نرجسانه؛ پاتوقی برای تربیت نوجوان پیشران و تمدن‌ساز
سپهرغرب، گروه ریحانه آفرینش- صبا اسدی: مسئول هیئت نرجسانه گفت: ما دوران نوجوانی را سنی طلایی می‌دانیم که باید روی آن سرمایه‌گذاری کرد. آغاز کار ما با هدف تربیت نوجوانِ انقلابیِ پیشران در مسیر اعتلای کشور و انقلاب اسلامی شکل گرفت. رویکرد ما در نرجسانه کاملاً تربیتی است؛ زیرا معتقدیم در این سن می‌توان به نوجوانان اعتماد کرد و این باور را در آن‌ها پرورش داد که توانمند هستند.
دوره نوجوانی، برهه‌ای حساس، سرنوشت‌ساز و هویت‌بخش است؛ فصلی که در آن فرد می‌تواند با بحران‌های متعددی روبه‌رو شود. نوع مواجهه با این بحران‌ها و فضایی که نوجوان در آن تنفس می‌کند، تعیین‌کننده موفقیت او در عبور از این چالش‌هاست. نوجوانی دیگر تنها یک دوره گذار ساده نیست، بلکه جبهه اصلی جنگ نرم و محل شکل‌گیری هویت ملی و دینی است. در این روزگار، نوجوانان می‌توانند از همان سنین ابتدایی به‌گونه‌ای تربیت شوند که شخصیتی انقلابی، فعال، جریان‌ساز و تمدن‌ساز پیدا کنند؛ بنابراین، نوع برخورد اطرافیان و اتمسفری که نوجوان در آن قرار می‌گیرد، نقشی کلیدی در جهت‌دهی به آینده او دارد.
امروز نوجوانان از مصرف‌کننده صرف، به تولیدکنندگان تأثیرگذار تبدیل شده‌اند. در این سنین طلایی، باید به نیازهای واقعی آن‌ها پاسخی درست و به‌جا داده شود؛ پیوند میان اعتقادات و مهارت‌های زندگی، همان پاسخ جامع و مورد نیاز دختران ماست. با توجه به حساسیت مضاعف سن نوجوانی برای دختران، نیاز به یک فضای آرام، ایمن و پاتوقی امن که در آن بتوانند رشد کنند، مهارت بیاموزند و هویت اصیل ایرانی و تمدن‌ساز خود را بازشناسند، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.
باخبر شدیم در استان همدان، مجموعه‌ای تحت عنوان «نرجسانه» با هدف ایجاد چنین پاتوق امنی فعالیت خود را آغاز کرده است.
این هیئت و مجموعه فرهنگی تربیتی فضایی را فراهم آورده تا دختران در سنین حساس نوجوانی، هویت خود را به‌درستی بازیافته و علاوه بر یادگیری مهارت‌های زندگی و تقویت بنیه اعتقادی، از مصرف‌کننده به تولیدکننده تبدیل شوند. در نرجسانه، دختران تنها مستمع نیستند؛ بلکه تمرین مدیریتی، برنامه‌ریزی و تبیین‌گری می‌کنند. نکته جالب‌توجه اینجاست که این مجموعه بدون اتکا به ساختارهای اداری و تنها با تکیه بر توان داخلی خود دختران اداره می‌شود؛ چرخه‌ای هوشمندانه که در آن نوجوانان پس از طی مراحل تربیتی، در سنین جوانی به‌عنوان مربی و مدیر به مجموعه بازمی‌گردند تا این زنجیره تربیت نسل تمدن‌ساز را ادامه دهند. هوشمندی در واکنش به وقایع روز و پاسخگویی به شبهات نسل نو، از دیگر ویژگی‌های بارز این تشکل است.
در این زمینه، هم‌کلام شدیم با محدثه حیدری، مسئول هیئت نرجسانه و کارشناس ارشد مطالعات زنان، تا از جزئیات این الگوی موفق بیشتر بشنویم. در ادامه متن این گفتار تقدیم شما خواهدشد.
فعالیت‌های مجموعه فرهنگی ـ تربیتی و هیئت نرجسانه از سال 1397 با برگزاری جلسات زیرساختی و پیگیری‌های اولیه آغاز شد، اما تأسیس رسمی و افتتاح آن در سال 1398 و هم‌زمان با عید سعید غدیر خم انجام گرفت. انگیزه اصلی من و دوستانم برای راه‌اندازی این مجموعه، درک خلأ بزرگی بود که در سطح شهر همدان احساس می‌شد؛ در آن سال‌ها هیچ پاتوق اختصاصی که به‌طور ویژه برای دختران نوجوان طراحی شده باشد، وجود نداشت.
واقعیت این است که نیازها و روحیات دختران در سنین نوجوانی تفاوت بسیار زیادی با سایر گروه‌های سنی دارد. اگرچه مجموعه‌ها و هیئت‌های مختلفی برنامه‌های فرهنگی برگزار می‌کنند، اما اغلب این برنامه‌ها عمومی و خانوادگی است و در طراحی آن‌ها، ذائقه و سلیقه خاص مخاطب نوجوان لحاظ نمی‌شود. وقتی یک مجموعه به‌صورت تخصصی برای قشری مشخص فعالیت می‌کند، باید در تمام برنامه‌ریزی‌ها و چیدمان مراسمات خود، نیازهای روز و علایق آن نسل را در اولویت قرار دهد. ما بر همین اساس تلاش کردیم تا نرجسانه را به‌عنوان یک پاتوق امن و فضایی که واقعاً متعلق به خودِ دختران باشد، ایجاد کنیم.
** تربیت نسل تمدن‌ساز، اعتماد به نوجوان و القای باور توانمندی به او
مخاطب هدف ما در این مسیر، بازه سنی 13 تا 25 سال است. با این حال، در برنامه‌های مختلف نگاه تخصصی‌تری به رده‌های سنی داریم. برای مثال، در مراسمی مانند اعتکاف، سنین را به‌صورت تفکیک‌شده در نظر می‌گیریم؛ به‌گونه‌ای که این برنامه صرفاً برای افراد 14 سال به بالا برگزار می‌شود. در حالی که جشن‌های عمومی ما برای کل بازه سنی 13 تا 25 سال است، در برخی برنامه‌های خاص برای افزایش اثربخشی، تفکیک‌های دقیق‌تری اعمال می‌کنیم.
باید تأکید کنم که هدف ما صرفاً ایجاد پاتوقی برای دورهمی‌های ساده نبوده است؛ عنوانِ «مجموعه فرهنگی ـ تربیتی» خود بیانگر هویت و هدف اصلی ماست. ما دوران نوجوانی را سنی طلایی می‌دانیم که باید روی آن سرمایه‌گذاری کرد. آغاز کار ما با هدف تربیت نوجوانِ انقلابیِ پیشران در مسیر اعتلای کشور و انقلاب اسلامی شکل گرفت. رویکرد ما در نرجسانه کاملاً تربیتی است؛ زیرا معتقدیم در این سن می‌توان به نوجوانان اعتماد کرد و این باور را در آن‌ها پرورش داد که توانمند هستند.
بهترین پاسخ برای این اعتماد را نیز در عمل دیده‌ایم. دخترانی که شش یا هفت سال پیش، در آغاز راه و در سنین 13 و 14 سالگی وارد مجموعه شدند، امروز خودشان گردانندگان اصلی این تشکل هستند. آن‌ها در همین بستر رشد کردند و اکنون تمام برنامه‌های ما توسط خودِ این دختران مدیریت و اجرا می‌شود. این امر نشان‌دهنده موفقیت همان مسیر تربیتی است که در طول این سال‌ها دنبال کرده‌ایم.
** آموزش‌های کاربردی برای امروز و فردای دختران در پاتوق نرجسانه
در کنار مراسم‌های مذهبی و تربیتی، ما توجه ویژه‌ای به مهارت‌های مورد نیاز دختران برای زندگی آینده‌شان داشته‌ایم. اعتقاد داریم که آموزش‌های لازم برای زندگی مشترک و نقش‌های مقدسی مانند مادری باید از همین دوران آغاز شود. به همین دلیل، متناسب با سن بچه‌ها، کارگاه‌های مهارتی مختلفی را برگزار می‌کنیم؛ به عنوان نمونه کارگاه‌های پیش از ازدواج ما به‌صورت تخصصی برای سنین 17 سال به بالا طراحی شده است تا دختران با آمادگی و آگاهی کامل برای مراحل بعدی زندگی خود آماده شوند.
ما در کنار فعالیت‌های تربیتی، مجموعه‌ای از کلاس‌های مهارتی را در قالب برنامه‌های تابستانی برای دختران پیش‌بینی کرده‌ایم. این دوره‌ها شامل رشته‌های تخصصی نظیر رسانه، نویسندگی و هنرهای تجسمی است؛ البته ساختار ما تشکیلاتی است و سطوح دسترسی به آموزش‌ها متفاوت است؛ به طوری که برخی از این کلاس‌های پیشرفته آموزشی و هنری، به‌طور خاص برای خادمان اصلی مجموعه تعریف شده که در شوراها و هسته‌های مرکزی فعالیت می‌کنند. علاوه بر این، موضوع سبک زندگی یکی از محورهای اصلی ماست. ما کارگاه‌هایی را با موضوعات مورد نیاز سنین بالاتر، نظیر آداب خواستگاری، ازدواج، همسرداری و مهارت‌های مادری برگزار می‌کنیم که به‌دلیل حساسیت محتوا، شرکت در آن‌ها مختص سنین 17 سال به بالا است.
** ثانیه‌های مشق مادری و تمرین مسئولیت‌پذیری در هیئت
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های عملی ما برای دختران، تمرین نقش مدیریت در خانه است. در دورهمی‌هایمان، هربار یکی از بچه‌ها به‌عنوان مادرِ جمع انتخاب می‌شود و مسئولیت صفر تا صد امور، از برنامه‌ریزی و خرید گرفته تا پخت‌وپز، پذیرایی و میزبانی را بر عهده می‌گیرد. این کار گروهی نه‌تنها برای دختران بسیار جذاب است، بلکه آن‌ها را به‌طور ملموس با مهارت‌های عملی زندگی آشنا می‌کند.
** مشق تبیین در معرکه
در شرایط حساس کنونی و با توجه به فضای جنگی و نیاز مبرم به تبیین اعتقادات و افکار برای نوجوانان، مجموعه ما رسالت سنگینی بر دوش دارد. برنامه ثابت هفتگی ما با عنوان پناه که هر چهارشنبه برگزار می‌شود، از زمان آغاز درگیری‌ها کاملاً بر محور تبیین مسائل جنگ، لزوم حضور در میدان و پاسخ به شبهات ذهنی نوجوانان متمرکز شده است. ما در این جلسات از اساتید متخصص دعوت می‌کنیم و حتی در هیئت‌های هسته‌ای خود به‌طور جزئی‌تر به این مباحث می‌پردازیم.
نکته حائز اهمیت، بهره‌گیری از ظرفیتِ خودِ دختران در این مسیر است. ما بخشی به نام «پنج‌دقیقه‌های طلایی» داریم که در آن، خودِ نوجوانان با مطالعه و تحقیق، مطالب تبیینی را استخراج کرده و به هم‌سن‌وسال‌های خود ارائه می‌دهند؛ روشی که بازخورد بسیار مثبتی داشته و در رفع شبهات بسیار مؤثر بوده است.
علاوه بر فعالیت‌های تبیینی، بچه‌های ما از همان روزهای نخست پس از شهادت سیدحسن نصرالله وارد میدان فعالیت‌های جهادی شدند. راه‌اندازی موکب‌های فرهنگی و پذیرایی که همچنان فعال است، یکی از این اقدامات به‌شمار می‌رود. در این موکب‌ها، علاوه بر پذیرایی، محتوای تبیینی نیز در قالب نوشته در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.
همچنین آشپزخانه جهادی ما نزدیک به 60 روز است که به‌طور مداوم برای حمایت از نیروهای فعال در میدان و حافظان امنیت مشغول پخت‌وپز است. در بُعد معنوی، بچه‌ها یک چله‌ی اردوی خانگی را با توسل به سوره فتح و دعای هفتم صحیفه سجادیه راه‌اندازی کرده‌اند. در کنار همه این‌ها، تهیه و توزیع گسترده پرچم و پوستر نیز ازجمله فعالیت‌هایی است که مدیریت و اجرای کامل آن بر عهده‌ی خودِ دختران نوجوان بوده است.
** خط مقدم حضور در اجتماعات و میادین
در رابطه با حضور در تجمعات و فعالیت‌های میدانی، ما برنامه‌ریزی‌های منسجمی برای دختران مجموعه داشته‌ایم. ازجمله این اقدامات می‌توانم به برگزاری یک دسته عزاداری و پیاده‌روی گسترده ویژه دختران نوجوان اشاره کنم که با استقبال بسیار چشمگیری همراه بود. همچنین دو مرتبه کاروان خودرویی اختصاصی بانوان و دختران را راه اندازی کردیم. در تجمعات شبانه در این بازه زمانی حال حاضر نیز دختران ما حضوری فعال دارند؛ آن‌ها با اهدای هدایای فرهنگی و اقلام نمادینی مانند پرچم ایران به کودکان و نوجوانان شرکت‌کننده، تلاش می‌کنند فضای این اجتماعات را برای هم‌سالان خود صمیمی و اثرگذار کنند.
لازم است تأکید کنم که مجموعه نرجسانه کاملاً مردمی است و به هیچ ارگان، نهاد یا سازمان خاصی وابستگی تشکیلاتی یا بودجه‌ای ندارد. تمامی عزیزانی که در رده‌های مختلف مسئولیت دارند، فعالیت خود را به‌صورت کاملاً دلی و جهادی انجام می‌دهند. جالب است بدانید که نه‌تنها درآمدزایی در میان نیست، بلکه تقریباً در تمامی برنامه‌ها، خودِ بچه‌ها هزینه‌ها را از جیب‌شان تأمین می‌کنند. من عمیقاً باور دارم که برکت و پویایی کار ما، ریشه در همین اخلاص و حرکت‌های خودجوش دارد.
** تربیت دخترانی انقلابی و جریان ساز برای آینده ایران
هدف نهایی ما در نرجسانه، تربیت دخترانی مؤمن، فعال، اثرگذار و جریان‌ساز است. ما معتقدیم نوجوانی سن شکل‌گیری هویت است؛ بنابراین رویکردمان را کاملاً تربیت‌محور قرار داده‌ایم. همین نگاه باعث شده که نرجسانه امروز نه‌تنها در سطح استان همدان، بلکه در سطح کشور به‌عنوان یک مجموعه پیشرو و شناخته‌شده مطرح باشد؛ تا جایی که مراجعات بسیاری از شهرهای دیگر برای الگوبرداری از این ساختار داریم.
** استمرار؛ کلید گنج موفقیت
یکی از ارکان موفقیت ما، استمرار در برنامه‌هاست. جلسات هفتگی ما به‌صورت منظم برگزار می‌شود؛ چراکه معتقدیم تربیت، یک مسیر ماندگار است و تنها از طریق استمرار ارتباط با مخاطب حاصل می‌شود. علاوه بر این جلسات هفتگی، اجتماعات بزرگی را هم سازماندهی می‌کنیم؛ مانند اجتماع گلارام که اخیراً با حضور بیش از دو هزار دختر نوجوان برگزار شد. همچنین برنامه‌هایی نظیر اجتماع دختران حاج قاسم، مراسم‌های شهادت حضرت زهرا (س)، اجتماع بنت‌الحسین، احیای نیمه شعبان و اعتکاف‌های تخصصی دخترانه از دیگر فعالیت‌های شاخص ماست.
** خودگردانی و مدیریت دخترانه
در نهایت، بارزترین ویژگی نرجسانه خودگردان بودن آن است. تمام مراحل کار، از مدیریت و برنامه‌ریزی تا تأمین مالی و اجرا، تماماً بر عهده خود دختران است. این یعنی فضای هیئت ما کاملاً دخترانه اداره می‌شود و همین هویت مستقل، رمز جذب بالای مخاطب در این سال‌ها بوده است.
