دفاع حضرت زهرا (س) از ولایت، حرکتی سرنوشتساز برای بقای امامت
یک استاد حوزه علمیه قم با تبیین جایگاه معنوی حضرت فاطمه زهرا (س) دفاع ایشان از ولایت امیرالمؤمنین (ع) را حرکتی سرنوشتساز در پاسداری از امامت و تداوم خط هدایت دانست.
ایام فاطمیه، مجالی راهبردی برای بازخوانی تاریخ و تبیین عمیقِ اندیشههایی است که هندسه معرفتی جهان اسلام را شکل دادهاند. در این میان شناخت جایگاه بیبدیل حضرت فاطمه زهرا (س) به عنوان کانون اتصال خلقت به غایت آفرینش، همواره یکی از عمیقترین مباحث در معارف اسلامی بوده است شخصیتی که بررسی ابعاد وجودی و رسالتِ تاریخیِ ایشان، کلیدِ درکِ بسیاری از حقایق دین است.
با توجه به سالروز شهادت صدیقه طاهره (س) و ضرورت تبیین ابعاد گوناگونِ شخصیت، سیره و جایگاه تکوینی آن حضرت، پیرامون نقش بیبدیل ایشان در ساحت تبیین و معارف اسلامی با آیتالله محمد محمدیقائینی، استاد برجسته حوزه علمیه، گفتوگو کردیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
آیت الله محمدیقائینی در آغاز با استناد به حدیث مشهور قدسی اظهار کرد: خدای متعال در حدیث قدسی خطاب به پیامبر اکرم (ص) میفرماید: «لَوْلاکَ لَما خَلَقْتُ الأفْلاکَ وَ لَوْلا عَلِیٌّ لَما خَلَقْتُکَ وَ لَوْلا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُکُما»؛ یعنی ای پیامبر(ص) اگر شما نبودی افلاک را خلق نمیکردیم اگر علی نبود تو را نمیآفریدم و اگر بنا نبود فاطمه خلق شود شما دو تن را نیز خلق نمیکردم. این روایت قدسی بهروشنی نشان میدهد که وجود مقدس حضرت زهرا (سلاماللهعلیها) محور و غایت آفرینش نظام هستی است تا بدانجا که نبودِ ایشان مساوی با عدم خلقت همه عالم است. این روایت نشان میدهد در گوهر وجودی صدیقه طاهره (س) حقیقتی نهفته است که ایشان را در جایگاه غایت آفرینش نظام هستی قرار میدهد.
وی در تبیین چیستی این جایگاه معنوی افزود: آنچه عقل بشر با تمسک به فضائل و کمالات معصومین درمییابد این است که همانگونه که پیامبر اعظم (ص) پدرشان، «عبدالله» به معنای تام کلمه بود، صدیقه طاهره (س) نیز «أَمَهالله» واقعی بود وجودی که سرتاسر محو در جلال و جمال حقتعالی شد و جز عبودیت، بندگی و سیر در مدار کمال مطلق، امری از ایشان صادر نشد.
این استاد حوزه علمیه به ابتلائات ماقبلِ دنیایی حضرت اشاره کرد و گفت: همانطور که در دعای روز یکشنبه منسوب به حضرت(س) میخوانیم خداوند پیش از آنکه ایشان به این عالم دنیا بیاید در عوالم بالا مورد امتحان قرارشان داد و حضرت زهرا (س) از تمام آن آزمونهای سهمگین، سربلند، صابر و مورد تأیید الهی بیرون آمدند.
وی افزود: این حقیقت نشان میدهد انسان، فارغ از جنسیت، چنانچه در مسیر بندگی راستین قرار گیرد میتواند تا جایگاه «غایت خلقت» اوج یابد.این درسی بزرگ برای ماست تا گوهر وجودیمان را به مادیات و لذایذ زودگذر دنیا ارزان نفروشیم و عمرمان را در غفلت از حق تباه نسازیم.
آیت الله محمدیقائینی با بیان اینکه در نظام خلقت، گرایش به زیباییها، زینتها، شهوات و لذایذ مادی در وجود زن قویتر و شدیدتر از مرد قرار داده شده است، ابراز کرد: بنابراین هنگامی که یک زن بتواند در برابر این کششها و جاذبههای نیرومند دنیوی خویشتنداری و مقاومت کند به طاعت الهی روی آورد و از استفاده ناصحیح دوری گزیند ارزش وجودیاش حتی از مردان فراتر میرود زیرا با وجود داشتن زمینههای قویترِ تمایل به دنیا، موفق به اطاعت و تقرب شده است. حضرت زهرا (س) الگوی این مقاومت و سیر معنوی است که شعاع جاذبهاش تمام عالم را فراگرفته است.
وی در خصوص منزلت حضرت نزد اهلبیت (ع) تشریح کرد: پیامبر اکرم (ص) احترامی بیبدیل برای حضرت زهرا (س) قائل بودند که برای هیچ فرد دیگری قائل نمیشدند. ائمه معصومین (ع) نیز میفرمودند هرگاه در تنگنا قرار میگرفتند، مادرشان را میان خود و خدا واسطه قرار میدادند تا دعایشان مستجاب شود.
آیت الله محمدیقائینی تصریح کرد: در کلام نورانی امام زمان (عج) آمده است: حضرت زهرا(س) الگوی من است اینکه یک بانو الگوی خلیفةاللهِ کامل و امام معصوم(ع) قرار میگیرد، نشان از اوج رتبه قرب و منزلت وجودی او نزد خداوند دارد.
استاد حوزه علمیه قم یادآور شد: ارزش انسان در بندگی و پیوند با منبع کمالات حق است و هرکس در این مسیر پیشی گیرد مقربتر است. زنان بهواسطه سرمایههای عاطفی و تکوینی خود ظرفیتهای بلندی در این تقرب دارند؛ لذا حضرت فاطمه (س) نهتنها اسوه زنان، بلکه مقتدای ملائکه، جن، انس و کل بشریت است.
وی با اشاره به روایات مواقف قیامت گفت: در روایت است هنگامی که روز جزا فرامیرسد، ندایی از ملکوت برمیآید که «ای اهل محشر، دیدگان خود را فرو افکنید تا فاطمه عبور کند». این امر، یک امر تکوینی است یعنی عظمت و جلالت قدر حضرت چنان رفیع است که هیچ دیدهای در قیامت طاقت ادراک و نگریستن به شوکت ملکوتی ایشان را ندارد.
آیت الله محمدیقائینی تاکید کرد: ما نیامدهایم که در این عالم زیست حیوانی داشته باشیم آمدهایم مظهر اوصاف جمال الهی شویم.
وی افزود: حضرت زهرا (س) اسوه این مسیر است ایشان با وجود ایفای کامل نقشهای اجتماعی و خانوادگی همچون همسرداری، تربیت فرزند و مدیریت امور زندگی، لحظهای از خدا غافل نشد و همه افعالش در مسیر عبودیت محض سامان یافت.
*روشنگری تاریخی با دو خطبه مستدل در مسجد و بستر بیماری
وی با اشاره به رخدادهای تلخ پس از ارتحال رسولالله (ص)، از جمله حمله به خانه حضرت زهرا (س)، شکستن و سوزاندن در خانه، شهادت فرزند ایشان، مجروح کردن حضرت زهرا (س) و بردن امیرالمؤمنین (ع) با دستان بسته به مسجد، این حوادث را از صحنههای هولناک انحراف امت دانست و گفت: در این میان، حضرت زهرا (س) نقشی بنیادین در افشای ماهیت این جریان ایفا کردند. دفاع ایشان از علیبنابیطالب (ع) هرگز به اعتبار اینکه ایشان همسر یا پسرعموی اوست نبود.
این مدرس حوزه علمیه افزود: صدیقه طاهره (س) با ایراد دو خطبه تاریخی، حقیقت و ماهیت حرکت خویش را ترسیم فرمودند. خطبه نخست در مسجدالنبی (ص) ایراد شد. حضرت با رعایت حجاب کامل در حالی که بانوان ایشان را احاطه کرده بودند تا در معرض نگاه نامحرمان قرار نگیرند خطبهای غرّا، فیالبداهه، آکنده از معارف بلند توحیدی، حکمتها، استدلالهای عمیق قرآنی و تبیین فلسفه خلقت و احکام بیان داشتند.
این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: ایشان در این خطبه، جایگاه راستین علیبنابیطالب (ع) در مقام وصایت و خلافتِ منصوص الهی را برشمردند و نشان دادند که هیچکس به گرد پای فضائل امیرالمؤمنین (ع) نمیرسد.
وی تصریح کرد: خطبه دوم حضرت(س) در منزل و هنگام بیماری در پاسخ به عیادت بانوان مهاجر و انصار ایراد شد. هنوز هم متکلمان، فلاسفه و محدثان بزرگ در حال شرح و تحلیل مضامین عمیق این دو خطبه هستند.
آیت الله محمدیقائینی افزود: اگر بحث بر سر پیوند خویشاوندی و دفاع از همسر بود، میشد با چند جمله اعتراضی ساده مانند «چرا با پسرعموی من چنین کردید؟» بیان میشد اما حضرت(س) با تمسک به آیات قرآن به همگان نشان دادند کسانی که این جنایات را رقم زدند، حقیقت اسلام را درک نکردهاند و صرفاً با ادعای زبانیِ شهادتین، نام مسلمانی بر خود نهادهاند، در حالی که با روح قرآن بیگانهاند.
وی یادآور شد: حضرت زهرا (س) ثابت کردند امامت و خلافت علیبنابیطالب (ع) حاصل تعیین الهی است نه انتخاب بشری. ایشان با بیانی روشن غاصبان را مورد سوال قرار دادند که حضرت علی (ع) چه جرمی مرتکب شده بود که به خانهاش هجوم بردید فرزندش را به شهادت رساندید، همسرش را مجروح کردید و او را همچون اسیری از خانه بیرون کشیدید و خلافت را از وی گرفتید؟
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: دوم اینکه کدامیک از شما از کمالات، تقوا، قرب الهی، جهاد و فضائل امیرالمؤمنین (ع) برخوردارید؟ پیامبر اکرم (ص) درباره عظمت مقام ایشان فرمودهاند: اگر تمام کمالات تو را بگویم، مردم تو را همانند عیسی مسیح، خدا میپندارند و کافر میشوند. هیچیک از مردم به چنین منزلتی دست نیافته بودند.
وی با اشاره به درایت سیاسی حضرت زهرا (س) تأکید کرد: بانوی دوعالم میتوانست گوشهای بنشیند، نفرین کند یا با پیام دادن مخالفت خود را نشان دهد؛ اما ایشان مدبرانه به امیرالمؤمنین (ع) فرمودند «شما در خانه بمانید، من پشت در میروم». این اقدام یک راهبرد بنیادین بود؛ حضرت زهرا (س) خود را سنگر دفاع از ولایت قرار دادند.
آیت الله محمدیقائینی توضیح داد: اگر علیبنابیطالب (ع) به شهادت میرسید، شهادت حسنین (ع) که سن کمی داشتند برای حکومت کاری نداشت و شجره طیبه ولایت در نطفه خاموش میشد.
وی ادامه داد: حضرت زهرا (س) با ایراد خطبههای روشنگرانه، ایستادگی در پشت در خانه و صحن مسجد و در نهایت با نثار جان خود، در برابر کسانی که قصد از بین بردن ولایت الهی را داشتند، سدی محکم ایجاد کردند. اگر امام حسین (ع) فرمودند با قیام خود اسلام را احیا کردند، پیش از ایشان مادرشان این بار سنگین را به دوش کشید.
این پژوهشگر علوم دینی با اشاره به مواضع سیاسی پس از هجوم گفت: به همین جهت تا زمانی که حضرت زهرا (س) در قید حیات بودند امیرالمؤمنین (ع) هرگز با دستگاه حاکم بیعت نکردند چراکه پشت سنگر زهرای مرضیه (س) ایستاده بودند.
این استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه پس از شهادت حضرت(س) بود که امیرالمؤمنین (ع) از باب تقیه و برای جلوگیری از آسیب به اسلام، ناچار به مدارا شدند، اظهار کرد: این وقایع ثابت میکند حرکت فاطمه (س) نه امری شخصی و جزئی، بلکه جهادی سرنوشتساز برای صیانت از بقای اصل امامت، وصایت نبوی و امتداد خط هدایت درفرزندان معصوم(ع) ایشان بود.
این استاد حوزه علمیه قم با طرح پرسشهای محوری پیرامون سرنوشت دختر رسول خدا (ص) بیان کرد: تاریخ تا قیامت با این پرسشهای گشوده روبهروست: آیا پیامبر اکرم (ص) دختری جز فاطمه(س) داشت که پاره تن و روح باشد؟ چرا این دختر دردانه در اوج جوانی شهید شد؟ چرا وصیت فرمود مرا شبانه تشییع کنید و نگذارید احدی از این اشخاص در مراسم دفن و وداع ایشان حضور نداشته باشند؟ چرا مزارش تا ظهور حضرت ولیعصر (عج) باید مخفی بماند؟
وی با اشاره به اینکه حضرت زهرا(س) «عصمت الله»است و غالب اهلسنت نیز این موضوع را قبول دارند، گفت: در روایت نبوی داریم که «هر که فاطمه را بیازارد مرا آزرده و هر که مرا بیازارد خدا را آزرده است».
این استاد حوزه علمیه قم افزود: همچنین در صحیحترین منابع اهل سنت نقل شده است که حضرت زهرا (س) خطاب به خلفا و سردمداران زمان خود فرمودند: «به خدا سوگند شما دو نفر مرا اذیت کردید و من از شما ناراضیام».
وی افزود: بنابراین بدون تردید تمام اسلام و انبیای الهی تا قیامت مدیون قیام حضرت فاطمه (س) هستند زیرا شریعت رسولالله (ص) با ولایت با ولایت گره خورده بود و ایشان نگذاشتند این چراغ هدایت خاموش شود.
حجتالاسلام والمسلمین محمدیقائینی به ابعاد اجتماعی و عینی پیام فاطمی در عصر حاضر اشاره کرد و گفت: مکتب حضرت زهرا (س) درس حضور فداکارانه در هنگامه احساس خطر برای دین است. امروز نیز شکرگزاریم که با عقلانیت و درایت، پیام فاطمی در جامعه ما جاری شده و پرچمداران اصلی این آگاهی، بانوان معتقد هستند.
وی ادامه داد: چنانکه در ماههای اخیر و بهویژه پس از شهادت رهبر شهید شاهد بودهایم، در هوای سرد زمستان، این زنان بودند که در خط مقدم و پیشتاز تجمعات شبانه تا بامداد، در حالی که فرزندان خردسال خود را در آغوش داشتند، حضور یافتند. این حرکت، جلوهای از الگوگیری عملی از مکتب فاطمی است و نشان میدهد انسان باید همه توان و ظرفیت خود را در راه دین خدا و پاسداری از ارزشهای دینی به کار گیرد
این حرکت، نماد درسآموزی عملی از مکتب فاطمی است که نشان میدهد انسان باید تمام هستی و آبروی خود را در راه دین خدا و حفظ سنگر انقلاب و ولایت نثار کند.
استاد حوزه علمیه قم اظهار کرد: حضور مقاوم و استوار بانوان حامل پیامی قاطع برای دشمنان و منافقان است تا گمان نکنند صحنه خالی شده یا فشارهای اقتصادی و ناملایمات میتواند جامعه را از میدان بیرون براند. زنان ما نشان دادند ارزش حقیقی انسان در پاسداری از حریم ولایت، هویت دینی و ارزشهای توحیدی است.
وی در پایان افزود: مقتضای بصیرت فاطمی این است که هم در تجمعات و صحنههای دفاع از اصول حضور داشته باشیم، هم با ناهنجاریهای فرهنگی مقابله کنیم و هم با صبر، قناعت و استقامت در برابر تنگناهای اقتصادی ایستادگی نماییم تا گشایشهای الهی برای ملت حاصل شود.