رویکرد راهبردی در مدیریت جامع پسماند؛ ارکان سلامت و پایداری در کلانشهر همدان
سپهرغرب، گروه شهر- طاهره ترابیمهوش؛ مدیریت پسماند در دنیای امروز، دیگر تنها یک فعالیت خدماتی ساده نیست، بلکه یکی از ارکان حیاتی مدیریت شهری و پیششرط دستیابی به استانداردهای بهداشتی و زیستمحیطی است. در شهر تاریخی همدان، سازمان مدیریت پسماند با تغییر رویکرد از شیوههای سنتی به مدیریت هوشمند، نقشی کلیدی در حفظ بهداشت عمومی و پایداری زیستبوم شهر ایفا میکند. این سازمان با مدیریت زنجیرهی کامل پسماند، میکوشد نهتنها بهعنوان یک واحد اجرایی، بلکه همچون بازوی عملیاتی شهرداری، در مسیر تحقق توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان گام بردارد.
مدیریت جامع پسماند، بهعنوان یکی از ارکان بنیادین و حیاتی در نظام اداره شهری، فراتر از یک خدمت ساده جمعآوری زباله، در واقع تضمینکننده سلامت عمومی و پایداری زیستمحیطی در کلانشهرها است. در شهر همدان، با توجه به جایگاه تاریخی، گردشگری و مرکزیت اداری این شهر، مدیریت پسماند ابعادی راهبردی پیدا میکند؛ چرا که توازن میان رشد سریع شهری و حفظ کیفیت محیطزیست، تنها از طریق بهکارگیری رویکردهای علمی و نوین در دفع و پردازش ضایعات شهری میسر خواهد بود.
در این ساختار، سازمان مدیریت پسماند نه فقط بهعنوان یک واحد اجرایی، بلکه به مثابه بازوی عملیاتی و پیشبرندهی شهرداری در مسیر تحقق اهداف توسعهی پایدار تعریف میشود. این سازمان با مدیریت دقیق زنجیرهی کامل پسماند (از لحظه تولید در مبدأ و جمعآوری در محلات تا انتقال و دفع نهایی در سایتهای استاندارد)، نقشی کلیدی در پیشگیری از بحرانهای بهداشتی، حفظ زیبایی بصری شهر و بهینهسازی منابع ملی ایفا میکند.
از طرفی، با توجه به شرایط خاص اقلیمی همدان، چالشهای بارشهای شدید زمستانی و تفاوتهای جغرافیایی مناطق چهارگانه، سازمان مدیریت پسماند موظف است با بهکارگیری ناوگان مدرن و تجهیزات پیشرفته، خدمات خود را بهصورت شبانهروزی و بدون وقفه ارائه دهد تا هرگونه اختلال در شریانهای خدماتی شهر پیشبینی و خنثی شود. در واقع، کارآمدی این سازمان در بهرهگیری از ماشینآلات سنگین و اجرای سیاستهای نوینی مانند تفکیک از مبدأ، تأثیری مستقیم بر ارتقای شاخصهای کیفیت زندگی شهروندان و بهبود سطح بهداشت محیطی دارد.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا با رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان گفتوگویی ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
*تحول در مدیریت پسماند، توسعه زیرساختهای بازیافت و اهداف زیستمحیطی
امیرحسین اسکندریان ضمن تبیین رویکردهای عملیاتی سازمان مدیریت پسماند، بر ضرورت ارائه خدمات شبانهروزی و سراسری در چهار منطقهی شهرداری تأکید کرد و با بیان اینکه این سازمان بهعنوان یک نهاد خدماترسان، وظیفه دارد در تمامی ساعات شبانهروز پاسخگوی نیازهای شهری باشد، افزود: در حال حاضر با بهکارگیری بیش از 40 دستگاه پرس زباله، عملیات تخلیه مخازن در محلات مختلف شهر همدان، روزانه دو تا سه بار انجام میشود.
وی افزود: حجم پسماندهای خانگی جمعآوری شده از سطح شهر روزانه بالغ بر 450 تن است که توسط ماشینآلات سازمان به محل دفن منتقل میشود.
او در این زمینه تصریح کرد: روزانه بیش از 420 تن زباله در سایت دفن پسماند، طبق استانداردهای زیستمحیطی دفع میشود. همچنین، پسماندهای عفونی و بیمارستانی نیز پس از طی مراحل بیخطرسازی، طبق روشهای استاندارد و بهصورت مجزا در همین سایت مدیریت میشوند.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان با اشاره به نوسازی تجهیزات و مدیریت عملیات عمرانی، خاطرنشان کرد: فعالیتهای این سازمان به جمعآوری زباله محدود نمیشود؛ بلکه با تکیه بر ناوگان ماشینآلات سنگین شامل کامیون، لودر، گریدر و بابکت، تمامی عملیات خاکبرداری و امور عمرانی موردنیاز در چهار منطقهی شهرداری را نیز پوشش میدهد.
اسکندریان موضوع تفکیک پسماند خشک از مبدأ را یکی از گامهای بلند برای دستیابی به توسعه پایدار و از اولویتهای راهبردی سازمان دانست و با تأکید بر نقش فناوری در این مسیر، به راهاندازی سامانه و نرمافزار «بهروب» اشاره کرد.
وی افزود: این سامانه که بهصورت پیمانکاری اجرا میشود، پلی میان شهروندان و چرخه بازیافت ایجاد کرده است که تا به امروز بیش از 13 هزار خانوار به عضویت آن درآمدهاند.
اسکندریان در توضیح عملکرد این سامانه گفت: در این طرح، شهروندان پس از جداسازی پسماندهای خشک در منزل و ثبت درخواست در اپلیکیشن، مواد را در زمانبندیهای مشخص تحویل میدهند و در مقابل، مابهازای نقدی دریافت میکنند که این کار انگیزهای برای مشارکت گستردهتر آنها خواهد بود.
او با تحلیل وضعیت موجود خاطرنشان کرد: در حال حاضر حدود دو درصد از کل زبالههای تولیدی شهر از مبدأ تفکیک و به چرخهی بازیافت بازگردانده میشود؛ اما هدفگذاری سازمان، ارتقای این شاخص به پنج درصد است.
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان تأکید کرد: تحقق این هدف مستلزم همکاری فعال شهروندان است تا مواد قابلبازیافت به چرخه اقتصاد ملی بازگشته و آلودگیهای زیستمحیطی بهشدت کاهش یابد. کاهش حجم زبالههای پراکنده در سطح شهر، مستقیماً به کاهش پدیده زبالهگردی در معابر منجر خواهد شد.
اسکندریان در بخش دیگری از اظهاراتش به موضوع آموزش و فرهنگسازی پرداخت و با بیان اینکه تغییر رفتار شهروندان، کلید اصلی رسیدن به مدیریت جامع پسماند است، گفت: طی دو سال اخیر، بیش از 16 هزار دانشآموز در مدارس و مراکز آموزشی تحت آموزشهای شهروندی قرار گرفتهاند.
وی با اشاره به برگزاری جشنوارههای محیطزیستی در مناطق مختلف شهر و همچنین برنامهریزی برای بازدیدهای علمی دانشجویان و آموزشهای ویژه در مهدکودکها و پیشدبستانیها، عنوان کرد: این اقدامات با هدف فرهنگسازی برای تفکیک زباله از مبدأ، از سنین کودکی انجام میشود.
این مقام مسئول تصریح کرد: برای جمعآوری پسماندهای خشک از ادارات و مدارس، پیمانکاران تخصصی مستقر شدهاند و عملیات جمعآوری پلاستیک از پارکها و اماکن تفریحی نیز بهصورت دورهای در دستور کار قرار دارد.
اسکندریان درخصوص چشمانداز آینده سازمان به موضوع حیاتی تولید کمپوست اشاره کرد و گفت: در حال حاضر فضای لازم برای تولید کمپوست در سایت فراهم است، اما عملیات تولید بهطور کامل آغاز نشده؛ بنابراین یکی از برنامههای کلیدی ما، تجهیز این سایت به خطوط پردازش و تولید کمپوست است.
وی در این زمینه تصریح کرد: در حال پیگیری برای جذب تسهیلات 80 میلیارد تومانی و تأمین اعتبارات لازم هستیم.
وی با اشاره به مسئله سرمایهگذاری اظهار کرد: اگرچه بهدلیل چالشهای توجیه اقتصادی ممکن است بخش خصوصی استقبال محدودی داشته باشد، اما سازمان همزمان بهدنبال جذب سرمایهگذار است و تلاش میکند از طریق اعتبارات دولتی این پروژه را به سرانجام برساند تا مدیریت پسماند در همدان به سطح صنعتی و استانداردتری ارتقا یابد.
*مدیریت بحرانهای زمستانی، نظارت بر نخالههای ساختمانی و راهکارهای ریشهای مقابله با زبالهگردی
رئیس سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان در ادامه، اقدامات عملیاتی برای مقابله با شرایط سخت زمستانی را تشریح کرد و با بیان اینکه همدان بهدلیل شرایط اقلیمی نیازمند تجهیزات پیشرفته است، گفت: در زمستان سال گذشته، بیش از 50 دستگاه ماشینآلات در سطح شهر فعال بودند و در هر بار بارش، بیش از 9 میلیون مترمکعب برف از معابر پاکسازی شد.
اسکندریان تأکید کرد: با اجرای سیاست نوسازی ناوگان، تجهیزاتی خریداری شده که امکان نمکپاشی و برفروبی در معابر 8، 10 و 12 متری را فراهم میکند.
وی با اشاره به خرید چهار دستگاه جاروب خیابانی برای مکانیزه کردن کامل پاکسازی محورهای اصلی، از تهیه چهار دستگاه نمکپاش هشت تنی و همچنین چندین دستگاه 10 تنی خبر داد.
وی دربارهی مدل تأمین مالی این تجهیزات که ارزشی بالغ بر 100 میلیارد تومان دارند، تصریح کرد: این ماشینآلات از طریق قراردادهای تهاتری با املاک شهرداری خریداری شدهاند.
این مسئول با ابراز خرسندی از اینکه 50 درصد از این ناوگان جدید به سازمان تحویل داده شده و مابقی در ماههای آینده وارد خدمت میشوند، افزود: با این تجهیزات در زمستان پیشرو، مشکل تجمع برف در معابر فرعی و کمعرض بهطور کامل برطرف خواهد شد و نوسازی ناوگان، جهش بزرگی در کیفیت خدماترسانی به شهروندان ایجاد خواهد کرد.
اسکندریان درخصوص مدیریت نخالههای ساختمانی اظهار کرد: با توجه به حجم بالای این پسماندها، در حال حاضر بیش از دو هزار تن خاک و نخاله در سایت مخصوص دفن میشود.
وی با بیان اینکه جلوگیری از تخلیه غیرمجاز نخاله در معابر و حاشیه شهر یکی از دغدغههای اصلی سازمان است، گفت: چندین اکیپ نظارتی در نقاط راهبردی شهر مستقر شدهاند تا از ریزش غیرقانونی نخالهها جلوگیری کنند.
وی در این زمینه هشدار داد: سازمان مدیریت پسماند با هماهنگی کامل با دادستانی، در صورت شناسایی متخلفانی که اقدام به تخلیه غیرمجاز در مسیرهای مواصلاتی یا سطح شهر کنند، اقدامات سختگیرانهای ازجمله توقیف خودروها را اجرا خواهد کرد.
این مسئول همچنین تأکید کرد که کنترلهای ماهانه در ورودیهای شهر همدان با جدیت دنبال میشود تا معابر از هرگونه نخاله پاک بماند و با هر تخلفی بلافاصله برخورد قانونی صورت گیرد.
اسکندریان در ادامه به معضل زبالهگردی پرداخت و با اشاره به اینکه شناسایی و ساماندهی اولیه زبالهگردان (بهویژه افرادی که با خودرو فعالیت میکنند) در سال گذشته انجام شده تأکید کرد: حل این پدیده نیازمند راهکاری ریشهای و جامع است و تلاش شهرداری بهتنهایی برای آن کافی نیست؛ چراکه زبالهگردی ریشه در مسائل اقتصادی و فرهنگی دارد.
وی در تحلیل نهایی خود، پیوند میان «تفکیک از مبدأ» و «حذف زبالهگردی» را تبیین کرد و گفت: دلیل اصلی حضور زبالهگردها در مخازن، جستوجوی پسماندهای خشک مانند پلاستیک و پت است. اگر فرهنگ تفکیک در منازل نهادینه شود و شهروندان مواد بازیافتی را از طریق نرمافزار بهروب یا کانکسهای شهری تحویل دهند، دیگر چیزی برای جمعآوری در مخازن باقی نمیماند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: وقتی زبالهگرد متوجه شود که در مخازن زباله هیچ ارزش اقتصادی وجود ندارد، بهطور طبیعی این فعالیت را ترک خواهد کرد. زیرساخت این تغییر، ابتدا فرهنگسازی و سپس اجرای دقیق تفکیک در منزل است تا با حل ریشهای این معضل، سلامت عمومی و پایداری زیستمحیطی در شهر همدان تضمین شود.
معالوصف با توجه به آنچه گفته شد در شهر همدان، با توجه به جایگاه تاریخی، گردشگری و مرکزیت اداری این شهر، مدیریت پسماند ابعادی راهبردی پیدا میکند؛ چراکه توازن میان رشد سریع شهری و حفظ کیفیت محیطزیست، تنها از طریق اتخاذ رویکردهای علمی و نوین در دفع و پردازش ضایعات شهری میسر خواهد بود.
امروزه، مأموریت سازمان مدیریت پسماند در شهر همدان از رویکرد سنتی «جمعآوری و دفن»، به سوی رویکرد مدرن «مدیریت منابع و اقتصاد چرخشی» در حال تغییر است. هدف این تحول، تبدیل پسماندهای شهری به منابع ارزشمند از طریق احداث خطوط پردازش و تولید کمپوست است تا بدین ترتیب، اثرات مخرب بر خاک و آبهای زیرزمینی به حداقل رسیده و مدل مدیریتی این سازمان، به الگویی برای شهرهای هماندازه در سطح کشور تبدیل گردد. سازمان مدیریت پسماند با پیوند میان فناوری، فرهنگسازی شهروندی مدیریت عملیاتی، در واقع متولی حفظ میراث طبیعی و محیطی شهر همدان برای نسلهای آینده است.
