پیادهروهای همدان؛ از رمپهای ناقص تا مسیرهای ناتمام دسترسپذیری
دو کارشناس شهرسازی در گفتوگو با سپهرغرب تأکید کردند: همدان برای تبدیلشدن به شهری فراگیر، باید مناسبسازی را از پروژههای نقطهای به شبکهای پیوسته از مبدأ تا مقصد تبدیل کند. دسترسپذیری در شهر با ساخت یک رمپ یا چند متر کفسازی محقق نمیشود؛ چراکه اگر سالمندان، افراد دارای معلولیت، نابینایان، مادران دارای کالسکه یا کاربران ویلچر، در میانه مسیر با موانعی همچون جداول بلند، خودروهای پارکشده یا پیادهروهای ناپیوسته مواجه شوند، مناسبسازی یک نقطه خاص، عملاً بیاثر خواهد بود.
شهر زمانی برای همه شهروندان ساخته شده که تردد در آن تنها برای افراد سالم و بدون محدودیت جسمی امکانپذیر نباشد، بلکه کودک، سالمند، فرد دارای معلولیت، نابینا، جانباز، مادر دارای کالسکه و فردی که به هر دلیل از ویلچر استفاده میکند نیز بتواند بدون مانع و با امنیت از خانه تا مقصد تردد کند.
در این میان، پیادهروها ارکان اصلی شهر فراگیر هستند؛ اما مناسبسازی آنها فراتر از نصب یک رمپ، کفسازی یا ایجاد مسیر ویژه نابینایان است. پیوستگیِ این مسیر از مبدأ تا مقصد حیاتی است، چراکه مناسبسازیِ یک نقطهی خاص، هنگامی که چند متر آنطرفتر مسیر قطع میشود، عملاً دسترسی واقعی ایجاد نمیکند.
در همدان نیز اگرچه طی سالهای گذشته بخشی از معابر و فضاهای عمومی مناسبسازی شده، اما بسیاری از پیادهروهای قدیمی، مسیرهای پرتردد، پیرامون مراکز خدماتی-درمانی و حتی دسترسیِ ایستگاههای حملونقل عمومی، همچنان با موانعی روبهروست که تردد توانیابان را مختل کرده است.
در همین راستا محمدخلیل البرزنیا؛ دبیر کمیسیون شهرسازی نظام مهندسی کشور و ابراهیم مولوی؛ شهرساز و عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان، در گفتوگوهایی جداگانه بر ضرورت نگاه شبکهای به مناسبسازی، توجه به مسیر کامل تردد شهروندان و اولویت دادن به نقاط پرتردد و مورد استفاده گروههای هدف تأکید کردند که در ادامه میخوانید:
*شهر را باید برای کودک و سالمند ساخت
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور با تأکید بر اینکه مناسبسازی معابر و فضاهای عمومی باید از مبدأ تا مقصد باشد، گفت: وقتی درباره دسترسپذیری پیادهراه صحبت میکنیم، صرفِ کفسازی یا نصب رمپ کافی نیست؛ بلکه کل مسیر از مبدأ تا مقصد باید برای همه شهروندان، ازجمله سالمندان، افراد دارای معلولیت، نابینایان و مادران دارای کالسکه قابل استفاده باشد.
محمدخلیل البرزنیا افزود: همیشه گفتهام که ما باید شهر را برای دو گروه بسازیم؛ کودک و سالمند. وقتی از کودک صحبت میکنیم، باید نیازهای او را از همان زمان استفاده از کالسکه ببینیم و درباره سالمند نیز، شرایط استفاده از ویلچر را در مناسبسازی شهر لحاظ کنیم.
وی ادامه داد: اگر طراحی شهر برای این دو گروه انجام شود، در واقع تمامی الزامات مربوط به افراد دارای ناتوانیهای جسمی و حرکتی، کودکان، مادران دارای کالسکه و سایر گروهها نیز دیده شده است؛ چراکه نوجوانان، جوانان و میانسالان در حالت عادی با چالش کمتری برای تردد مواجهاند و اگر شهر برای کودک و سالمند مناسبسازی شود، عملاً نیازهای دسترسپذیری تمامی شهروندان تأمین خواهد شد.
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور با بیان اینکه مناسبسازی باید از خانه تا مقصدِ نهاییِ شهروند ادامه داشته باشد، تصریح کرد: این موضوع فقط به پیادهرو محدود نمیشود؛ مبدأ، خروج از خانه و مقصد، هر فضای عمومی نظیرِ مراکز خرید، مطب پزشک یا مراکز درمانی است.
البرزنیا افزود: بنابراین مسیر باید از مبدأ تا مقصد برای آن دو گروهی که اشاره کردم مناسبسازی شود و ضوابطِ دسترسپذیری، حتی در ورودیِ ساختمانهای عمومی و فضاهای خرید نیز رعایت گردد.
*مناسبسازی نقطهای کافی نیست
وی درباره مشکلاتِ مناسبسازی در همدان بیان کرد: در خیابانهایی که مناسبسازی شدهاند، بسیاری از مشکلات برطرف شده است؛ برای مثال رمپهای استاندارد نصب شده، مبلمان شهری بهدرستی چیده شده و در تقاطعها نیز کفسازیها بهگونهای است که فرد متوجهِ رسیدن به تقاطع میشود. این موارد در پیادهراههایی مثل بوعلی تا حد زیادی رعایت شده، اما مشکل اصلی در خیابانهای قدیمی یا معابری است که هنوز بهسازی نشدهاند.
وی ادامه داد: در این پیادهروهای قدیمی، تقریباً با همه مشکلات مواجه هستیم؛ از ورود موتورسیکلتها گرفته تا پارکِ خودروهای شخصی در مسیرِ تردد یا سد معبر در مقابلِ ورودیِ ساختمانها که عملاً مسیر را برای توانیابان قطع میکند.
این کارشناس شهرسازی با اشاره به دیگر موانعِ پیادهروها، از نامناسب بودن کفسازی، رمپهای غیراستاندارد و پلههای غیرمجازِ ورودیِ منازل در بسیاری از خیابانهای قدیمی انتقاد کرد. وی با تأکید بر محدود بودنِ معابرِ مناسبسازیشده، افزود: اگرچه آن چند خیابانِ انگشتشمار که بهسازی شدهاند وضعیت مطلوبی دارند، اما عمدهی خیابانهای ما همچنان با مشکلاتِ زیرساختیِ جدی مواجهاند.
البرزنیا در پاسخ به اینکه آیا مناسبسازیِ نقطهای (بهجایِ مسیرِ پیوسته) راهگشاست، گفت: ما تازه در ابتدایِ فرآیندِ مناسبسازیِ پیادهراهها هستیم و طبیعی است که در این مرحله، گسستهایی وجود داشته باشد؛ مثلاً فردی که از میدان امام راه میافتد تا به میدان بیمه برسد، در میانه مسیر با خیابانهایی مواجه میشود که هنوز بهسازی نشدهاند.
وی تصریح کرد: باید امیدوار باشیم که در برنامهای 10 تا 15 ساله، تمام شبکه معابرِ شهر مناسبسازی شود و این موضوع به اولویتِ اصلیِ دستور کارِ شهرداری تبدیل گردد.
*مناسبسازی در ذاتِ پروژههای عمرانی
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور، مهمترین موضوع را تغییر نگاه در فرآیند اجرای پروژههای عمرانی دانست و گفت: گفت: وقتی شهرداری میخواهد مناسبسازی انجام دهد طراحان، برنامهریزانِ بودجه و پیمانکاران باید بپذیرند که هرجا سخن از پیادهروسازی است، مناسبسازی نیز باید جزءِ جدایناپذیر آن باشد. مهم این است که هر فعالیتِ عمرانی، از پروژههایِ در دستِ اقدام تا طرحهایِ آینده، از همان لحظه تعریف پروژه، پیوست مناسبسازی را در اولویت قرار دهد.
البرزنیا خاطرنشان کرد: چون این مسیر چند سالی است آغاز شده، ممکن است در نگاه نخست بهصورت پروژههای نقطهای به چشم بیاید؛ مثلاً یک یا دو خیابان بهسازی شده باشد و چند معبر آنسوتر نامناسب بماند. با وجود این خلاء، هدف اصلی باید تثبیت مناسبسازی در چرخه دائمی تمام پروژههای شهری باشد تا همگام با هر اقدام عمرانی اجرا شود.
وی درباره شاخصهای ارزیابی عملکرد شهرداری همدان تأکید کرد: صرفِ اعلام متراژ پیادهروسازی، معیار درستی برای سنجش نیست؛ بلکه اولویت، شناسایی مسیرهای پرتردد و پرتقاضاست. چه بسا خیابانی طولانی متراژ بالایی ثبت کند، اما میزان بهرهبرداری شهروندان از آن بهمراتب کمتر از یک مسیر کوتاه در مرکز شهر باشد؛ بنابراین نباید صرفاً به آمار متراژ تکیه کرد.
این کارشناس شهرسازی ادامه داد: باید با کار مطالعاتی، معابری که بیشترین میزان تردد و حضور شهروندان را دارند در اولویت بهسازی قرار گیرند؛ نقاطی مانند مرکز شهر، پیرامون بیمارستانها و مراکز خدماتی، ایستگاههای حملونقل عمومی و بافتهای قدیمی پررفتوآمد از این جملهاند.
البرزنیا خاطرنشان کرد: در نهایت باید ببینیم افراد پیاده، افراد دارای ویلچر و افرادی که به هر دلیل برای تردد در معابر عمومی با محدودیت مواجه هستند، بیشتر در کدام نقاط رفتوآمد میکنند و مناسبسازی این مسیرها را در اولویت قرار دهیم. این نوع سنجش میتواند مبنای مناسبی برای برنامهریزی اجرای پروژههای مناسبسازی باشد.
* 70 تا 80 درصد فضاهای عمومی همدان قابل دسترسی است
در ادامه، شهرساز و عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان، با تأکید بر ضرورتِ فراهمسازیِ دسترسیِ عمومی در شهر گفت: بحث زیستپذیری در شهر به این برمیگردد که ما فضاها را برای عمومِ شهروندان قابلدسترس کنیم. این وظیفه مدیریت شهری است که تمامیِ فضاها؛ اعم از فضاهای عمومی، دولتی، خصوصی، پارکها و خیابانها را بهگونهای مناسبسازی کند که برای همه شهروندان قابلاستفاده باشد.
ابراهیم مولوی، افزود: در این مسیر، مفاهیمی چون انعطافپذیری و تابآوری نیز مطرح است؛ بنابراین وقتی یک معبر یا مجموعهای از فضاهای شهری را مناسبسازی میکنیم، باید تمامی این شاخصها را لحاظ کنیم. صرفِ اینکه یک پله، رمپ یا آسانسور نصب کنیم، بهمعنای تأمینِ کاملِ شاخصها نیست.
وی ادامه داد: برای اینکه بتوانیم عدالت را در میزان دسترسی و بهرهمندیِ شهروندان از شهر رعایت کنیم، حتماً باید شاخصههای متعددی را در نظر بگیریم.
وی با اشاره به مهمترین این شاخصها اظهار کرد: نخستین مورد، پیادهراهسازی استاندارد است. همچنین دسترسی به تأسیساتِ شهری مانند بانکها، عابربانکها و شبکه تلفن، و نیز مناسبسازیِ شبکه حملونقل عمومی (اتوبوس و تاکسی)، بیمارستانها و اماکن عمومی، از مواردی است که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
این کارشناس شهرسازی با اشاره به دوران حضورش در مدیریت شهری گفت: خوشبختانه در سالهای گذشته سیاستگذاریهای خوبی انجام شد و امروز به جرأت میتوانم بگویم 70 تا 80 درصدِ اماکن عمومی، پارکها، خیابانها و تجهیزات شهریِ همدان برای توانیابان، جانبازان، معلولان، مادرانِ دارای فرزند، سالمندان و سایر شهروندان مناسبسازی و قابلدسترس شده است.
مولوی با بیان اینکه میزان رضایتمندی در سالهای گذشته افزایش یافته بود، افزود: متأسفانه در دو سه سال اخیر این موضوع به فراموشی سپرده شد و مدیریت شهریِ جدید که از سال 1400 مستقر شده، در این سالها بحث مناسبسازی را به طور کامل کنار گذاشته است.
*خودرو و سد معبر؛ تعرض به حق شهروندان
وی درباره چالشهای موجود در پیادهروهای همدان گفت: یکی از جدیترین مشکلات ما، ساختمانهای قدیمیِ متعلق به برخی ادارات و نهادهاست که قابلیت نصب بالابر، پلهبرقی یا رمپ ندارند. این مجموعهها موظف به مناسبسازیاند، اما متأسفانه گاهی برای رفعتکلیف، رمپهایی غیراستاندارد ایجاد میکنند که عملاً غیرقابل استفاده است.
وی افزود: معضل دیگر، پارک خودروها در پیادهروهاست؛ در حالی که پیادهرو متعلق به تمامی شهروندان و مسیر ایمنِ ترددِ آنهاست. وقتی با پارک خودرو توسط مغازهدارانی که علاوه بر فضای مغازه، پیادهرو را نیز اشغال میکنند، سد معبر ایجاد میشود، در واقع به حقوقِ شهروندانی که بهدنبال تردد ایمن در شهر هستند، تعرض شده است.
عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان یکی دیگر از موانع را جدولهای غیراستاندارد و پلهای فلزیِ با میلگرد دانست و تصریح کرد: این پلها که معمولاً با فاصلههای نامنظم اجرا میشوند، بسیار خطرناک هستند؛ چراکه ممکن است عصا، کالسکه یا چرخ ویلچر در آنها گیر کند و باعث آسیبدیدگیِ شهروندان شود.
*مناسبسازیِ ایستگاه، بدونِ مسیرِ دسترسی، ناقص است
مولوی با انتقاد از پروژههایِ جزیرهای گفت: در شهرسازی اصلی داریم که اگر مناسبسازی کامل اجرا نشود، ناقص میماند. وقتی ایستگاه اتوبوس را مناسبسازی میکنیم اما دسترسی به خودِ اتوبوس یا مسیر منتهی به ایستگاه را فراهم نمیسازیم، عملاً کاری بیهوده انجام دادهایم.
وی افزود: به اعتقاد من، اگر مدیریتِ شهری، چندین محورِ مهم را بهطور کامل مناسبسازی کند، بسیار بهتر از آن است که تنها به اصلاحِ نقاطی محدود بپردازد.
وی با اشاره به تجربه موفقِ محور بوعلی گفت: زمانی که محور بوعلی، از آرامگاه بوعلیسینا تا تپه هگمتانه را بهعنوان یک محورِ فرهنگی تعریف کردیم، خوشبختانه این مسیر بهطور کامل و اصولی مناسبسازی شد.
این عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان افزود: امروز در این محور دیگر تأسیسات روی زمین نمیبینید که برای شهروندان مزاحمت ایجاد کند؛ اکثر این تأسیسات به کانالهای زیرزمینی منتقل شدهاند و تقریباً میتوان گفت 100 درصد مناسبسازی در این محور اتفاق افتاده است.
*شهرداری باید از جامعه هدف نظرسنجی کند
مولوی درباره شاخصهای ارزیابی وضعیت مناسبسازی در همدان گفت: شهرداری باید یک آمار کلی از پیادهراهسازیهای خود، از جمله متراژ آنها ارائه کند؛ اما در کنار آن باید مواردی چون وجود نوار نابینایان، استاندارد بودنِ پلهای مناسبسازیشده و میزان واقعیِ دسترسی نیز لحاظ شود.
وی تأکید کرد: بهنظر من، مهمترین کاری که شهرداری میتواند انجام دهد، نظرخواهی از جامعه هدف است. خوشبختانه ادارهکل بنیاد شهید و امور ایثارگران، ادارهکل بهزیستی، انجمنهای جامعه معلولان و جامعه توانیابان وجود دارند و میتوان از این مجموعهها نظرخواهی کرد.
وی افزود: باید از این جامعه هدف پرسید که با وجود مناسبسازیهای انجامشده، در حال حاضر در چه نقاطی با مشکل مواجهاند و سپس سیاستگذاری و اولویتبندی را بر اساس همان مراکز و نقاط انجام داد.
*حملونقل عمومی؛ اولویت نخست توانیابان
این شهرساز درباره اولویتهای همدان برای سالهای آینده نیز گفت: در شرایط فعلی، تا حدودی میتوان گفت همدان بهعنوان یک شهرِ مناسبسازیشده معروف است، اما کمبودها و چالشهایی داریم که عمدهترین آنها میزانِ دسترسیِ توانیابان و معلولان به حملونقل عمومی است.
مولوی تصریح کرد: متأسفانه تاکسیها و اتوبوسهای ما برای این عزیزان قابل استفاده نیستند و اولویت نخست باید روی حل این موضوع قرار گیرد.
وی ادامه داد: اولویت دوم باید ساختمانهای اداری قدیمی باشد که با تأسیسات و تجهیزات جدید امروزی تجهیز نشدهاند و مشکل دارند. همچنین بسیاری از کلینیکهای پزشکان نیز مناسبسازی نشدهاند و دسترسی به آنها با مشکل مواجه است.
وی خاطرنشان کرد: به نظر من باید از مرکز شهر و در قالب یک برنامه مطالعاتی، اما یک برنامهریزی فوری و میانمدت، نقاط ضعف و چالشها را به سرعت بررسی کنند و سپس در راستای بهینهسازی، استانداردسازی و مناسبسازی این مشکلات اقدام شود.
*نورپردازی شبانه و حفاریهای رهاشده را فراموش نکنیم
مولوی با اشاره به موضوعی دیگر در بحث مناسبسازی اظهار کرد: در نقاطی که مناسبسازی انجام میشود، حتماً باید نورپردازی مناسب برای تردد شبانه افراد توانیاب نیز در نظر گرفته شود.
وی با اشاره به حفاریهای دستگاههای خدماترسان در مسیر پیادهراهها گفت: ادارات خدماترسان مانند آب، برق، گاز، فاضلاب و تلفن، زمانی که در شبکه پیادهراههای همدان حفاری انجام میدهند، نباید محل حفاری را به همین شکل رها کنند.
وی افزود: این نقاط باید حتماً مجدداً بازسازی شوند و تا زمان بازسازی نیز با استفاده از علائم مناسب، ایمنی مسیر تأمین شود؛ بهویژه برای نابینایان و افرادی که با ویلچر تردد میکنند.
عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان تأکید کرد: تردد از این نقاط برای این افراد واقعاً دشوار است، اما گاهی دستگاههای خدماترسان اعلام میکنند که وظیفه آنها فقط حفاری است و اصلاح مسیر بر عهده شهرداری است؛ در حالی که این فرآیند ممکن است زمانبر باشد و حداقل باید تا زمان اصلاح کامل، ایمنسازی لازم انجام شود.
مجموع دیدگاههای این دو کارشناس شهرسازی نشان میدهد که مسئله مناسبسازی در همدان صرفاً به کیفیت کفسازی یا تعداد رمپهای اجراشده محدود نمیشود. آنچه یک شهر را واقعاً دسترسپذیر میکند، پیوستگی مسیر از مبدأ تا مقصد، امکان استفاده از حملونقل عمومی، دسترسی به مراکز درمانی و اداری، ایمنی مسیرهای پیاده، حذف موانع و تأمین دسترسی در ساختمانها و فضاهای عمومی است.
از سوی دیگر، ارزیابی عملکرد مناسبسازی نیز نمیتواند تنها بر اساس متراژ پیادهروسازی انجام شود. شناسایی مسیرهای پرتردد، اطراف بیمارستانها، مراکز خدماتی، ایستگاههای حملونقل عمومی، مراکز تجاری و بافتهای قدیمی و همچنین دریافت نظر مستقیم جامعه هدف میتواند تصویری واقعیتر از وضعیت دسترسپذیری شهر ارائه کند.
اگر قرار است همدان در سالهای آینده به شهری فراگیرتر تبدیل شود، مناسبسازی باید از یک پروژه نقطهای و مقطعی به بخشی ثابت از طراحی، بودجهریزی و اجرای تمام پروژههای عمرانی شهر تبدیل شود؛ بهگونهای که هر بار پیادهرویی ساخته یا بازسازی میشود، مناسبسازی آن نیز از همان ابتدا جزو الزامات پروژه باشد، نه اقدامی که پس از اجرای پروژه به آن اضافه شود.
شهر زمانی برای همه شهروندان ساخته شده که تردد در آن تنها برای افراد سالم و بدون محدودیت جسمی امکانپذیر نباشد، بلکه کودک، سالمند، فرد دارای معلولیت، نابینا، جانباز، مادر دارای کالسکه و فردی که به هر دلیل از ویلچر استفاده میکند نیز بتواند بدون مانع و با امنیت از خانه تا مقصد تردد کند.
در این میان، پیادهروها ارکان اصلی شهر فراگیر هستند؛ اما مناسبسازی آنها فراتر از نصب یک رمپ، کفسازی یا ایجاد مسیر ویژه نابینایان است. پیوستگیِ این مسیر از مبدأ تا مقصد حیاتی است، چراکه مناسبسازیِ یک نقطهی خاص، هنگامی که چند متر آنطرفتر مسیر قطع میشود، عملاً دسترسی واقعی ایجاد نمیکند.
در همدان نیز اگرچه طی سالهای گذشته بخشی از معابر و فضاهای عمومی مناسبسازی شده، اما بسیاری از پیادهروهای قدیمی، مسیرهای پرتردد، پیرامون مراکز خدماتی-درمانی و حتی دسترسیِ ایستگاههای حملونقل عمومی، همچنان با موانعی روبهروست که تردد توانیابان را مختل کرده است.
در همین راستا محمدخلیل البرزنیا؛ دبیر کمیسیون شهرسازی نظام مهندسی کشور و ابراهیم مولوی؛ شهرساز و عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان، در گفتوگوهایی جداگانه بر ضرورت نگاه شبکهای به مناسبسازی، توجه به مسیر کامل تردد شهروندان و اولویت دادن به نقاط پرتردد و مورد استفاده گروههای هدف تأکید کردند که در ادامه میخوانید:
*شهر را باید برای کودک و سالمند ساخت
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور با تأکید بر اینکه مناسبسازی معابر و فضاهای عمومی باید از مبدأ تا مقصد باشد، گفت: وقتی درباره دسترسپذیری پیادهراه صحبت میکنیم، صرفِ کفسازی یا نصب رمپ کافی نیست؛ بلکه کل مسیر از مبدأ تا مقصد باید برای همه شهروندان، ازجمله سالمندان، افراد دارای معلولیت، نابینایان و مادران دارای کالسکه قابل استفاده باشد.
محمدخلیل البرزنیا افزود: همیشه گفتهام که ما باید شهر را برای دو گروه بسازیم؛ کودک و سالمند. وقتی از کودک صحبت میکنیم، باید نیازهای او را از همان زمان استفاده از کالسکه ببینیم و درباره سالمند نیز، شرایط استفاده از ویلچر را در مناسبسازی شهر لحاظ کنیم.
وی ادامه داد: اگر طراحی شهر برای این دو گروه انجام شود، در واقع تمامی الزامات مربوط به افراد دارای ناتوانیهای جسمی و حرکتی، کودکان، مادران دارای کالسکه و سایر گروهها نیز دیده شده است؛ چراکه نوجوانان، جوانان و میانسالان در حالت عادی با چالش کمتری برای تردد مواجهاند و اگر شهر برای کودک و سالمند مناسبسازی شود، عملاً نیازهای دسترسپذیری تمامی شهروندان تأمین خواهد شد.
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور با بیان اینکه مناسبسازی باید از خانه تا مقصدِ نهاییِ شهروند ادامه داشته باشد، تصریح کرد: این موضوع فقط به پیادهرو محدود نمیشود؛ مبدأ، خروج از خانه و مقصد، هر فضای عمومی نظیرِ مراکز خرید، مطب پزشک یا مراکز درمانی است.
البرزنیا افزود: بنابراین مسیر باید از مبدأ تا مقصد برای آن دو گروهی که اشاره کردم مناسبسازی شود و ضوابطِ دسترسپذیری، حتی در ورودیِ ساختمانهای عمومی و فضاهای خرید نیز رعایت گردد.
*مناسبسازی نقطهای کافی نیست
وی درباره مشکلاتِ مناسبسازی در همدان بیان کرد: در خیابانهایی که مناسبسازی شدهاند، بسیاری از مشکلات برطرف شده است؛ برای مثال رمپهای استاندارد نصب شده، مبلمان شهری بهدرستی چیده شده و در تقاطعها نیز کفسازیها بهگونهای است که فرد متوجهِ رسیدن به تقاطع میشود. این موارد در پیادهراههایی مثل بوعلی تا حد زیادی رعایت شده، اما مشکل اصلی در خیابانهای قدیمی یا معابری است که هنوز بهسازی نشدهاند.
وی ادامه داد: در این پیادهروهای قدیمی، تقریباً با همه مشکلات مواجه هستیم؛ از ورود موتورسیکلتها گرفته تا پارکِ خودروهای شخصی در مسیرِ تردد یا سد معبر در مقابلِ ورودیِ ساختمانها که عملاً مسیر را برای توانیابان قطع میکند.
این کارشناس شهرسازی با اشاره به دیگر موانعِ پیادهروها، از نامناسب بودن کفسازی، رمپهای غیراستاندارد و پلههای غیرمجازِ ورودیِ منازل در بسیاری از خیابانهای قدیمی انتقاد کرد. وی با تأکید بر محدود بودنِ معابرِ مناسبسازیشده، افزود: اگرچه آن چند خیابانِ انگشتشمار که بهسازی شدهاند وضعیت مطلوبی دارند، اما عمدهی خیابانهای ما همچنان با مشکلاتِ زیرساختیِ جدی مواجهاند.
البرزنیا در پاسخ به اینکه آیا مناسبسازیِ نقطهای (بهجایِ مسیرِ پیوسته) راهگشاست، گفت: ما تازه در ابتدایِ فرآیندِ مناسبسازیِ پیادهراهها هستیم و طبیعی است که در این مرحله، گسستهایی وجود داشته باشد؛ مثلاً فردی که از میدان امام راه میافتد تا به میدان بیمه برسد، در میانه مسیر با خیابانهایی مواجه میشود که هنوز بهسازی نشدهاند.
وی تصریح کرد: باید امیدوار باشیم که در برنامهای 10 تا 15 ساله، تمام شبکه معابرِ شهر مناسبسازی شود و این موضوع به اولویتِ اصلیِ دستور کارِ شهرداری تبدیل گردد.
*مناسبسازی در ذاتِ پروژههای عمرانی
دبیر کمیسیون شهرسازی نظاممهندسی کشور، مهمترین موضوع را تغییر نگاه در فرآیند اجرای پروژههای عمرانی دانست و گفت: گفت: وقتی شهرداری میخواهد مناسبسازی انجام دهد طراحان، برنامهریزانِ بودجه و پیمانکاران باید بپذیرند که هرجا سخن از پیادهروسازی است، مناسبسازی نیز باید جزءِ جدایناپذیر آن باشد. مهم این است که هر فعالیتِ عمرانی، از پروژههایِ در دستِ اقدام تا طرحهایِ آینده، از همان لحظه تعریف پروژه، پیوست مناسبسازی را در اولویت قرار دهد.
البرزنیا خاطرنشان کرد: چون این مسیر چند سالی است آغاز شده، ممکن است در نگاه نخست بهصورت پروژههای نقطهای به چشم بیاید؛ مثلاً یک یا دو خیابان بهسازی شده باشد و چند معبر آنسوتر نامناسب بماند. با وجود این خلاء، هدف اصلی باید تثبیت مناسبسازی در چرخه دائمی تمام پروژههای شهری باشد تا همگام با هر اقدام عمرانی اجرا شود.
وی درباره شاخصهای ارزیابی عملکرد شهرداری همدان تأکید کرد: صرفِ اعلام متراژ پیادهروسازی، معیار درستی برای سنجش نیست؛ بلکه اولویت، شناسایی مسیرهای پرتردد و پرتقاضاست. چه بسا خیابانی طولانی متراژ بالایی ثبت کند، اما میزان بهرهبرداری شهروندان از آن بهمراتب کمتر از یک مسیر کوتاه در مرکز شهر باشد؛ بنابراین نباید صرفاً به آمار متراژ تکیه کرد.
این کارشناس شهرسازی ادامه داد: باید با کار مطالعاتی، معابری که بیشترین میزان تردد و حضور شهروندان را دارند در اولویت بهسازی قرار گیرند؛ نقاطی مانند مرکز شهر، پیرامون بیمارستانها و مراکز خدماتی، ایستگاههای حملونقل عمومی و بافتهای قدیمی پررفتوآمد از این جملهاند.
البرزنیا خاطرنشان کرد: در نهایت باید ببینیم افراد پیاده، افراد دارای ویلچر و افرادی که به هر دلیل برای تردد در معابر عمومی با محدودیت مواجه هستند، بیشتر در کدام نقاط رفتوآمد میکنند و مناسبسازی این مسیرها را در اولویت قرار دهیم. این نوع سنجش میتواند مبنای مناسبی برای برنامهریزی اجرای پروژههای مناسبسازی باشد.
* 70 تا 80 درصد فضاهای عمومی همدان قابل دسترسی است
در ادامه، شهرساز و عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان، با تأکید بر ضرورتِ فراهمسازیِ دسترسیِ عمومی در شهر گفت: بحث زیستپذیری در شهر به این برمیگردد که ما فضاها را برای عمومِ شهروندان قابلدسترس کنیم. این وظیفه مدیریت شهری است که تمامیِ فضاها؛ اعم از فضاهای عمومی، دولتی، خصوصی، پارکها و خیابانها را بهگونهای مناسبسازی کند که برای همه شهروندان قابلاستفاده باشد.
ابراهیم مولوی، افزود: در این مسیر، مفاهیمی چون انعطافپذیری و تابآوری نیز مطرح است؛ بنابراین وقتی یک معبر یا مجموعهای از فضاهای شهری را مناسبسازی میکنیم، باید تمامی این شاخصها را لحاظ کنیم. صرفِ اینکه یک پله، رمپ یا آسانسور نصب کنیم، بهمعنای تأمینِ کاملِ شاخصها نیست.
وی ادامه داد: برای اینکه بتوانیم عدالت را در میزان دسترسی و بهرهمندیِ شهروندان از شهر رعایت کنیم، حتماً باید شاخصههای متعددی را در نظر بگیریم.
وی با اشاره به مهمترین این شاخصها اظهار کرد: نخستین مورد، پیادهراهسازی استاندارد است. همچنین دسترسی به تأسیساتِ شهری مانند بانکها، عابربانکها و شبکه تلفن، و نیز مناسبسازیِ شبکه حملونقل عمومی (اتوبوس و تاکسی)، بیمارستانها و اماکن عمومی، از مواردی است که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
این کارشناس شهرسازی با اشاره به دوران حضورش در مدیریت شهری گفت: خوشبختانه در سالهای گذشته سیاستگذاریهای خوبی انجام شد و امروز به جرأت میتوانم بگویم 70 تا 80 درصدِ اماکن عمومی، پارکها، خیابانها و تجهیزات شهریِ همدان برای توانیابان، جانبازان، معلولان، مادرانِ دارای فرزند، سالمندان و سایر شهروندان مناسبسازی و قابلدسترس شده است.
مولوی با بیان اینکه میزان رضایتمندی در سالهای گذشته افزایش یافته بود، افزود: متأسفانه در دو سه سال اخیر این موضوع به فراموشی سپرده شد و مدیریت شهریِ جدید که از سال 1400 مستقر شده، در این سالها بحث مناسبسازی را به طور کامل کنار گذاشته است.
*خودرو و سد معبر؛ تعرض به حق شهروندان
وی درباره چالشهای موجود در پیادهروهای همدان گفت: یکی از جدیترین مشکلات ما، ساختمانهای قدیمیِ متعلق به برخی ادارات و نهادهاست که قابلیت نصب بالابر، پلهبرقی یا رمپ ندارند. این مجموعهها موظف به مناسبسازیاند، اما متأسفانه گاهی برای رفعتکلیف، رمپهایی غیراستاندارد ایجاد میکنند که عملاً غیرقابل استفاده است.
وی افزود: معضل دیگر، پارک خودروها در پیادهروهاست؛ در حالی که پیادهرو متعلق به تمامی شهروندان و مسیر ایمنِ ترددِ آنهاست. وقتی با پارک خودرو توسط مغازهدارانی که علاوه بر فضای مغازه، پیادهرو را نیز اشغال میکنند، سد معبر ایجاد میشود، در واقع به حقوقِ شهروندانی که بهدنبال تردد ایمن در شهر هستند، تعرض شده است.
عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان یکی دیگر از موانع را جدولهای غیراستاندارد و پلهای فلزیِ با میلگرد دانست و تصریح کرد: این پلها که معمولاً با فاصلههای نامنظم اجرا میشوند، بسیار خطرناک هستند؛ چراکه ممکن است عصا، کالسکه یا چرخ ویلچر در آنها گیر کند و باعث آسیبدیدگیِ شهروندان شود.
*مناسبسازیِ ایستگاه، بدونِ مسیرِ دسترسی، ناقص است
مولوی با انتقاد از پروژههایِ جزیرهای گفت: در شهرسازی اصلی داریم که اگر مناسبسازی کامل اجرا نشود، ناقص میماند. وقتی ایستگاه اتوبوس را مناسبسازی میکنیم اما دسترسی به خودِ اتوبوس یا مسیر منتهی به ایستگاه را فراهم نمیسازیم، عملاً کاری بیهوده انجام دادهایم.
وی افزود: به اعتقاد من، اگر مدیریتِ شهری، چندین محورِ مهم را بهطور کامل مناسبسازی کند، بسیار بهتر از آن است که تنها به اصلاحِ نقاطی محدود بپردازد.
وی با اشاره به تجربه موفقِ محور بوعلی گفت: زمانی که محور بوعلی، از آرامگاه بوعلیسینا تا تپه هگمتانه را بهعنوان یک محورِ فرهنگی تعریف کردیم، خوشبختانه این مسیر بهطور کامل و اصولی مناسبسازی شد.
این عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان افزود: امروز در این محور دیگر تأسیسات روی زمین نمیبینید که برای شهروندان مزاحمت ایجاد کند؛ اکثر این تأسیسات به کانالهای زیرزمینی منتقل شدهاند و تقریباً میتوان گفت 100 درصد مناسبسازی در این محور اتفاق افتاده است.
*شهرداری باید از جامعه هدف نظرسنجی کند
مولوی درباره شاخصهای ارزیابی وضعیت مناسبسازی در همدان گفت: شهرداری باید یک آمار کلی از پیادهراهسازیهای خود، از جمله متراژ آنها ارائه کند؛ اما در کنار آن باید مواردی چون وجود نوار نابینایان، استاندارد بودنِ پلهای مناسبسازیشده و میزان واقعیِ دسترسی نیز لحاظ شود.
وی تأکید کرد: بهنظر من، مهمترین کاری که شهرداری میتواند انجام دهد، نظرخواهی از جامعه هدف است. خوشبختانه ادارهکل بنیاد شهید و امور ایثارگران، ادارهکل بهزیستی، انجمنهای جامعه معلولان و جامعه توانیابان وجود دارند و میتوان از این مجموعهها نظرخواهی کرد.
وی افزود: باید از این جامعه هدف پرسید که با وجود مناسبسازیهای انجامشده، در حال حاضر در چه نقاطی با مشکل مواجهاند و سپس سیاستگذاری و اولویتبندی را بر اساس همان مراکز و نقاط انجام داد.
*حملونقل عمومی؛ اولویت نخست توانیابان
این شهرساز درباره اولویتهای همدان برای سالهای آینده نیز گفت: در شرایط فعلی، تا حدودی میتوان گفت همدان بهعنوان یک شهرِ مناسبسازیشده معروف است، اما کمبودها و چالشهایی داریم که عمدهترین آنها میزانِ دسترسیِ توانیابان و معلولان به حملونقل عمومی است.
مولوی تصریح کرد: متأسفانه تاکسیها و اتوبوسهای ما برای این عزیزان قابل استفاده نیستند و اولویت نخست باید روی حل این موضوع قرار گیرد.
وی ادامه داد: اولویت دوم باید ساختمانهای اداری قدیمی باشد که با تأسیسات و تجهیزات جدید امروزی تجهیز نشدهاند و مشکل دارند. همچنین بسیاری از کلینیکهای پزشکان نیز مناسبسازی نشدهاند و دسترسی به آنها با مشکل مواجه است.
وی خاطرنشان کرد: به نظر من باید از مرکز شهر و در قالب یک برنامه مطالعاتی، اما یک برنامهریزی فوری و میانمدت، نقاط ضعف و چالشها را به سرعت بررسی کنند و سپس در راستای بهینهسازی، استانداردسازی و مناسبسازی این مشکلات اقدام شود.
*نورپردازی شبانه و حفاریهای رهاشده را فراموش نکنیم
مولوی با اشاره به موضوعی دیگر در بحث مناسبسازی اظهار کرد: در نقاطی که مناسبسازی انجام میشود، حتماً باید نورپردازی مناسب برای تردد شبانه افراد توانیاب نیز در نظر گرفته شود.
وی با اشاره به حفاریهای دستگاههای خدماترسان در مسیر پیادهراهها گفت: ادارات خدماترسان مانند آب، برق، گاز، فاضلاب و تلفن، زمانی که در شبکه پیادهراههای همدان حفاری انجام میدهند، نباید محل حفاری را به همین شکل رها کنند.
وی افزود: این نقاط باید حتماً مجدداً بازسازی شوند و تا زمان بازسازی نیز با استفاده از علائم مناسب، ایمنی مسیر تأمین شود؛ بهویژه برای نابینایان و افرادی که با ویلچر تردد میکنند.
عضو سابق شورای اسلامی شهر همدان تأکید کرد: تردد از این نقاط برای این افراد واقعاً دشوار است، اما گاهی دستگاههای خدماترسان اعلام میکنند که وظیفه آنها فقط حفاری است و اصلاح مسیر بر عهده شهرداری است؛ در حالی که این فرآیند ممکن است زمانبر باشد و حداقل باید تا زمان اصلاح کامل، ایمنسازی لازم انجام شود.
مجموع دیدگاههای این دو کارشناس شهرسازی نشان میدهد که مسئله مناسبسازی در همدان صرفاً به کیفیت کفسازی یا تعداد رمپهای اجراشده محدود نمیشود. آنچه یک شهر را واقعاً دسترسپذیر میکند، پیوستگی مسیر از مبدأ تا مقصد، امکان استفاده از حملونقل عمومی، دسترسی به مراکز درمانی و اداری، ایمنی مسیرهای پیاده، حذف موانع و تأمین دسترسی در ساختمانها و فضاهای عمومی است.
از سوی دیگر، ارزیابی عملکرد مناسبسازی نیز نمیتواند تنها بر اساس متراژ پیادهروسازی انجام شود. شناسایی مسیرهای پرتردد، اطراف بیمارستانها، مراکز خدماتی، ایستگاههای حملونقل عمومی، مراکز تجاری و بافتهای قدیمی و همچنین دریافت نظر مستقیم جامعه هدف میتواند تصویری واقعیتر از وضعیت دسترسپذیری شهر ارائه کند.
اگر قرار است همدان در سالهای آینده به شهری فراگیرتر تبدیل شود، مناسبسازی باید از یک پروژه نقطهای و مقطعی به بخشی ثابت از طراحی، بودجهریزی و اجرای تمام پروژههای عمرانی شهر تبدیل شود؛ بهگونهای که هر بار پیادهرویی ساخته یا بازسازی میشود، مناسبسازی آن نیز از همان ابتدا جزو الزامات پروژه باشد، نه اقدامی که پس از اجرای پروژه به آن اضافه شود.
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.