از تخصیص قیر به شهرداری تا ساماندهی رودخانهها بهجای پوشاندن آنها
رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان با بیان اینکه در سال گذشته حجم قابل توجهی از قیر (نزدیک به یکهزار تُن) به شهرداری همدان تخصیص داده شد، از تغییر رویکرد در مدیریت رودخانهها از «پوشش» به «ساماندهی»، خبر داد.
شهرها موجوداتی پویا و درحال تغییر هستند که در هر برههای از تاریخ، با چالشهای جدیدی در زمینه رشد و توسعه روبهرو میشوند. در چرخه عمر شهری، برخی از مناطق که زمانی قلب تپنده شهر بودهاند، به مرور زمان دچار فرسودگی کالبدی، زوال اقتصادی و اُفت کیفیت زیستمحیطی میشوند؛ در این میان، بازآفرینی شهری فراتر از یک عملیات ساده تخریب و نوسازی، یک راهبرد جامع برای احیای دوباره هویت شهری است.
هدف از بازآفرینی، تنها جایگزینی مصالح قدیمی با جدید نیست؛ بلکه تلاش برای بازگرداندن پویایی اجتماعی، ارتقای استانداردهای بهداشتی و ایمنی و ایجاد تعادل میان توسعه مدرن و حفظ اصالت تاریخی است. در دنیای امروز بازآفرینی بافتهای فرسوده نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی برای دستیابی به «پایداری شهری» است تا از تبدیل شدن مرکز شهر به نقاطی متروکه یا محیطهایی آسیبپذیر در برابر بلایای طبیعی (مانند زلزله)، جلوگیری و عدالت اجتماعی در دسترسی به خدمات شهری برای تمامی اقشار جامعه، برقرار شود.
دراینبین وقتی نگاه استراتژیک مذکور را به شهر همدان تسری میدهیم، با شهری روبهرو هستیم که یکی از قدیمیترین سکونتگاههای جهان است و هویت آن، درهمتنیدگی عجیبی میان تاریخ کهن و نیازهای مدرن شهری دارد.
بر این اساس، در همدان بازآفرینی بافت شهری ابعادی حیاتیتر و پیچیدهتر مییابد؛ چراکه در اینجا ما با «میراث» روبهرو هستیم و هرگونه مداخله شهری باید میان «حفاظت از اصالت» و «بهسازی کیفیت زندگی»، توازن برقرار کند. بهواقع در بحث بازآفرینی همدان ضمن توجه به این اصل، باید در راستای ایمنیسازی شهر در مقابل مخاطرات اقدام کرد. بازآفرینی در این شهر به معنای پاکسازی محیطهای زائد و تبدیل آنها به فضاهای شهری کارآمد است که درعینحال، وجهه تاریخی شهر را تقویت کند؛ هدف این است که محلات مورد نظر از نقاطی که تنها بهعنوان «بافت فرسوده» شناخته میشوند، به قطبهای زیست شهری تبدیل شوند.
از سوی دیگر در بسیاری از محلههای هدف بازآفرینی در همدان، دسترسی به خدمات پایه مانند ساماندهی فاضلاب، آسفالت معابر و فضای سبز، محدود است. بازآفرینی در این شهر فرصتی است تا شکاف میان مناطق پیشرفته و مناطق حاشیهای یا فرسوده، پُر شود.
حال اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان با رویکردی جدید در مدیریت رودخانهها و تسهیلات ساختوساز، گامهای اجرایی متعددی برداشته است؛ اما در کنار این دستاوردها، چالشهای جدی در مورد میزان جذب واقعی بودجههای 30 درصدی دستگاهها و اثرگذاری واقعی این مشوقها بر زندگی ساکنان سکونتگاههای غیر رسمی، وجود دارد؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها، تعیینکننده موفقیت یا شکست این طرح کلان شهری خواهد بود.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع، بر آن شدیم تا در این شماره گفتوگویی را با محمدرضا باباخانی، رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان هدان با اشاره به اهمیت همکاریهای بین دستگاهی در تحقق اهداف شهری، اظهار کرد: تمامی دستگاههای خدماترسان ازجمله سازمان آب و فاضلاب و سایر نهادهای مرتبط، در کنار مجموعههای آموزشی و متخصصان فنی، بهصورت فعال درحال پیشبرد اهداف تعیینشده در محلات هدف هستند.
محمدرضا باباخانی با بیان اینکه بهرهگیری از تخصص افراد باتجربه در تمامی مراحل اجرای این پروژهها نقش کلیدی ایفا میکند، تصریح کرد: هدف ما تنها تغییر چهره کالبدی شهر نیست، بلکه دستیابی به اهدافی است که در اسناد بازآفرینی برای این محلات تعریف شده است؛ بنابراین حضور فعال تمامی ارگانها و بهرهگیری از دانش متخصصان، تضمینکننده پیشبرد سریعتر و دقیقتر این اهداف در سطح شهرستان همدان است.
رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان در بخشی از صحبتهای خود به بررسی پروژههای عمرانی شهرداری همدان پرداخت و ضمن تمجید از اقدامات جاری در حوزه زیرساختی، بهویژه در محورهای اصلی شهر، به موضوع حساس مدیریت رودخانهها پرداخت و عنوان کرد: پیش از وقوع سیل سال 98، رویکرد غالب در مدیریت رودخانهها، پوشاندن آنها بود تا از این طریق فضای شهری گسترش یابد؛ اما با توجه به تجربیات حاصل از اتفاقات پیشین و بهویژه سیلهای ویرانگر، متوجه شدیم که پوشاندن رودخانهها دیگر مجاز نیست و میتواند مخاطرات زیستمحیطی و ایمنی شدیدی به همراه داشته باشد.
باباخانی در ادامه افزود: درحال حاضر رویکرد سازمانهای متولی از پوشش، به ساماندهی تغییر یافته است؛ بنابراین امروزه ساماندهی رودخانههای موجود در محلات هدف در دستور کار قرار دارد و این موضوع با جدیت دنبال میشود تا ضمن حفظ جریان طبیعی آب و پیشگیری از مخاطرات سیلاب، محیطی زیبا و ایمن برای شهروندان ایجاد شود.
* بهسازی سکونتگاههای غیر رسمی و مقابله با آلودگیهای محیطی
رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان به وضعیت بهداشتی و زیرساختی مناطق حاشیهای و سکونتگاههای غیر رسمی پرداخت و عنوان کرد: ارتقای سطح سلامت محیطی در این مناطق اولویت دارد، بنابراین رفع مشکلات ناشی از نبود شبکههای فاضلاب و آلودگیهای محیطی در این نقاط، بهطور جدی در دست اقدام است.
وی با قدردانی از همکاریهای دوجانبه در این حوزه، اظهار کرد: در حوزه رفع آلودگیهای ناشی از فاضلاب در سکونتگاههای غیر رسمی هم سازمان آب و فاضلاب (آبفا) و هم شهرداری اقدامات مؤثری انجام دادهاند که این همکاری منجر به کاهش مخاطرات بهداشتی در این مناطق شده و گامی مؤثر در راستای عدالت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان محلات هدف است.
این مقام مسئول با اشاره به بهبود فضای معابر و آسفالت، ابراز کرد: ما در اداره کل راه و شهرسازی استان همدان برای کمک به شهرداریها در جهت تسریع روند آسفالت معابر محلات هدف، اقدام به تخصیص قیر رایگان کردهایم.
باباخانی با ارائه آمار دقیق در این رابطه، تصریح کرد: در سال گذشته حجم قابل توجهی از قیر (نزدیک به یکهزار تُن) به شهرداری همدان تخصیص داده شد که این اقدام با هدف حمایت از عملیات اجرایی در محلات هدف صورت گرفته تا ثمره آن، آسفالت بهسازیشده و ایمن معابر در مناطق بازآفرینی باشد.
* چشمانداز آینده و تداوم اقدامات عمرانی
رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان تأکید کرد: این روند حمایتی و نظارتی تا دستیابی به کاملترین حالت بازآفرینی در تمامی محلات هدف، ادامه خواهد داشت.
باباخانی خاطرنشان کرد: همسویی میان نهادهای اجرایی، تخصیص بهموقع منابع و تغییر رویکردها به سمت استانداردهای علمی (مانند جایگزینی ساماندهی رودخانهها بهجای پوشش آنها)، کلید موفقیت در تغییر چهره کالبدی و اجتماعی شهر همدان است.
وی بار دیگر بر اهمیت همکاری دستگاههای خدماترسان و متخصصان فنی تأکید کرد و گفت: امیدوارم با تداوم این اقدامات، شاهد تحولی بنیادین در زیرساختهای عمرانی و محیطی محلات هدف باشیم.
معالوصف؛ با تحلیل اظهارات رئیس اداره بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان همدان، میتوان دریافت که چارچوبهای قانونی و مشوقهای شهرسازانه (ازجمله تخفیف عوارض و تخصیص طبقات تشویقی) در سطح اسناد تصویب شده و زیرساختهای حمایتی نظیر تخصیص یکهزار تُن قیر نیز به جریان افتاده است. بااینحال پرسش اساسی آن است که این اعداد و ارقام در عمل تا چه حد به تغییر کیفیت زندگی شهروندان در محلات هدف منجر شده؟
درحالی که از تعهد 30 درصدی دستگاههای اجرایی برای هزینه در بافتهای هدف سخن به میان آمد، باید بهروشنی پاسخ داده شود که چه درصدی از این اعتبارات در سال جاری جذب و بهصورت واقعی در پروژههای عمرانی محلات فرسوده هزینه شده است؟ همچنین، تغییر رویکرد از پوشاندن رودخانهها به ساماندهی، گامی تحسینبرانگیز است، اما بدون ارائه یک زمانبندی دقیق و نقشه عملیاتی برای این ساماندهی، اقدام مذکور در حد یک «تغییر رویکرد نظری» باقی خواهد ماند.
بنابراین، اکنون بیش از هر زمان دیگری نیاز به یک گزارش شفافیت است تا مشخص شود تعداد دقیق واحدهای نوسازیشده در سکونتگاههای غیر رسمی، چقدر بوده و آیا این مشوقها در واقعیت به نفع مالکان خُرد بوده و یا صرفاً به سود انبوهسازان تمام شده است؟ بازآفرینی نباید تنها در قالب تخصیص مواد اولیه دیده شود، بلکه باید آن را در قالب «خروجیهای ملموس شهری» سنجید.
