از 90 درصد رسیده است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا این آمار نشاندهنده پوشش کامل آموزشهای بلوغ است یا صرفاً محدود به معاینات فیزیکی؟ تصریح کرد: در حالی که پوشش مراقبتهای بهداشتی از مرز 90 درصد عبور کرده است، میزان پوشش پزشکی نیز حدود 64 درصد برآورد میشود.
وی در ادامه افزود: «خدمات ارائهشده در مراکز خدمات جامع سلامت، خانههای بهداشت و پایگاههای سلامت شامل طیف گستردهای از مراقبتها از جمله معاینات فیزیکی، سنجش بینایی و شنوایی، اندازهگیری قد و وزن، محاسبه شاخص توده بدنی (BMI)، معاینات دهان و دندان، غربالگری اولیه سلامت روان و واکسیناسیون گروههای هدف است.
*نقش پزشکان و رویکرد آموزشهای فردی
مسئول واحد بهداشت مدارس استان با اشاره به نقش کلیدی کادر متخصص در این فرآیند، تصریح کرد: آموزش و مشاوره فردی، بخشی جداییناپذیر از روند معاینات پزشکی و مراقبتهای بهداشتی است؛ بهگونهای که در حین انجام این اقدامات، موارد مشکوک یا دارای اختلال نیز شناسایی و جهت پیگیریهای لازم به سطوح تخصصی ارجاع داده میشوند.
*توانمندسازی والدین؛ راهکاری برای رفع شکاف آگاهی
بختیاری در پاسخ به این پرسش که با توجه به اینکه نبود آگاهی در والدین یکی از چالشهای اصلی در انتقال اطلاعات صحیح به نوجوانان است، آیا برنامه مشخصی در استان همدان برای توانمندسازی خانوادهها در زمینه آموزش مسائل بلوغ و بهداشت باروری وجود دارد؟ گفت: نقش والدین در راستا حیاتی است. طبق دستورالعملهای کشوری، ما علاوه بر دانشآموزان، والدین و کارکنان مدارس را نیز بهعنوان گروههای هدف اصلی در چرخه آموزش قرار دادهایم.
وی ادامه داد: همکاران ما از جمله مراقبین سلامت و کارشناسان سلامت روان و تغذیه، علاوه بر ارائه مشاوره فردی در مراکز خدمات جامع سلامت، با حضور در مدارس و هماهنگی با انجمن اولیا و مربیان، آموزشهای لازم را ارائه میدهند. یکی از اولویتهای اصلی ما در این جلسات، آموزش مسائل بلوغ برای دانشآموزان دختر از 9 سالگی و پسران در سن بلوغ است.
*مدیریت چالشها در آموزش دختران و پسران
این کارشناس مسئول با تبیین تفاوتهای جنسیتی در ارائه خدمات آموزشی خاطرنشان کرد: در حوزه آموزش دختران، ماماها همواره در کنار ما هستند و همکاری بسیار خوبی دارند.
بختیاری ادامه داد: در مدارس پسرانه، با توجه به کمبود مراقب سلامت مرد، تمهیدات ویژهای اندیشیده شده است. با بهرهگیری از کارشناسان سلامت روان، تغذیه و همکاران حوزه ستادی، تلاش کردهایم این خلأ را جبران کرده و آموزشهای بلوغ را با دقت پیش ببریم.
*استفاده از بسترهای نوین در شرایط بحران
وی در ادامه با اشاره به بهرهگیری از فضای مجازی گفت: در کنار جلسات حضوری با انجمنهای اولیا و والدین، بهویژه در شرایط بحرانی اخیر، وبینارهای استانی متعددی با محوریت سلامت روان دانشآموزان و پیشآگاهی والدین برگزار شده است.
وی با استناد به آمارهای سال جاری افزود: میزان پوشش مراقبتهای بهداشتی بیش از 96 درصد است و این مراقبتها در مراکز خدمات جامع سلامت، خانههای بهداشت و پایگاههای سلامت بهصورت دقیق انجام میشود. همچنین بیش از 60 درصد معاینات توسط پزشکان صورت میگیرد که شامل سنجشهای بینایی، شنوایی و کنترل شاخصهای رشد (قد و وزن) است.
این مسئول در پاسخ به این پرسش که مؤثرترین مکان برای آموزش بهداشت بلوغ کجاست و هر نهاد (خانه، مدرسه یا مرکز بهداشتی) چه مزایا و محدودیتهایی در بافت فرهنگی همدان دارد، تصریح کرد: نمیتوان تنها یک جبهه را برای آموزش برگزید. موفقیت ما در گرو حرکت همزمان والدین، دانشآموزان و کارکنان مدارس در یک چرخه واحد است. به همین دلیل، گروههای هدف ما در مدارس تنها دانشآموزان نیستند و توانمندسازی والدین و کارکنان برای شناخت نیازهای روز نوجوانان در اولویت قرار دارد.
بختیاری در پایان، بر نقش کلیدی خانواده بهعنوان نخستین و اصلیترین آموزشدهنده تأکید کرد و گفت: والدین بهدلیل گذراندن بیشترین زمان با فرزندان، باید با تغییرات دوران بلوغ و نگرشهای نوین نوجوانان آشنا باشند تا بتوانند نقش آموزشدهنده مناسبی را ایفا کنند.
وی همچنین از یکی از راهکارهای نوآورانه این واحد خبر داد و افزود: ما در برنامههای خود به طرح «سفیران سلامت دانشآموزی» اهمیت ویژهای میدهیم؛ چرا که رویکرد «آموزش همسالان به همسالان» در سنین حساس رشد، تأثیری بهسزایی در آگاهیبخشی و تغییر نگرش دانشآموزان دارد.
* نقشه راه عبور ایمن از بحران بلوغ در سایه اتحاد خانه و مدرسه
در نهایت، این تغییر رویکرد از آموزشهای تکبعدی به سمت توانمندسازیِ تمام ارکانِ اثرگذار بر زندگی نوجوان، نشاندهنده درک عمیق از پیچیدگیهای دنیای امروز است. ایجاد این همزبانی میان خانه و مدرسه، نهتنها به ارتقای سطح سلامت جسمی کمک میکند، بلکه با فراهم آوردن محیطی همدلانه، بستری ایمن برای عبور موفقیتآمیز نسل آینده از بحرانهای دوران بلوغ و شکلگیری شخصیتی سالم در آنها فراهم خواهد ساخت.
باید به خاطر داشت که سلامت نوجوانان، محصولی نیست که تنها در محیط مدرسه تولید شود؛ بلکه پروژهای مشترک است که کلید آن در دستان والدین و مربیان آگاه قرار دارد. همراهی خانوادهها با برنامههای آموزشی علوم پزشکی، گامی بلند در جهت کاهش شکاف میان نسلها و تضمین شادابی و پویایی سرمایههای انسانی فردای میهنمان خواهد بود.
تحقق اهداف بهداشتی در مدارس، فراتر از ابلاغ شیوهنامهها، نیازمند عزمی همگانی است. زمانی که معلم، والد و دانشآموز در یک جبهه واحد قرار گیرند، مدرسه به جایگاهی فراتر از یک مرکز آموزشی تبدیل شده و به محیطی برای «زیستنِ سالم» و «تجربه رشد پایدار» بدل میگردد.
