گرمازدگی؛ از نشانههای هشدار تا اقدامات حیاتی
سپهرغرب، گروه سلامت- شهره کرمی؛ کارشناس واحد آموزش جمعیت هلالاحمر استان همدان با هشدار نسبت به خطرات گرمازدگی در تابستان، اظهار کرد: بیتوجهی به نشانههایی مانند تشنگی شدید، خستگی، تهوع، گرفتگی عضلات و سرگیجه میتواند به وضعیتهای وخیمی چون کاهش سطح هوشیاری، بیهوشی و حتی مرگ منجر شود. از این رو، رعایت نکات پیشگیرانه، پرهیز از فعالیتهای غیرضروری در ساعات اوج گرما و واکنش سریع در مواجهه با افراد گرمازده، برای حفظ سلامت شهروندان ضرورتی حیاتی است.
با افزایش دمای هوا در روزهای گرم سال، خطر گرمازدگی بیش از هر زمان دیگری افراد را تهدید میکند؛ عارضهای که اگر بهموقع شناخته و کنترل نشود، میتواند از یک بیحالی ساده به کاهش سطح هوشیاری، بیهوشی، سکته و حتی مرگ منجر شود.
از همین رو با کارشناس آموزش جمعیت هلالاحمر استان همدان به گفتوگو پرداختیم که در ادامه میخوانید؛
پریسا رستمیمعز با تأکید بر اهمیت پیشگیری و آگاهی عمومی در مورد گرمازدگی، اظهار کرد: فعالیت سنگین، ورزش و پیادهروی طولانی در هوای گرم، حضور در تجمعات انبوه و بیتوجهی به تأمین آب بدن، از مهمترین عوامل بروز این عارضه است.
وی با اشاره به ضرورت حفظ توازن میان آب دریافتی و دفع شده از بدن، توضیح داد: حدود دو سوم وزن بدن را آب تشکیل میدهد. در صورت برهم خوردن این تعادل، عملکرد بدن مختل شده و فرد دچار گرمازدگی میشود؛ اختلالی که در صورت بیتوجهی، میتواند از تشنگی و خستگی ساده به علائم خطرناکی مثل گیجی، کاهش هوشیاری و حتی مرگ ختم شود.
*مهمترین علائم گرمازدگی
کارشناس آموزش جمعیت هلالاحمر استان همدان، شایعترین نشانههای این عارضه را شامل تشنگی شدید، خستگی، خشکی دهان، تهوع، گرفتگی عضلات، سرگیجه و تاری دید دانست و افزود: در موارد حادتر، فرد ممکن است دچار اختلال هوشیاری، بیهوشی و سکته شود.
رستمیمعز تأکید کرد: بسیاری از افراد علائم اولیه را جدی نمیگیرند و تصور میکنند با کمی استراحت مشکل برطرف میشود؛ در حالی که تشخیص بهموقع و اقدام سریع، کلید اصلی جلوگیری از پیامدهای جبرانناپذیر گرمازدگی است.
*چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
وی با اشاره به اینکه گرمازدگی میتواند برای هر فردی رخ دهد، گفت: سالمندان و کودکان بیشتر در معرض خطر هستند. توانایی بدن این دو گروه برای تنظیم دما ممکن است کمتر باشد و همین موضوع آنها را در برابر گرما آسیبپذیرتر میکند.
وی همچنین افزود: افرادی که در فضای باز کار میکنند، ورزشکاران، کوهنوردان، زائران مراسم مذهبی، کارگران و کسانی که ناچارند مدت طولانی زیر آفتاب یا در محیطهای گرم و شلوغ بمانند، باید بیشتر مراقب باشند.
*خستگی گرمایی و حمله گرمایی؛ دو شکل مهم گرمازدگی
کارشناس واحد آموزش جمعیت هلالاحمر استان همدان در ادامه گفت: گرمازدگی به دو شکل بروز میکند؛ نخست «خستگی گرمایی» که معمولاً بر اثر تعریق زیاد، کمآبی و ماندن طولانی در گرما ایجاد میشود، و دوم «حمله گرمایی» که خطرناکتر است و اغلب بهدنبال فعالیت شدید و طولانیمدت در هوای گرم یا در برخی موارد به علت بیماری زمینهای رخ میدهد.
رستمیمعز توضیح داد: حمله گرمایی ممکن است هنگام ورزش در هوای گرم، کار سنگین بدنی یا به دلیل شرایط خاص جسمی رخ دهد و در این حالت دمای بدن حتی به بالای 40 درجه سانتیگراد میرسد. این مرحله یکی از اورژانسهای مهم پزشکی است و در صورت بیتوجهی، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد.
*در مواجهه با فرد گرمازده چه باید کرد؟
وی مهمترین اصل در مواجهه با فرد گرمازده را خنکسازی تدریجی و اصولی دانست و گفت: نخستین قدم، انتقال فرد به محیطی خنک است. پس از آن باید اطراف او را خلوت کرد، دکمههای لباس را باز کرده و با برقراری جریان هوا و قرار دادن پاها کمی بالاتر از سطح بدن، به بهبود خونرسانی کمک کرد.
این کارشناس هلالاحمر افزود: اگر فرد هوشیار است، میتوان برای جبران آب و املاح از محلول ORS یا نوشیدنیهای بدون گاز استفاده کرد؛ اما در صورت تهوع، استفراغ، گیجی یا کاهش هوشیاری، هرگز نباید به او مایعات داد و باید فوراً از نیروهای امدادی کمک گرفت.
رستمیمعز با اشاره به اینکه تمام موارد گرمازدگی نیاز به اورژانس ندارند، تصریح کرد: اگر فرد تنها تشنه است، با استراحت و نوشیدن مایعات بهبود مییابد؛ اما بروز نشانههایی چون بیحالی شدید، گرفتگی عضلات، تهوع، گیجی یا بیهوشی، زنگ خطری جدی است که تماس فوری با اورژانس را ضروری میکند. در چنین شرایطی، هرگونه تعلل میتواند وضعیت بیمار را وخیمتر کند.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا استفاده از آب سرد یا یخ برای بیمار درست است، توضیح داد: خنکسازی باید با دقت انجام شود. استفاده از آب بسیار سرد یا وان یخ همیشه مناسب نیست؛ چراکه سرمای شدید ممکن است باعث ایجاد لرز در فرد شود و خودِ این لرزش عوارض جدیدی به همراه داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: پایین آوردن دمای بدن بسیار حیاتی است، اما این کار باید به صورت تدریجی و اصولی انجام شود تا بدن دچار شوک نشود.
*پیشگیری، مهمتر از درمان
این کارشناس آموزش هلالاحمر استان همدان، پیشگیری را مؤثرترین راه مقابله با گرمازدگی دانست و گفت: تا حد امکان باید از فعالیتهای غیرضروری در ساعات گرم روز خودداری کرد. همچنین پوشیدن لباسهای خنک و مناسب، استفاده از کلاه لبهدار، عینک آفتابی و کرم ضدآفتاب توصیه میشود.
رستمیمعز افزود: همراه داشتن آب و مایعات کافی، بهویژه هنگام پیادهروی، کوهنوردی، حضور در تجمعات و فعالیت در فضای باز ضروری است. افراد باید از ماندن طولانیمدت در گرمای شدید خودداری کنند و در صورت ناچاری، زمانبندی مناسبی برای استراحت در سایه داشته باشند.
وی با اشاره به خطرات حضور در ازدحام جمعیت توضیح داد: «در شلوغیها تلاش کنید از هسته تراکم جمعیت فاصله بگیرید. در صورتی که حضور در این شرایط اجتنابناپذیر است، دستهای خود را بهصورت ضربدری روی قفسه سینه قرار دهید؛ این کار علاوه بر حفظ فضای تنفسی و محافظت از قفسه سینه در برابر فشارهای ناگهانی، امکان حرکت و خروج سریعتر را به شما میدهد.
این کارشناس هلالاحمر با یادآوری اینکه گرمازدگی تنها مختص فضای باز نیست، هشدار داد: این عارضه حتی در خانه نیز ممکن است رخ دهد؛ بهویژه برای افرادی که دچار ضعف جسمانی، کمآبی شدید و بیماریهای زمینهای هستند یا توانایی بدنشان در تنظیم دما ضعیف است.
رستمیمعز اشاره کرد: اگرچه وجود وسایل سرمایشی در خانه احتمال گرمازدگی را کاهش میدهد، اما همچنان باید هوشیار بود و در صورت مشاهده علائم اولیه، اقدامات مراقبتی را آغاز کرد.
جمعبندی؛ آگاهی، کلید نجات در روزهای داغ
وی با تأکید بر ضرورت ارتقای آگاهی عمومی درباره گرمازدگی گفت: شناخت نشانهها، رعایت اصول پیشگیری، مصرف کافی مایعات، پرهیز از فعالیت در ساعات اوج گرما و تماس بهموقع با اورژانس در موارد حاد، حیاتیترین اقداماتی است که میتواند جان افراد را نجات دهد.
کارشناس آموزش جمعیت هلالاحمر استان همدان در پایان خاطرنشان کرد: گرمازدگی هرچند با علائمی ساده آغاز میشود، اما در صورت بیتوجهی بهسرعت به یک فوریت پزشکی مرگبار تبدیل خواهد شد؛ بنابراین پیشگیری، هوشیاری و واکنش سریع، موثرترین راهکار برای مقابله با این عارضه است.
