از حضرت سلمان علیه‌السلام به عنوان یکی از مؤمنان طراز اول اسلام، مطالب گوناگونی نگارش یافته است. برخی، زهد او، برخی علم او و برخی ایمان او را برجسته نموده‌اند اما واقعیت آن است که او یک انسان متعالی در همه ابعاد بود و می‌توان از شخصیت حضرت سلمان به عنوان یک الگو در همه زمینه‌ها بهره برد چنان که طبق روایت امام صادق علیه‌السلام اگر ایمان را همانند نردبانی با دَه پله بدانیم «وَ سَلْمَانُ فِی الْعَاشِرَة؛ سلمان در پله دهم آن قرار دارد.»

*شاخصه‌های ممتاز مدیر مؤمن انقلابی

آن چه این روزها جامعه اسلامی در همه مراتب به آن نیاز دارد، مدیرانی شایسته و در تراز جامعه اسلامی است. با دقت در زندگی حضرت سلمان علیه السلام، شاخصه‌های ممتاز یک مدیر مؤمن انقلابی مشاهده می‌شود.

*ایمان راسخ سلمان

با ظهور دین اسلام، میزان ایمان به خدا، ملاک ارزش‌گذاری قرار داده شد؛ چنان که قرآن کریم، تقوا را ملاک تقرب نزد خدای متعال می‌داند. با توجه به این که یک مدیر نسبت به دیگر افراد جامعه از قدرت و حوزه تأثیرگذاری بیشتری برخوردار است، شاخصه ایمان نیز اهمیت بیشتری می‌یابد.

ایمان، از جهات گوناگون بر کیفیت و کمیت کار یک مدیر اثرگذار است که در این جا به دو نمونه اشاره می‌کنیم.

*فضایل انسانی

مدیری موفق است که بداند اداره امور انسان‌هایی را بر عهده گرفته که شایسته برخورداری از برترین فضایل هستند و او قبل از هر چیز، نسبت به ترویج و ارتقاء فضایل انسانی در جامعه تحت مدیریت خویش مسئول است. وقتی حضرت سلمان با اجازه امیر المؤمنین علیه السلام مسئولیت اداره مدائن را پذیرفت، اخلاق اسلامی و انسانی و سیطره بر قلب‌ها را که همان روش رسول خدا صلّی الله علیه و آله بود سرلوحه کار خود قرار داد.

ساده زیستی، زهد، مردم داری و خوش خویی از جمله ویژگی‌های رفتاری ایشان طی زمامداری مدائن است. او با استفاده از فضای معنوی مسجد در تعلیم و تربیت و تزکیه و هدایت مردم جامعه خود کوشش نمود. این مطلب، دقیقاً بر خلاف افکار مثلاً روشنفکرانه امروزه برخی است که، مدیران جامعه را نسبت به هدایت و رشد دینی و اخلاقی مردم، بلاتکلیف می‌داند و می‌گوید: مردم را نمی توان به زور به بهشت کشاند!

*طهارتی از جنس طهارت اهل بیت علیهم‌السلام

قرآن کریم برای توصیف و تجلیل از اهل بیت علیهم السلام، طهارت آن‌ها را از هر گونه آلودگی را مورد توجه قرار می‌دهد و می‌فرماید: «إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا؛ خدا فقط مى‏خواهد آلودگى را از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.»

بر همین اساس، بزرگ‌ترین تجلیل و توصیف از مقام سلمان علیه‌السلام توسط رسول خدا و اهل بیت علیهم‌السلام صورت گرفته است که از ایشان با عبارت «سَلْمَانُ‏ مِنَّا أَهْلَ‏ الْبَیْت؛ ‏سلمان، از ما اهل بیت است.» یاد کرده اند.

طهارت او در ابعاد اعتقادی و رفتاری و نیز به دور بودنش از نقاط ضعفی مثل مادی‌گرایی، بد اخلاقی و دیگر رذایل اخلاقی موجب می‌شود که بتواند به عنوان گزینه الگوی برتر مدیریت شایسته اسلامی مطرح شود.

*مدیریت برتر سلمان

توان مدیریتی ایده‌آل، مستلزم داشتن ویژگی‌هایی است که حضرت سلمان علیه‌السلام از آن‌ها برخوردار بود. توانمندی، اراده قوی، علم، هوشمندی و ابتکار، در کنار ویژگی بسیار مهم ولایتمداری، حضرت سلمان را به کارگزاری شایسته و برتر مبدل کرده است.

*توانمندی و کارآمدی

در آن زمان، بیشتر کارها نیازمند قدرت جسمانی مناسب بود، حضرت سلمان نیز از نیروی جسمانی خوبی برخوردار بود چنان که همین توانمندی باعث شد در جریان حفر خندق، مهاجر و انصار بر سر عضویت سلمان در گروه خود مجادله نمایند و رسول خدا صلّی الله علیه و آله با آن بیان معروف، او را از اهل بیت علیهم السلام دانسته و غائله را ختم کردند.

شناخت ولایت و سپس فهم خواست ولیّ زمان، و سپس اطاعت دقیق و پیوسته از ولایت، سه کار بزرگ حضرت سلمان در شرایط سخت و پیچیده پس از رحلت رسول خدا صلّی الله علیه و آله است.

*علم و دانش راهبردی

شاید مهم‌ترین شاخصه برای یک مدیر، دانایی و علم است. کسی که از علم و تخصص لازم برخوردار نیست یا از مشورت فرهیختگان برتر بهره نمی‌برد چگونه می‌خواهد امور یک جامعه را اداره کرده و به سامان برساند؟!

در این شاخصه نیز، حضرت سلمان علیه‌السلام پس از معصومین علیهم‌السلام مانندی ندارد؛ چنان که رسول خدا در مورد علم او می‌فرمایند: «سَلْمَانُ بَحْرُ الْعِلْمِ لَا یُقْدَرُ عَلَى نَزْحِهِ سَلْمَانُ مَخْصُوصٌ بِالْعِلْمِ الْأَوَّلِ وَ الْآخِر؛ سلمان دریای علم است که نمی‌توان به عمق آن رسید؛ سلمان اختصاص داده شده به علم پیشین و آینده است.»

خود او در مورد علمش می‌فرماید: «اگر من شما را از آن چه می‏ دانستم مطلع می‏‌کردم، گروهی می‏‌گفتید دیوانه است، و گروهی دیگر به کسی که سلمان را بکشد درود می‌‏فرستادید.»

میزان علم و آگاهی سلمان نسبت به امور مختلف، برگ برنده مهمی برای اداره امور جامعه به حساب می‌آید و می‌تواند ضامن جهت دهی صحیح و دقیق جامعه به سوی آرمان‌های اسلامی باشد.

*هوشمندی و ابتکار

داشتن هوشمندی و ابتکار، به خصوص در مدیریت بحران‌ها و بن‌بست‌های مدیریتی، نقشی حیاتی و راهبردی دارد. حضرت سلمان علیه‌السلام با پیشنهاد تاریخی حفر خندق در جنگ احزاب و نیز پیشنهاد شگفت‌انگیز ساخت منجنیق در جنگ طائف ثابت کرد که از نبوغ و ابتکار بسیار ارزشمندی برخوردار است که می‌تواند در بحران‌ها، گره از کار جامعه اسلامی باز کند.

*انقلابی‌گری سلمان

پس از رحلت رسول خدا صلّی الله علیه و آله، سلمان از معدود افرادی بود که حتی لحظه‌ای از مسیر انقلاب نبوی پای بیرون ننهاد و همان روحیه انقلابی‌گری و حرکت دقیق به سوی آرمان‌های جامعه اسلامی را ادامه داد. موارد زیر از جمله دلایل ثبات قدم سلمان به شمار می‌روند.

*بصیرت تمام عیار

فهم دقیق و صحیح از حقایق، برای یک مدیر، ضروری است. در زمان حیات گرانقدر رسول خدا صلّی الله علیه و آله، سخن و اراده ایشان به عنوان بنیان گذار دین مبین اسلام، فصل الخطاب بوده و جریان سیاسی جز آن چه بر مدار سیره نبوی می‌گشت معنایی نداشت؛ اما با رحلت آن حضرت، میدان جدیدی از آزمون بصیرت و فهم دینی بر روی مردم گشوده شد؛ چنان که گفته شده که همه مردم جز سه نفر یعنی مقداد و ابوذر و سلمان، از ایمان خود بازگشتند.

این مطلب به آن معنی است که اگر شرایط و فضای فهم حقایق به شدیدترین شکل ممکن غبارآلود شود، تنها مدیری می‌تواند جامعه را به راه درست هدایت کند و زمام اراده امور را از دست ندهد که دچار تزلزل و خطای در فهم حق و باطل نشود. یعنی بصیرترین مردم، شایسته ترین فرد به اداره امور جامعه است.

*بر مدار ولایت

شناخت ولایت و سپس فهم خواست ولیّ زمان، و سپس اطاعت دقیق و پیوسته از ولایت، سه کار بزرگ حضرت سلمان در شرایط سخت و پیچیده پس از رحلت رسول خدا صلّی الله علیه و آله است. در بسیاری از موارد، بدون این که امیرالمؤمنین علیه السلام خواسته خود از مؤمنین را بیان کنند حضرت سلمان، خواست آن حضرت را درک کرده و به آن جامه عمل می‌پوشید.

این بدان معنی است که او می‌توانست بهترین گزینه کارگزاری تحت ولایت امام علی علیه السلام باشد زیرا بدون این که لازم به تذکر باشد هم وظیفه اش را می‌دانست و هم به خوبی به آن عمل می‌کرد. مدیر انقلابی باید این چنین باشد.

*دیپلماسی عزت و هوشمندی

انقلابی‌گری به معنای بی منطق بودن و همواره دنبال درگیری بودن نیست، بلکه یک مدیر انقلابی باید در جای مناسب، هوشمندانه از تحمیل خسارت‌ها بر جامعه اسلامی جلوگیری نماید. البته این، به معنای عقب نشینی از ارزش‌ها یا تن به ذلت دادن نیست.

به عنوان نمونه در جریان فتح ایران در زمان خلیفه دوم که حضرت سلمان نیز با اجازه و مشورت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در آن حضور داشت، توانست با تبیین اهداف و روح دین اسلام بدون تحمّل خسارات بر اردوگاه مسلمین ایرانیان را به دین اسلام ترغیب نموده و بدون جنگ و خونریزی فتح دیگری را نصیب امت اسلامی نماید.

برآیند ویژگی‌های برجسته حضرت سلمان علیه‌السلام، نمودار الگوی شایسته یک مدیر مؤمن انقلابی است که جامعه امروز سرزمین سلمان محمدی به آن نیاز ضروری و فوری دارد. البته نباید فراموش کرد که تربیت چنین نیروهای مؤمن انقلابی و نیز بصیرت مردم در انتخاب چنین کارگزارانی، نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی جدی است.

منبع: راسخون