حضور «اتوبوس پناه» شهرداری همدان در کنار مردم جنگزده
سپهرغرب، گروه - طاهره ترابی مهوش :
در شرایط جنگی خدمات شهری به یکی از حساسترین و تعیینکنندهترین بخشهای مدیریت بحران تبدیل میشود؛ بخشی که کیفیت عملکرد آن میتواند تا حد زیادی بر آرامش عمومی، نظم اجتماعی و تابآوری شهروندان اثر بگذارد.
به دیگر سخن در زمان بروز جنگ یا تهدیدهای امنیتی، شهر دیگر فقط محل زندگی و رفتوآمد روزمره نیست، بلکه به محیطی تبدیل میشود که در آن تداوم خدمات پایه، ارتباط مستقیم با امنیت روانی و معیشتی مردم پیدا میکند. تأمین خدمات اولیه همچون جمعآوری زباله، نظافت معابر، حملونقل عمومی، خدمات امدادی، رسیدگی به آسیبدیدگان و باز نگه داشتن مسیرهای حیاتی، همگی ازجمله وظایفی هستند که در شرایط عادی شاید کمتر به چشم بیایند، اما در دوران بحران به ستونهای اصلی اداره شهر بدل میشوند.
از سوی دیگر، جنگ معمولاً با اختلال در زیرساختها، جابهجایی جمعیت، افزایش تقاضا برای خدمات عمومی و کاهش منابع مالی و انسانی همراه است. همین مسئله باعث میشود مدیریت شهری با فشار مضاعفی روبهرو شود؛ فشاری که اگر با برنامهریزی پیشینی، هماهنگی میان دستگاهها و استفاده درست از ظرفیتهای موجود همراه نباشد، میتواند منجر به اختلال در زندگی روزمره مردم و افزایش نارضایتی عمومی شود. در چنین شرایطی سرعت عمل، شفافیت در اطلاعرسانی، اولویتبندی خدمات ضروری و حضور فعال نهادهای اجرایی همچون شهرداری، اهمیت دوچندان پیدا میکند.
نکته مهم دیگر آن است که خدمات شهری در دوران جنگ فقط یک مسئله فنی یا اجرایی نیست، بلکه بهطور مستقیم با اعتماد عمومی گره خورده است؛ وقتی شهروندان مشاهده کنند که با وجود شرایط سخت، خدمات پایه همچنان برقرار است، احساس امنیت و اطمینان بیشتری خواهند داشت و بهتر میتوانند با بحران کنار بیایند. به همین دلیل، بررسی وضعیت خدمات شهری در دوران جنگ، درواقع بررسی میزان آمادگی شهر برای ادامه حیات، حفظ انسجام و عبور کمهزینهتر از شرایط اضطراری است.
پس با توجه به اهمیت موضوع، بر آن شدیم تا با رضا رضایی، مدیر هماهنگی و نظارت بر خدمات شهری شهرداری همدان گفتوگویی را ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
مدیر هماهنگی و نظارت بر خدمات شهری شهرداری همدان با اشاره خدمات ارائهشده در شهر طی یکماه گذشته، گفت: در اوایل اسفندماه ستاد استقبال از بهار را با ریاست شهردار تشکیل دادیم و طبق معمول سنوات گذشته وظایفی که هرکدام از سازمانهای شهرداری باید انجام میدادند، براساس دستورالعملی به آنها ابلاغ شد.
رضا رضایی با بیان اینکه کارهای مختلفی اعم از نصب اِلمانهای نوروزی، کاشت گونههای گیاهی، رنگآمیزی سطلهای زباله، نردهها، اِلمانهای قدیمی و خطوط عابر پیاده، اصلاح سیلندرهای ترافیکی، آسفالتریزیهای جزئی در حد لکهگیری و بهروزرسانی چراغهای راهنمایی توسط نهادها انجام شد، ابراز کرد: درواقع هرکدام از سازمانها به وظایفی که برایشان درنظر گرفته شده بودیم، جامه عمل پوشاندند.
وی با تأکید بر اینکه مواردی همچون اصلاح نواقص جزئی مثل جداول شکسته در خیابانها و غیره نیز که روزانه انجام میشد در این ایام بهصورت ویژه در دستور کار قرار گرفت، گفت: البته پیش از نوروز بهروزرسانی و آمادهسازی بوستانها و تفرجگاههایی که در سطح شهر هستند را انجام و آنها را بهصورت ویژه در دستور کار قرار داده بودیم.
رضایی با اشاره به اینکه تکمیل سرویسهای بهداشتی شهری نیز بهصورت ویژه با توجه به اهمیت مسئله در بحث نظافت شهری مورد توجه قرار گرفت، خاطرنشان کرد: نکته حائز اهمیت اینکه با وجود شرایط جنگی، تفرجگاهها از سوی میهمانان و نیز شهروندان بهویژه در روز طبیعت، مورد استقبال ویژه قرار گرفتند.
وی با اشاره به اینکه در هفته درختکاری نیز غرس هشت هزار اصله درخت به نیت هشت هزار شهید استان بهصورت ویژه در بوستانها و تفرجگاههای سطح شهر در دستور کار قرار گرفت، تشریح کرد: برگزاری نماز عید فطر نیز توسط شهرداری پیگیری شد و کار پشتیبانی و سختافزاری آن توسط نیروهای شهرداری در دستورکار قرار گرفت.
این مقام مسئول با اشاره به کارهای انجامشده درخصوص برگزاری مراسم پنجشنبه آخر سال، اظهار کرد: این مهم هم در مباحث ترافیکی و هم استفاده از اتوبوسها و تاکسیها توسط شهرداری، بهخوبی انجام گرفت و نتایج قابل توجهی را در پی داشت.
رضایی در پاسخ به این سؤال که با توجه به فضای استرسی و شرایط جنگی در شهر شهرداری بهلحاظ ایجاد آرامش بیشتر چه رویکردی را دنبال کرده است؟ ابراز کرد: شهرداری اتوبوسی به اسم «اتوبوس پناه» در راستای آرام کردن مردم در مواقع بحرانی بهصورت گفتاردرمانی تهیه کرده است که مشاورین، روانشناسها و روانپزشکانی داوطلبانه در این اتوبوس حضور و در این امر مشارکت دارند؛ این اتوبوس در نقاط مختلف شهر و بهویژه محلهای آسیبدیده از جنگ، حضور پیدا میکند. روانشناسان حاضر در اتوبوس بهویژه آموزشهای لازم در مورد آرامسازی خانوادهها، کاهش استرس ناشی از جنگ و نوع برخورد با کودکان و سالمندان را ارائه میدهند.
رضایی با اشاره به خدمات شهری ارائهشده به محلهای آسیبدیده از موشک و بمباران دشمن، خاطرنشان کرد: در چند نقطه از شهر طبق دستورالعملهای ایمنی پس از عادی شدن شرایط، بحث پاکسازی مسیرهای تردد بهخصوص مسیر خودروهای امدادی و در مرحله بعدی خودروهای عمومی، در دستور کار قرارگرفت.
وی ادامه داد: البته نیروهای آتشنشانی در خط مقدم ارائه خدمات به این نقاط، چه در بحث خاموش کردن آتش و چه در بحث نجات آسیبدیدگان، قرار داشته و دارند.
این مقام مسئول با اشاره به ورود شهرداری در بحث اندازهگیری و انداختن شیشههای شکستهشده محلهای مورد اصابت، اظهار کرد: خوشبختانه این کار در محلهایی که پیشتر مورد اصابت قرار گرفتهاند، به اتمام رسیده و در محل جدید نیز درحال انجام است.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به نصب اِلمانها و بنرهای مناسبتی متناسب با عید نوروز، عید فطر و شهادت رهبر انقلاب، گفت: شرایط جنگی شهرداری را بر آن داشت تا در نصب بنرها و اِلمانها مفاهیمی همچون ایستادگی و شجاعت را در دستور کار اجرایی خود قرار دهد.
معالوصف؛ با توجه به آنچه گفته شد، در شرایط جنگی خدمات شهری فقط مجموعهای از فعالیتهای اجرایی و روزمره نیست، بلکه به یکی از پایههای اصلی حفظ آرامش عمومی و تداوم زندگی در شهر تبدیل میشود. وقتی جامعه با تهدید، اضطراب و بیثباتی روبهرو است، استمرار خدماتی مانند رفتوروب معابر، جمعآوری پسماند، تأمین روشنایی، حملونقل عمومی، بازگشایی معابر آسیبدیده و رسیدگی به فضای سبز، نقشی فراتر از کارکرد معمول خود پیدا میکند. به دیگر سخن این خدمات درواقع به شهروندان پیام میدهند که شهر همچنان زنده است، مدیریت میشود و نظم اجتماعی از هم نپاشیده است؛ بنابراین توجه به خدمات شهری در دوران جنگ را باید بخشی از راهبرد مقاومت شهری و حفظ تابآوری اجتماعی دانست و نه صرفاً یک وظیفه فنی یا اداری.
از سوی دیگر، خدمات شهری در چنین شرایطی مستقیماً بر روحیه شهروندان اثر میگذارد. شهر آشفته، تاریک، آلوده و بینظم، اضطراب مردم را تشدید میکند و احساس ناامنی را افزایش میدهد؛ اما شهری که در آن معابر باز هستند، فضاهای عمومی پاکیزهاند، نشانههای رسیدگی و حضور مدیریت شهری دیده میشوند و خدمات ضروری بدون وقفه ادامه دارند، به مردم حس کنترل، امید و ثبات میدهند. درواقع روحیه شهری فقط به حرفهای امیدبخش وابسته نیست، بلکه بیش از هر چیز از تجربه روزمره مردم در خیابانها، محلهها و فضاهای عمومی شکل میگیرد. وقتی شهروندان ببینند که شهرداری و نهادهای خدماتی حتی در سختترین شرایط نیز کنار آنها هستند، اعتماد عمومی تقویت میشود و جامعه توان بیشتری برای تحمل فشارهای جنگ پیدا میکند.
نکته مهم دیگر این است که در ایام جنگ، خدمات شهری میتواند به ابزار مدیریت بحران روانی تبدیل شود؛ حضور پاکبانان، نیروهای خدمات شهری، آتشنشانان، امدادگران و عوامل اجرایی در نقاط آسیبدیده، تنها یک اقدام عملی نیست، بلکه نوعی نمایش کارآمدی و همبستگی اجتماعی است. همین حضور میتواند از گسترش شایعات، بیاعتمادی و احساس رهاشدگی جلوگیری کند. همچنین رسیدگی سریع به محلهای آسیبدیده، پاکسازی آوار، رفع سد معبر و بازگرداندن تدریجی زندگی به حالت عادی، به شهروندان کمک میکند تا از شوک اولیه عبور کنند و دوباره با فضای شهری ارتباط بگیرند. در چنین فضایی، خدمات شهری نقش درمانگرِ بیصدا را دارد؛ نقشی که شاید کمتر دیده شود، اما اثر آن در حفظ انسجام اجتماعی بسیار عمیق است.
از منظر تحلیلی، میتوان گفت هر اندازه شهر در شرایط بحران بهتر اداره شود، امکان حفظ روحیه جمعی و جلوگیری از فرسایش اجتماعی بیشتر خواهد بود. جنگ معمولاً منابع را محدود، دسترسیها را دشوار و فشارها را مضاعف میکند؛ بنابراین اگر مدیریت شهری بتواند با برنامهریزی، اولویتبندی و حضور میدانی مؤثر، حداقلهای زندگی شهری را حفظ کند، در عمل به حفظ سرمایه اجتماعی کمک کرده است. درنهایت، خدمات شهری در ایام جنگ فقط برای تمیزی و نظم شهر نیست، بلکه برای زنده نگه داشتن حس تعلق، امید و ایستادگی در میان مردم است. شهری که خدمترسانی در آن متوقف نشود، روحیهاش نیز کمتر آسیب میبیند.
