زریوار؛ نگین آبی کردستان درخشانتر از همیشه
سپهرغرب، گروه زیستبوم- طاهره ترابی مهوش: در گفتوگو با مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان کردستان مشخص شد؛ با توجه به بارندگیهای مناسب، اجرای برنامه مدون حفاظت از محیط زیست تالاب زریوار، این نگین آبی کردستان را درخشانتر از همیشه کرده است.
جالبتر اینکه این تالاب بینالمللی که در فهرست کنوانسیون رامسر نیز به ثبت رسیده، شاهرگ حیاتی منطقه کردستان محسوب میشود چراکه از منظر بومشناسی (اکولوژیکی)، پناهگاهی امن برای گونههای نادری از پرندگان مهاجر، آبزیان و گیاهان تالابی است.
از سوی دیگر، این دریاچه قطب اصلی گردشگری و منبعی ارزشمند برای معیشت مردم بومی است که با فرهنگ و تاریخ منطقه پیوندی ناگسستنی دارد؛ به گونهای که تصور مریوان بدون زریوار، مثل تصور بهار بدون شکوفه است.
اما متأسفانه این میراث کهن خدادادی طی چند سالی گذشته با بحرانهایی جدی دست و پنجه نرم میکرد، به طوری که زنگ خطر برای بقای آن به صدا درآمده بود. از مهمترین چالشها میتوان به پایین رفتن سطح آب در پی خشکسالی، نشت فاضلاب روستاهای اطراف و در پی آن رشد بیرویه نیزارها بهدلیل ورود مواد مغذی و همچنین مشکلات مرتبط با حوزه گردشگری اشاره کرد. درواقع شرایط به گونهای پیش رفته بود که بیش از هر زمان دیگری به نگاهی مسئولانه و مدیریتی یکپارچه نیاز داشت تا این میراث ارزشمند برای نسلهای آینده نیز همچنان زنده و بخشنده باقی بماند، به همین منظور طی سالهای گذشته بنا به حساسیت ایجادشده، طرحی مدون با عنوان طرح حفاظت از تالاب زریوار تهیه شد و در دستور کار کارگروه حفاظت از محیط زیست استان کردستان قرار گرفت.
بنابراین برآن شدیم تا درخصوص آخرین وضعیت تالاب و نیز چگونگی عملیاتی شدن این برنامه مدون، با مدیرکل حفاظت از محیط زیست کردستان گفتوگویی ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
فرزاد زندی با اشاره آخرین وضعیت محیط زیستی و برنامههای حفاظتی تالاب بینالمللی زریوار اظهار کرد: درشرایط فعلی، این تالاب در یکی از ایدهآلترین دورانهای خود به سر میبرد.
*بارندگی بیسابقه و سرریز دریاچه
وی با اشاره به آمار خیرهکننده بارشها طی روزهای اخیر گفت: خوشبختانه طبق آخرین آمار، حدود هزار و 500 میلیمتر بارندگی در منطقه داشتیم که باعث شده ظرفیت منابع آبی ما صددرصد تکمیل شود.
وی با بیان اینکه حجم بارشها به حدی بوده که دریاچه سرریز کرده و حتی پیادهراه مجتمع گردشگری 15 هکتاری را نیز در برگرفته، افزود: این میزان بارندگی به گفته افراد مسن و نسلهای گذشته، بیسابقه بوده است.
*تأمین حقابه و مدیریت منابع آبی
این مقام مسئول در خصوص تضمین پایداری آب دریاچه توضیح داد: علاوه بر بارشهای اخیر، یک منبع آب ذخیره از سد گاران نیز در اختیار داریم که حدود 6 تا 8 میلیون متر مکعب حقابه زیستمحیطی برای آن در نظر گرفته شده است. در صورت نیاز، میتوانیم از این ذخیره نیز استفاده کنیم؛ همانطور که سال گذشته در دوره کمآبی، با استفاده از همین حقابه، سطح آب را افزایش دادیم، امسال نیز این ذخیره راهبردی با هماهنگی آب منطقهای در دسترس است.
*رفع معضل فاضلاب و اقدامات زیرساختی
زندی در پاسخ به دغدغههای مربوط به آلودگی دریاچه تأکید کرد: یکی از معضلات دیرینه زریوار، ورود فاضلابهای انسانی روستاهای حاشیه بود که خوشبختانه با اقداماتی که در سالهای گذشته انجام شد، اکنون رینگ فاضلاب روستاهای دو طرف دریاچه کامل شده و عملاً دیگر هیچگونه فاضلاب انسانی وارد تالاب نمیشود.
*گردشگری و مدیریت سایت 15 هکتاری
وی درباره طرحهای گردشگری محوطه اطراف دریاچه نیز اظهار کرد: سایت 15 هکتاری گردشگری، بهدلیل ابنیه و امتیازات آب و برقی که از قبل توسط شهرداری ایجاد شده بود، طی قراردادی سه ساله بار دیگر برای مدیریت بخش گردشگری به شهرداری مریوان واگذار شده و در حال حاضر مشکل خاصی در این حوزه نداریم.
*حیات وحش و میزبانی از 200 گونه پرنده
مدیرکل حفاظت از محیط زیست استان کردستان با دعوت از عموم مردم برای بازدید از این جلوه خلقت، به تنوع زیستی تالاب اشاره و خاطرنشان کرد: در حال حاضر تالاب زریوار میزبان حدود 200 گونه پرنده است که در این میان، لکلکهای مهاجر محبوبیت ویژهای میان مردم دارند. بهویژه در روستایی مانند «درهتفی»، لکلکها روی پشتبامها و اطراف تالاب آشیانه ساختهاند که جذابیت فوقالعادهای برای گردشگران داخلی و خارجی ایجاد کرده است.
*برنامه جامع حفاظت
زندی در ادامه افزود: برنامه مدیریتی و حفاظتی دریاچه طبق نقشه راه قبلی در حال اجراست و جلسات کارگروههای شهرستانی و استانی بهطور مرتب برای نظارت دقیق بر وظایف دستگاههای متولی تشکیل میشود. با اجرای این برنامه، در حال حاضر زریبار از نظر پویایی حیاتوحش و زیباییهای طبیعی، در وضعیت بسیار مطلوبی قرار دارد.
وی ضمن بیان این مطلب که خوشبختانه این مدل مدیریتی تاکنون بهخوبی جواب داده، از حمایت مدیریت ارشد استان از زیستبوم زریوار خبر داد و افزود: در حال حاضر تمامی دستگاههای مرتبط پای کار هستند، بهویژه مدیریت عالی استان و استاندار که ریاست کارگروه مدیریت تالابها را بر عهده دارند، حساسیت و دغدغه خاصی نسبت به مسائل محیط زیستی نشان میدهند که همین حمایتها باعث شده تا ما طبق برنامه تدوینشده و زمانبندی که داشتیم، بدون انحراف پیش برویم و این مسیر موفق را برای آینده نیز ادامه خواهیم داد.
معالوصف با توجه به آنچه گفته شد؛ شنیدن نام «زریوار»، ناخودآگاه لبخند بر لبان هر دوستدار محیط زیستی مینشاند چراکه پس از سالها دلهره برای خشکیدگی و تقلا برای بقا، حالا خبر از سرریز شدن این تالاب بینالمللی و رسیدن بارشها به مرز هزار و 500 میلیمتر، شبیه به یک معجزه فصلی است اما ورای این شکوهِ بارانخورده، آنچه امید را در دل ما زنده میکند، نهفقط بارندگی بلکه تدبیرهایی است که بهتدریج در حال به ثمر نشستن است چراکه اظهارات اخیر مدیرکل محیط زیست کردستان درباره تکمیل رینگ فاضلاب روستایی، یکی از نویدبخشترین اخبار سالهای اخیر است؛ این یعنی پایانِ کابوس ورود فاضلاب به حریم دریاچه که نشان از آن دارد که «اراده مدیریتی» میتواند بر چالشهای مزمن غلبه کند.
به دیگر سخن حضور و پرواز 200 گونه پرنده و رقص لکلکها در آسمان روستای «درهتفی»، تنها یک جاذبه گردشگری نیست؛ بلکه گواهی بر بازگشت سلامتی به شریانهای حیاتی منطقه است؛ اینها نقاط قوتی است که باید با صدای بلند تحسین کرد تا الگویی برای سایر تالابهای کشور باشد.
اما رسالت رسانه ایجاب میکند که در اوجِ این شادمانی، نگاهی به افقهای دورتر داشته باشیم. امیدآفرینیِ واقعی زمانی محقق میشود که بدانیم این وضعیتِ ایدهآل، نه یک «اتفاق گذرا»، بلکه یک «فرآیند همیشگی» است. پرسشِ مطالبهگرانه ما از متولیان امر این است؛ اکنون که طبیعت سهم خود را به زیباترین شکل ادا کرده، «برنامه پایداری» برای سالهای کمباران چیست؟ البته تخصیص حقابه از سد گاران اقدام ارزشمندی است، اما انتظار میرود این حقابه به یک ردیفِ غیرقابلتغییر و اولویتدار تبدیل شود تا هیچگاه سایه تشنگی و خشکیدگی بر سر زریوار سنگینی نکند. همچنین، واگذاری مدیریت گردشگری به شهرداری مریوان، فرصتی بینظیر برای شکوفایی اقتصادی است، به شرط آنکه استانداردهای زیستمحیطی تالاب، فدای سازههای ناهمگون و طرحهای شتابزده نشود؛ بنابراین بازهم ورای تحسین این رویکرد مطالبه میکنیم که نظارتِ محیط زیست در این بخش، مستمر و بدون اغماض باقی بماند.
