رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با تأکید بر ضرورت «مهندسی سبک زندگی همگام با خزان»، گفت: پاییز با نوسانات شدید حرارتی طی شبانه‌روز و مزاج سرد و خشک خود، پدافند زیستی بدن را مغلوب می‌کند؛ ازاین‌رو گذر ایمن از این شوک دمایی و مقابله با غلبه سودا، مستلزم مدیریت هوشمندانه پوشش و حفاظت موضعی از سینوس‌ها، اصلاح الگوی تغذیه و هماهنگ‌سازی عادات زیستی با ریتم طبیعت است.
با آغاز فصل پاییز و دگرگونی‌های جوی، ورق تازه‌ای در کتاب تقویم طبیعت ورق می‌خورد که به اعتقاد صاحب‌نظران طب سنتی، نیازمند بازنگری ژرف در سبک زندگی، پوشش و الگوی تغذیه است.
از دیدگاه این مکتب طبی، هر فصل دارای مزاج و سرشتی ویژه است و پاییز با طبیعت ذاتی «سرد و خشک» خود، توازن زیستی بدن را به چالش می‌کشد؛ این تغییرات دمایی، بستر مناسبی را برای بروز یا تشدید طیف وسیعی از بیماری‌ها همچون سرماخوردگی، خشکی پوست و تشدید سینوزیت در افراد، فراهم می‌کند.
ازاین‌رو، رعایت اصولی مانند استفاده از خوراکی‌های با طبع گرم و تر مانند بادام، آش‌های ساده و تغذیه معتدل، نه‌تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت فیزیولوژیک برای پیشگیری از بیماری‌ها است؛ چراکه عدم انطباق با ظرافت‌های اقلیمی این فصل، سیستم ایمنی بدن را ناخواسته در معرض آسیب قرار می‌دهد. در همین خصوص با رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان گفت‌وگو کردیم که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید:
مامک هاشمی با اشاره به نوسانات دمایی پاییز، اظهار کرد: برای پیشگیری از سرماخوردگی در فصل پاییز، نخستین گام، رعایت پوشش مناسب است؛ چراکه در این فصل تفاوت دمایی میان ساعات میانی روز با ابتدا و انتهای آن، بسیار زیاد است.
وی افزود: افرادی که قصد خروج از منزل را دارند، به‌ویژه کسانی که سابقه سینوزیت مزمن داشته و بنا به گفته خودشان نسبت به نسیم سرد حساسیت زیادی دارند و زود دچار سرماخوردگی می‌شوند، حتماً باید از پوشش سر استفاده کنند.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: البته نیازی نیست افراد از کلاه‌های پشمی بسیار ضخیم مشابه فصل زمستان بهره بگیرند، بلکه استفاده از کلاه یا پیشانی‌بندهایی با ضخامت کمتر نیز کاملاً کفایت می‌کند.
هاشمی خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگر، اصلاح الگوی تغذیه با فرا رسیدن فصل سرد است؛ نباید تغذیه افراد در پاییز مشابه تابستان باشد.
وی ادامه داد: متأسفانه برخی افراد همچنان به مصرف میوه‌های تابستانی ادامه می‌دهند، به خوردن بستنی مبادرت می‌ورزند یا یخ داخل آب و نوشیدنی‌های خود می‌اندازند، درحالی که این موارد باید به‌لحاظ دمایی با شرایط فصل، تطبیق داده شود.
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان در ادامه با تأکید بر اینکه هر عاملی که سیستم ایمنی بدن را تضعیف کند انسان را مستعد ابتلا به سرماخوردگی می‌کند، تصریح کرد: تقویت یا تضعیف سیستم ایمنی صرفاً از مسیر خورد و خوراک نمی‌گذرد، بلکه کلیه رفتارها و سبک زندگی ما در تقویت ایمنی بدن، تأثیرگذار است.
وی با ذکر مثال‌هایی در همین زمینه، افزود: بی‌خوابی شبانه، دیر خوابیدن در شب و تلاش برای جبران کسری خواب شبانه با خوابیدن در طول روز، یعنی هر چیزی که ما را از ریتم طبیعت خارج کند، سیستم ایمنی‌ ما را تضعیف می‌کند.
هاشمی در این خصوص انتقاد کرد: مردم عموماً تنها به دنبال این هستند که بدانند «چه چیزی بخورند تا ایمنی بدنشان قوی شود»، اما از آن طرف، شب‌ها بسیار دیر به بستر می‌روند یا صبح‌ها دیر از رختخواب برمی‌خیزند.
این متخصص طب سنتی در ادامه خاطرنشان کرد: ما باید یک روند زندگی سالم، طبیعی و متناسب با تغییرات فصل داشته باشیم؛ بنابراین هنگامی که فصل تغییر می‌کند، لازم است هم‌زمان سبک زندگی خود را نیز متناسب با آن، تغییر دهیم.
* در فصل پاییز با غذاها به بدن رطوبت برسانیم
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با اشاره به اینکه در فصل پاییز میزان خشکی هوا تشدید می‌شود و ما باید غذاهایی را در برنامه غذایی خود بگنجانیم که رطوبت معتدلی را به بدنمان برسانند، اظهار کرد: بنابراین باید از مصرف مداوم غذاهایی که به‌لحاظ شکلی جامد و خشک هستند، پرهیز کرد؛ برای نمونه، غذاهایی مانند برنج و کباب یا جوجه‌کباب ازجمله غذاهای خشک به‌شمار می‌روند.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: در مقابل، لازم است از خورشت‌ها حتماً استفاده کنیم؛ چرا که خورشت‌ها به‌دلیل دارا بودن سبزیجات، رطوبت مناسبی را به بدن منتقل می‌کنند.
هاشمی ادامه داد: همچنین بهره‌گیری از سوپ‌ها و آش‌ها نیز بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا این غذاها علاوه‌بر داشتن سبزیجات، ماهیتی نیمه‌جامد دارند و رطوبت مناسبی را برای بدن تأمین می‌کنند.
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان خاطرنشان کرد: از دیگر خوراکی‌های فصل پاییز که می‌توانند رطوبت مورد نیاز بدن را تأمین و خشکی آن را برطرف کنند، می‌توان به مواردی چون شلغم، کدو حلوایی و لبو، اشاره کرد.
وی تصریح کرد: این اقلام هنگامی که به‌صورت پخته و با دمای گرم مصرف می‌شوند، به‌مراتب اثر بهتری دارند؛ به‌ویژه در مقایسه با میوه‌هایی که هم طبع سردی دارند (مانند پرتقال) و هم اینکه مستقیماً از یخچال خارج شده و به‌صورت خنک مصرف می‌شوند.
* هشدار رئیس انجمن علمی طب سنتی درباره مصرف دمنوش‌های تند و ادویه‌دار در پاییز
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان نسبت به عوارض مصرف مواد غذایی مولد خشکی در فصل پاییز هشدار داد و بر لزوم پرهیز از دمنوش‌های با طبع بسیار گرم و خشک، تأکید کرد.
هاشمی در ادامه اظهار کرد: در فهرست پرهیزات غذایی این فصل، باید به مواردی که خشکی بدن را تشدید می‌کنند، توجه ویژه داشت؛ چه این اقلام طبع سرد و خشک داشته باشند، مانند سرکه و چه طبع گرم و خشک داشته باشند، مانند دمنوش‌هایی که درجه گرمی و خشکی‌ آن‌ها بسیار زیاد است.
وی افزود: برای نمونه، اگر کسی بخواهد هر روز از دمنوش زنجبیل استفاده کند یا به سراغ نوشیدنی‌های ترکیبی رایج امروزی مانند «چای ماسالا» برود که مجموعه‌ای از ادویه‌های خشک نظیر دارچین، زنجبیل، هل و حتی فلفل سیاه را در مقادیر زیاد در خود جای داده است، قطعاً دچار مشکل خواهد شد.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: افرادی که به‌صورت ذاتی طبع خشکی دارند یا در فصل پاییز دچار خشکی پوست می‌شوند، چنانچه به مصرف این اقلام مبادرت ورزند، میزان خشکی پوستشان به‌شدت تشدید خواهد شد.
هاشمی خاطرنشان کرد: بر همین اساس، دمنوش‌های مصرفی در این فصل حتماً باید ازنظر میزان گرمی و خشکی، در حد اعتدال باشند.
وی در ادامه تأکید کرد: دمنوش‌هایی نظیر چای سیب، چای بِه و گل‌گاوزبان گزینه‌های بسیار مناسبی برای این ایام به‌شمار می‌روند؛ چراکه طبع آن‌ها به گونه‌ای است که خشکی فصل پاییز را تشدید نمی‌کنند.
* توصیه‌هایی برای مقابله با افسردگی پاییزی
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با اشاره به اینکه کوتاهی طول روز در فصل پاییز موجب می‌شود که حالت افسردگی در برخی از افراد بروز یابد و ازاین‌رو ضرورت دارد که از عوامل نشاط‌آور طبیعی بهره بگیریم، افزود: یکی از راه‌های مؤثر در این زمینه، استفاده از حواس پنج‌گانه به‌ویژه حسی بویایی است؛ بر همین اساس می‌توانیم از عطرهای نشاط‌آور و طبیعی مانند عطر بهارنارنج، بهره ببریم، گلاب را در محیط منزل اسپری کنیم و یا از بوهای خوش و طبیعی، بهره‌مند شویم.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: همچنین می‌توانیم مقدار کمی زعفران به چای مصرفی خود اضافه کنیم و یا درصورتی که افراد با مشکلاتی چون قند خون بالا یا اضافه وزن مواجه نباشند، از شربت‌های تهیه‌شده با عرقیات مفرح نظیر عرق بهارنارنج، شربت زعفران یا ترکیب شربت زعفران و گلاب به‌عنوان یک نشاط‌آور طبیعی، استفاده کنند.
هاشمی خاطرنشان کرد: در میان میوه‌ها نیز سیب و بِه دارای خواص نشاط‌آوری هستند که گنجاندن آن‌ها در برنامه غذایی، بسیار مفید خواهد بود.
رئیس انجمن علمی طب سنتی همدان در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت استفاده از رنگ‌ها در ارتقای سطح نشاط تأکید کرد و ادامه داد: رنگ‌هایی که برای پوشش لباس خود و همچنین برای محیط منزل و محل کار انتخاب می‌کنیم، نباید از میان طیف‌های سرد و افسردگی‌آور همچون طوسی، خاکستری و مشکی، باشند.
وی در ادامه تصریح کرد: شایسته است از رنگ‌های گرم مانند نارنجی و قرمز بهره بگیریم تا این امر به‌لحاظ بصری نیز به افزایش نشاط و شادابی ما در این فصل، کمک کند.
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با معرفی بادام به‌عنوان یکی از بهترین خوراکی‌ها برای رفع خشکی بدن در فصل پاییز، بر شیوه صحیح مصرف آن تأکید کرد و گفت: یکی از خوراکی‌های بسیار مفید برای رفع خشکی بدن در این فصل، «بادام شیرین درختی» است؛ البته منظور بادام شیرین و خام بوده و نباید از بادام‌های شور استفاده کرد، چراکه نمک خود عامل ایجاد خشکی در بدن است.
وی افزود: بادام شیرین درختی را می‌توان در طول روز میل کرد؛ اما افرادی که بسیار لاغر هستند و از خشکی شدید پوست رنج می‌برند، بهتر است بادام را شیره‌کشی کرده و به‌صورت «شیربادام» مصرف کنند.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: همچنین «حریره بادام» می‌تواند به‌عنوان یک میان‌وعده مقوی پاییزی یا حتی یک وعده صبحانه کامل، مورد استفاده قرار گیرد.
هاشمی خاطرنشان کرد: این خوراک پُرانرژی برای کودکان و نوجوانان درحال رشد و همچنین سالمندان، بسیار مناسب است؛ چراکه سالمندان معمولاً هضم ضعیفی دارند، اما درعین‌حال بدنشان ضعیف بوده و به مواد مغذی نیازمند است و حریره بادام می‌تواند خوراکی بسیار مناسب و گوارا برای آنان باشد.
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با اشاره به جایگاه حجامت در فصل پاییز، بر لزوم تشخیص پزشک متخصص و خودداری از انجام خودسرانه آن تأکید کرد و گفت: پاییز فصل مناسبی برای حجامت به‌شمار می‌رود؛ چراکه حجامت باید در فصل‌هایی انجام شود که هوا نه بسیار گرم و نه بسیار سرد باشد.
وی افزود: بر همین اساس، در میان فصول گرم سال «بهار» اولویت دارد و در میان فصول سرد، «پاییز» مناسب‌تر بوده؛ زیرا پاییز هنوز شدت سرمای زمستان را به خود نگرفته است.
این متخصص طب سنتی تصریح کرد: با این وجود، اگر فردی اصلاً نیازی به انجام حجامت نداشته باشد، هیچ ضرورتی هم برای انجام آن وجود ندارد.
هاشمی خاطرنشان کرد: بر این اساس، بهتر است افراد به پزشک متخصص طب سنتی مراجعه کنند تا پزشک تشخیص دهد که آیا آن‌ها در فصل پاییز واقعاً به حجامت نیاز دارند یا خیر.
رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان در ادامه تشریح کرد: به‌طور کلی، افرادی که مزاج «سرد و خشک» دارند و مشکلات ناشی از سردی و خشکی بدنشان در فصل پاییز تشدید می‌شود، اگر مبادرت به حجامت کنند، ممکن است خشکی بدنشان بیشتر شده و این کار اصلاً برایشان مفید نباشد.
وی افزود: مگر در مواردی که فرد به بیماری خاصی مانند «غلظت خون» مبتلا باشد و بدن وی به‌صورت منظم عادت داشته باشد که در فصل پاییز حجامت انجام دهد.
هاشمی در پایان سخنانش تأکید کرد: بنابراین نباید به‌صورت مطلق حکم داد که حجامت در پاییز ممنوع است و از سوی دیگر نیز نباید تصور کرد چون پاییز فصل مناسبی برای این کار است، همه افراد باید حتماً حجامت کنند؛ تشخیص قطعی این موضوع کاملاً برعهده پزشک متخصص است.

شهره کرمی