در شرایط جنگی، قطعاً حفظ جان انسان‌ها در اولویت هر اقدامی قرار دارد و در این راستا تامین امنیت نیروهای امدادی و انتظامی با توجه به نقش تاثیرگذارشان در تدام حیات شهری و از آن مهم‍‌تر تسهیل روند امدادرسانی در صورت حمله، اهمیت دو چندانی پیدا می‌کند.

موضوعی که در جنگ تحمیلی سوم و خباثت‌های دشمن صهیونی – آمریکایی در هدف قرار دادن نیروهای امنیتی و امدادی با هدف به آشوب کشیدن شهر و مختل کردن روند امدادرسانی به شکل ملموسی حل شده است. در چنین شرایطی تأمین مکان مناسب برای استقرار و ساماندهی نیروهای انتظامی، امدادی و پشتیبانی می‌تواند سهم بالایی در تغییر وضعیت جنگی و امدادرسانی به نفع کشور داشته باشد، مکان‌هایی که مهم‌ترین پیش‌نیازشان باید استفاده از مصالح جدید برای ساخت مکان‌هایی مقاوم در برابر انفجار در کمترین زمان باشد.

مرکز مطالعات در بیست و ششمین گزارش اقدام فوری نخبگانی خود با عنوان «پیشنهاد روش‌های ساخت سریع اقامتگاه برای نیروهای امدادی و انتظامی» نه‌تنها به اهمیت ایجاد مکان‌های امن برای نیروهای امدادی و امنیتی پرداخته، بلکه پیشنهاداتی را نیز برای چگونگی تأمین این مکان‌ها ارائه داده است.

*جنگ و ضرورت حرکت به سازه‌های مقاوم و کم‌هزینه

مسئله غیرقابل کتمان آن است که وجود مراکز امن برای نیروهای امدادی و انتظامی، نقش محوری در مدیریت بحران‌های شهری، حفظ امنیت، کنترل اغتشاشات، امدادرسانی سریع به مردم و مقابله با توطئه‌های دشمن دارند.

در طرف دیگر ماجرا نیز با توجه به تهدیدات مداوم و احتمال آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری، طراحی و احداث سریع سازه‌های ایمن، مقاوم و کارآمد در شرایط جنگی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. سازه‌هایی که باید قابلیت ساخت و راه‌اندازی در کوتاه‌ترین زمان ممکن را داشته و با حداقل هزینه و تعداد نیروهای انسانی محدود به حداکثر بهره‌وری و ایمنی ساختاری برسند.

مؤلفه دیگر نیز آن است که طراحی چنین مکان‌هایی باید با در نظر گرفتن شرایط جغرافیایی، اقلیمی و الزامات عملیاتی نیروهای نظامی و انتظامی انجام شده تا بتوانند کارکردشان را در شرایط بحرانی حفظ کنند.

از منظر مهندسی چنین مراکزی باید دارای انعطاف‌پذیری در طراحی، مقاومت در برابر حملات فیزیکی و انفجاری و امکان گسترش سریع شبکه‌های ارتباطی و لجستیکی باشند. اهمیت استانداردسازی سازه‌ها و تعریف الگوهای ساخت و قابل تکرار برای استفاده در مناطق مختلف کشور از جنبه برنامه‌ریزی ملی هم بسیار بالا است.

*سازه‌های اسکیمویی؛ راه حل ایجاد پنگاه‌های ایمن برای نیروهای امدادی

قطعاً برای ساخت چنین سازه‌هایی فارغ از نوع کاربرد آن، باید به دو مؤلفه کلیدی توجه شود. نخستین آن احداث سریع پوسته‌هایی با ضخامت پایین و باربری و پایداری بالا از جنس کامپوزیت‌های سیمانی الیافی به روش باینی است. در این روش از بالن به‌عنوان قالب بتن برای ساخت سازه‌های اسکیمویی استفاده می‌شود. روشی که بعد از باد کردن بالن، شبکه فولادی تقویت‌کننده روی آن قرار داده می‌شود و بعد از آن لایه‌ای از بتن به ضخامت چند سانتی‌متر به وسیله بتن پاش بر روی آن اجرا می‌شود.

*مزایای سازه‌های اسکیمویی چیست؟

کاهش زمان ساخت، کاهش هزینه و نیاز به نیروی انسانی، همچنین سازگاری بالای این روش با شرایط زمین و اقلیم را باید جزو مزایای آن حساب کرد. نکته دیگر آنکه به‌دلیل یکپارچگی سازه و نبود اتصالات در این نوع ساختار، پرت حرارتی به حداقل می‌رسد. در این روش استفاده از کامپوزیت‌های سیمانی الیافی به جای بتن، علاوه بر بهبود خواص کششی و فشاری می‌تواند به کاهش ضخامت پوسته اجرا شده منتهی شده و در نتیجه وزن سازه و حجم شبکه آرماتور فولادی را هم کاهش دهد. این دسته از سازه‌ها بین هفت تا 10 روزه برپا می‌شوند.

*غشاهای پیش تنیده؛ راهی برای رسیدن به اقامتگاه‌های مقاوم

استفاده از غشاهای پیش‌تنیده با تنش نهفته برای ساخت سکونتگاه‌های سریع و قابل حمل هم از دیگر اقداماتی است که می‌تواند منجر به ساخت سازه‌های مستحکم در زمان اندک شود. این را هم باید مدنظر قرار داد که منظور از غشا، ورق‌ها نازکی از ماده هستند که برای مقاصد عملکردی به کار می‌روند و می‌توانند تحمل تنش‌های کششی را بالا ببرد.

ضخامت آن‌ها نیز در حد چندصدم میلی‌متر است. از آنجایی که چتر و یا چادرهای غشایی را می‌توان به‌عنوان بخشی از این سازه‌های غشایی نام برد، عملاً می‌توان با استفاده از بالن‌های استوانه‌ای بلند، اقدام به ساخت اقامتگاه‌های ارزان و سریع کرد. بالن‌های استوانه‌ای بلند که از هوا پر شده و رفتار خمشی و فشاری نیز از خود نشان می‌دهند. استوانه با شده فشاری را تا اندازه‌ای مانند یک ستون تحمل می‌کنند تا آنجا که فشار وارده بار برابر با کشش طولی ناشی از فشار داخلی می‌شود.

مزیت سازه‌های باینی و غشایی

فناوری‌های اجرای پوسته‌های کامپوزیت‌های سیمانی الیافی به روش باینی و غشاهای پیش‌تنیده قابلیت اجرای سازه‌ها را در کوتاه‌ترین زمان ممکن فراهم می‌کند و این مسئله در شرایط جنگی و بحران، مزیتی حیاتی محسوب می‌شود. علاوه بر آن استفاده از مصالح با وزن کم و مقاومت بالا باعث کاهش نیاز به ماشین‌آلات سنگین، نیروی انسانی زیاد و تجهیزات پیچیده می‌شود. این موضوع باعث صرفه‌جویی قابل توجه در منابع مالی و لجستیکی کشور خواهد بود. همچنین کامپوزیت‌های سیمانی الیافی از مقاومت مکانیکی بالا و پایداری حرارتی مناسب برخوردارند که در مقابل ضربه، انفجار، آتش‌سوزی و تغییرات محیطی عملکرد مطلوبی دارند و موجب حفاظت از نیروهای مستقر در برابر تهیدات مستقیم دشمن می‌شود.

در حقیقت فراهم شدن زیرساخت‌های سریع و ایمن، زمان استقرار نیروها را کاهش داده و باعث ارتقای سطح پاسخگویی، سرعت عملیات و بهره‌وری در مدیریت بحران می‌شود. همچنین حفظ امنیت و نظم شهری در شرایط جنگی نیز در این طریق فراهم شده و باعث افزایش حس آرامش و اعتماد عمومی میان شهروندان می‌شود.

*ایجاد مرکز مشترک بین سازمان عمرانی شهرداری و مرکز مطالعات نهادهای امنیتی

البته برای رسیدن به چنین سازه‌هایی نیازمند همراهی برخی دستگاه‌های متولی هستیم. یعنی با توجه به ماهیت راهکار پیشنهادی و نقش آن در استقرار و سازماندهی نیروهای انتظامی و امدادی، پرداختن به این موضوع مستلزم رویکردی هماهنگ و بین‌بخشی است. در این راستا تشکیل کارگروهی مشترک با مشارکت سازمان فنی و عمرانی شهرداری تهران، مرکز مطالعات و نهادهای امنیتی و نظامی ضروری است.