سپهرغرب، گروه اندیشه- طیبه اسدبیگی؛ یک کارشناس مذهبی گفت: آنچه در سوگ اباعبدالله الحسین (ع) از دیدگان جاری می‌شود، اصطلاحاً «اشک سبز» نام دارد؛ چراکه حامل حیات و طراوتِ روح است. در روایات آمده است چشمی که برای مظلومیت آن حضرت گریان باشد، در روز قیامت حسرت نخواهد کشید. این سوز و گداز، افزون بر ثمرات اخروی، آثار دنیوی بسیاری نیز در پی دارد؛ زیرا ما بر مصیبتِ کسی می‌گرییم که برای نجات بشریت، خود و خاندانش را عاشقانه فدا کرد و به شهادت رسید.
در میان تمام ماه‌های سال، محرم حال و هوای غریبی دارد؛ گویی در غبارِ این غمِ بی‌پایان، راهی برای تقرب به خداوند نهفته است که در هیچ زمان دیگری یافت نمی‌شود. این اندوهِ توصیف‌ناپذیر، نه یک پایان، که آغازی برای بیداری است. هر سال، با نزدیک شدن به محرم، شهرها چهره عوض می‌کنند و مردم با برپایی مجالس عزا، در پی جاری کردنِ شور و شعور حسینی در رگ‌های جامعه‌اند.
اما ورود به این ماه، آدابی فراتر از سیاه‌پوش کردنِ شهر دارد؛ سفری است از ظاهر به باطن که نیازمندِ خانه‌تکانیِ دل است. باید غبار غفلت را از جان شست و با تأمل در ادعیه و معرفتِ اباعبدالله (ع)، روح را برای میزبانی از این حقیقتِ بزرگ صیقل داد. در آستانه‌ محرم، هر تپشِ قلب و هر اشکی که از سرِ آگاهی جاری شود، دریچه‌ای است به سوی خودسازی؛ فرصتی که ما را از هیاهوی روزمرگی جدا کرده و به «کشتی نجات» پیوند می‌زند.
در این خصوص با ابوذر طالبی، کارشناس مذهبی به گفت‌وگو پرداختیم که در ادامه می‌خوانید؛
**ماه محرم را «شهرالحسین» می‌نامند؛ برای ورود به این ماه چه آمادگی‌هایی لازم است کسب کنیم؟
در مورد ماه محرم‌الحرام، از نامش پیداست که ماهی دارای حرمت است. در کتاب «مراقبات» مرحوم میرزا جواد آقای ملکی تبریزی، آدابی برای حفظ حرمت این ماه ذکر شده است. ازجمله اینکه فرمودند؛ «برای دوستداران خاندان پیامبر (ص) شایسته است که به‌ویژه در دهه اول این ماه در قلب و ظاهرشان آثار حزن و اندوه هویدا باشد و بعضی از لذت‌های حلال را به‌ویژه در نهم، دهم و یازدهم این ماه ترک کنند، به مانند کسی که داغدار عزیزانش است؛ و در دهه اول این ماه هر روز امامشان را با زیارت عاشورا یاد کنند.»
مهم‌ترین نکته این است که محرم از دیرباز نزد همگان قابل احترام بوده؛ چراکه جنگ و خون‌ریزی در آن ممنوع بوده است. اکنون که خداوند از ابتدای خلقت، این ماه را ماهی پرحرمت قرار داده و حضرت سیدالشهدا (ع) نیز در آن به شهادت رسیده‌اند، مهم‌ترین موضوع، حفظ این حرمت است؛ حرمت‌های اجتماعی و هر آنچه به حریم خدا و اهل‌بیت (ع) مربوط می‌شود و در این ماه مورد سفارش بوده است.
حتی در مورد روزه‌داری در این ماه، سفارش شده که اگر می‌توانند، 9 روز اول را روزه بگیرند (به‌جز روز عاشورا؛ چراکه بنی‌امیه ملعون روز عاشورا را روزه می‌گرفتند). در کتاب مفاتیح‌الجنان نیز آداب، بحث روزه‌داری، نماز و مجموعه‌ای از دعاها برای ورود به این ماه آمده است.
برای بهره‌مندی بیشتر از این ماه، مراقبت بر اعمال و رفتار لازم است؛ چراکه آغاز سال قمری نیز محسوب می‌شود. ما گمان می‌کنیم دعاهایی مانند «یا مقلب‌القلوب» فقط مخصوص نوروز است، در حالی که به‌نظر من بهترین زمانش اینجاست؛ تحولِ حال و بهبود حالات انسان در این ماه اتفاق می‌افتد؛ هم با توسل به حضرت حسین (ع) و هم با این اشک‌ها و عزاداری‌ها.
این اشکِ سبز، اشکی است که در آن حیات است؛ چراکه گفته‌اند چشمی که بر اباعبدالله الحسین (ع) بگرید، در قیامت گریان نیست. این اشک علاوه بر اثر اخروی، اثر دنیوی نیز دارد؛ چراکه ما بر کسی می‌گرییم که برای نجات بشریت خود و خانواده‌اش را فدا کرد و به شهادت رسید؛ بنابراین علاوه بر رعایت آداب، اعمال، اذکار، غسل، روزه و نماز، مهم‌ترین موضوع، ارتباط قلبی با حضرت حسین‌بن علی (ع) است.
پیامبر (ص) فرمودند: «اِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ حَرارَةً فِی قُلُوبِ الْمُؤمِنینَ لا تَبْرُدُ اَبَداً»؛ این حرارت ناشی از شهادت حسین (ع) در قلوب مؤمنین وجود دارد و تا قیامت سرد نمی‌شود. این حرارت، رمز ماندگاری دین، رمز ماندگاری حقایق برای بیداری انسان‌ها، فهم حق و باطل، شناخت جبهه خیر و شر، یافتن ولی و مرشد و رسیدن به سعادتمندی است که در موضوع عاشورا و محرم‌الحرام نهفته است. این «حسین‌حسین» گفتن‌ها برای بیدار شدن، آگاه شدن، کسب بصیرت و یافتن مسیر درست است.
اباعبدالله (ع) حدود 1300 پیش شهید شدند، اما اکنون پس از 1400 سال می‌بینیم که حتی در قلب اروپا و آمریکا، مردم با «حسین‌حسین» گفتن، بیدار و آگاه می‌شوند. گاندی درباره امام حسین (ع) جملات مشهوری دارد که می‌گوید؛ «اگر بخواهیم هند را نجات دهیم، واجب است همه ما راهی را بپیماییم که حسین‌بن علی(ع) پیمود. من زندگی امام حسین، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خوانده‌ام و بر من روشن شده که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز شود، بایستی از سرمشق امام حسین(ع) پیروی کند.»
*درخصوص «خودسازی عملی» در آستانه ماه محرم بفرمایید؛ اینکه چطور می‌توانیم خودسازی کنیم تا علاوه بر «شور حسینی»، به «شعور حسینی» برسیم؟
بیش از 1400 سال است که درباره اباعبدالله الحسین (ع) می‌گویند و می‌نویسند، اما این موضوع همچنان ادامه دارد و تمام‌نشدنی است؛ چراکه این نه‌فقط یک سنتِ تقویمی، بلکه فرصتی برای بازتعریف مسیر زندگی ماست. مبنای کار همان روایت مشهور است که «اِنَّ الْحُسَیْنَ مِصْباحُ الْهُدی وَ سَفینَةُ النَّجاةِ»؛ اگر کسی حسین‌بن علی (ع) را به‌عنوان چراغ هدایت و کشتی نجات پیدا کرده باشد، انقلابی درونی در وجودش رخ می‌دهد.
برخی در کربلا حضور یافتند در حالی که حتی یک روز هم مسلمان نبودند؛ مسیحی بودند یا از فرقه‌های دیگر، اما با توجه به اتصال قلبی، روحی و جسمی با حضرت حسین (ع)، جزو بهترین‌ها شدند. افرادی مانند «وهب» و «زهیر» نمونه‌هایی هستند که با ایشان ارتباط برقرار کردند؛ این یعنی ظرفیتِ هدایت در همه ما وجود دارد و تنها کافی است بخواهیم و گامی به سوی این نور برداریم. طبق روایات مشهور در مورد فضیلت اهل‌بیت (ع)، این اتفاقات باعث می‌شود انسان به آن مرحله متعالی برسد. بخشی از این امر به تلاش خود انسان و بخشی دیگر به لطف و عنایت حضرات معصومین (ع) بستگی دارد.
هر فردی به اندازه ظرفیت و تلاش خود می‌تواند از این دریای بی‌کران معرفت بهره‌مند شود و راه سعادت را بیابد. برخی مانند وهب، زهیر و حُر بودند؛ برخی دیگر نزدیک‌تر بودند، مانند آقا ابوالفضل العباس (ع) و آقا علی‌اکبر (ع) که هرچه به حضرت حسین (ع) نزدیک‌تر شدند، فیض بیشتری دریافت کردند. این قرابت و «مَعِیّت» (همراهی) که در زیارت عاشورا تکرار می‌شود، یعنی پیوندِ عقیده با عمل؛ یعنی در تصمیم‌گیری‌ها، در اخلاق و در مواجهه با مشکلات زندگی، همواره به این فکر کنیم که آیا حسین (ع) از ما راضی است؟ این دقیقاً همان «شعوری» است که در کنار «شورِ» عزاداری، موتور محرکِ انسان به سمت خدا می‌شود؛ و در نهایت، همین همراهیِ آگاهانه با حسین (ع) و ماندن با او در تمام لحظات زندگی، بهترین عامل سعادت انسان است.
*برای کسی که مشتاق محرم است و می‌خواهد محرم امسالش با سال‌های قبل متفاوت باشد، چه توصیه‌ای دارید؟
محرم امسال حال و هوای متفاوتی دارد. وقایع اخیر، از شهادت رهبر عزیز و فرماندهان رشید اسلام گرفته تا تقابل جدی با «یزیدِ زمان» و آگاهی از اتفاقات کنونی، بهترین بستر برای فهم و درک عمیق‌تر مفاهیم عاشوراست. داغِ شهادت رهبر ما و همراهانشان، همچنان تازه است.
عزاداران می‌توانند با هم‌ذات‌پنداری و درس‌گیری از این رخدادها، نه‌تنها حسین (ع) و یزیدِ زمانِ خود را بهتر بشناسند، بلکه بهترین الگو را برای زندگی انتخاب کنند. در واقع، فضای امروزِ جامعه که با عطرِ جنگ و شهادت گره خورده، بهترین فرصت برای الگوبرداری از مسیر حق و تمرینِ سبک زندگی حسینی است.
*بفرمایید برای اینکه اشک ما «اشک با معرفت» باشد، چه کنیم؟
به قول بزرگان، ما چند نوع اشک داریم؛ اشک سیاه، اشک سرخ و اشک سبز. برخی به خاطر بدبختی و بیچارگی خود گریه می‌کنند، برخی به خاطر ظلمی که به آن‌ها شده است، و برخی برای بیدار شدن و رسیدن به حقیقت اشک می‌ریزند. حضرت زینب (س) با وجود تمام مصیبت‌ها فرمودند: «مَا رَأَیْتُ إِلَّا جَمِیلًا»؛ یعنی همه‌چیز را زیبا دیدم. چرا؟ چون در دل آن مصیبت عظیم، احیای دین و زنده ماندن حقیقت اسلام نهفته بود. وقتی انسان با اشک، جان تازه می‌گیرد و دل او به نور هدایت بیدار می‌شود، این اشک، «اشک سبز» و اشکی همراه با معرفت است.
اگر کسی می‌خواهد به اشک بیشتری دست یابد، این امر آدابی دارد و باید آن آداب را رعایت کند. نخستین و مهم‌ترین مسئله، افزایش محبت است؛ زیرا سرچشمه این اشک در «محبت» قرار دارد. هرچه محبت انسان نسبت به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) بیشتر شود و دل او پیوند عمیق‌تری با آن حضرت پیدا کند، اشک نیز رنگ و بوی معرفت و معنا می‌گیرد و از یک احساس گذرا به یک تحول درونی تبدیل می‌شود. محبت در این مسیر بسیار کارساز و اثرگذار است.
* برای افزایش این محبت چه باید کرد؟
این محبت با «معرفت» ایجاد می‌شود. پله اول، معرفت است؛ یعنی شناخت حسین بن علی (ع)، اهداف قیام ایشان، شخصیت والا و درس‌های عاشورا. باید بدانیم حسین (ع) که بود، برای چه قیام کرد و برای چه به شهادت رسید. هرچه این شناخت عمیق‌تر شود، محبت در دل انسان بیشتر ریشه می‌دواند و در نتیجه اشکی که از دل برمی‌خیزد، اشکی آگاهانه، بیدارکننده و همراه با معرفت خواهد بود. بله، پله اول، معرفت است.
* به‌عنوان پرسش آخر، کتابی برای عموم مردم جهت افزایش این معرفت معرفی می‌کنید؟
یکی از کتاب‌های مناسب در این زمینه، اثر «ثارالله؛ خون حسین علیه‌السلام در رگ‌های اسلام» نوشته مرحوم حسین عندلیب همدانی است. این کتاب با نگاهی تحقیقی و مستند، به بررسی ابعاد مختلف قیام عاشورا و جایگاه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در احیای دین می‌پردازد و تلاش می‌کند پیام‌های نهضت را برای مخاطبان بیان کند. از این جهت، می‌تواند برای کسانی که به‌دنبال افزایش معرفت و شناخت عمیق‌تر نسبت به عاشورا هستند، اثری مفید و راهگشا باشد.
در پایان باید تأکید کنم که محرم برای ما تنها یک موسم عزاداری نیست؛ بلکه فرصتی است که هر سال، همچون آینه‌ای تمام‌نما، امکان بازنگری در باورها، رفتارها و مسیر زندگی را فراهم می‌کند تا ببینیم تا چه اندازه با راه و هدف امام حسین (ع) همسو شده‌ایم.
همانطور که کارشناس مذهبی اشاره کرد، تفاوتِ انسان‌های بزرگ با دیگران، در همان اتصال قلبی نهفته است. اینکه درِ خانه‌ اباعبدالله (ع) روی همه باز است؛ از حر و وهب گرفته تا تمامِ کسانی که امروز، در هر جای دنیا که هستند، نام حسین (ع) آن‌ها را به حقیقت نزدیک می‌کند. این یک دعوت عمومی است؛ دعوتی برای شناخت یزیدِ زمان و بیدار شدن در فضای پر از درد و شهادتِ امروز.
در نهایت، همه‌ ما می‌خواهیم اشکی که می‌ریزیم، «اشک سبز» باشد؛ اشکی که از عمقِ محبت و معرفت می‌جوشد و مسیر زندگی‌مان را روشن می‌کند. راه رسیدن به این حال خوب هم پیچیده نیست؛ از شناختِ شخصیت امام حسین (ع) شروع می‌شود و به این می‌رسد که در تمام لحظات زندگی، دستمان در دستِ ایشان باشد.
امیدوارم محرمِ پیشِ رو، برای همه‌ ما آغازی باشد برای یک تغییر درونی؛ سالی که در آن، با مطالعه‌ کتاب‌هایی مثل «حسین ثارالله» و نگاهی دقیق‌تر به وقایع روز، بتوانیم بیش از همیشه، «معیت» با اهل‌بیت (ع) را در قلبمان حس کنیم. بیایید امسال، محرمی متفاوت را تجربه کنیم که در آن، هر نفس‌مان با هدفِ بصیرت و آگاهی باشد.

طیبه اسدبیگی