رئیس گروه سالمندان سازمان بهزیستی کشور درخصوص مفهوم سالمندی شاد گفت: بر اساس تعاریف علمی و بین‌المللی، سالمندی شاد و فعال به معنای صرفاً نداشتن بیماری یا زنده ماندن برای سال‌های بیشتر نیست، بلکه فرآیندی چند بعدی برای بهینه‌‌سازی فرصت‌ها به‌منظور افزایش کیفیت زندگی در دوران سالمندی است.
مهین نوروزی افزود: مشهورترین تعریف بین‌المللی، تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) است که سالمندی فعال را این‌گونه توصیف می‌کند: فرآیند بهینه‌سازی فرصت‌ها برای سلامت، مشارکت و امنیت به‌منظور افزایش کیفیت زندگی افراد با افزایش سن، این مفهوم بر سه ستون اصلی سلامت، مشارکت و امنیت استوار است که در واقع همان ابعاد «شادی و فعالیت» را می‌سازند.
به گفته وی، تنها به معنای نبود بیماری نیست، بلکه شامل حفظ عملکرد جسمی و شناختی، پیشگیری از بیماری‌ها و دسترسی به خدمات بهداشتی باکیفیت است. مشارکت نیز به معنای ادامه مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی و خانوادگی است. این مشارکت می‌تواند از طریق اشتغال، فعالیت‌های داوطلبانه، یادگیری مادام‌العمر یا صرفاً حضور فعال در شبکه‌های اجتماعی باشد. امنیت نیز به معنای تضمین امنیت مالی، فیزیکی و اجتماعی سالمندان است تا در صورت ناتوانی یا نیاز به کمک از حمایت، کرامت و مراقبت لازم برخوردار شوند و نگرانی از آینده نداشته باشند.
این مسئول گفت: در عمل، یک سالمند شاد و فعال دارای ویژگی‌های استقلال و خودمختاری، حفظ روابط اجتماعی و پیوندهای عاطفی، احساس مفید بودن و داشتن هدف و سبک زندگی سالم است، توانایی مدیریت زندگی خود و انجام کارهای روزمره تا حد امکان بدون وابستگی به دیگران. این استقلال باعث افزایش اعتمادبه‌نفس و رضایت از زندگی می‌شود.
نوروزی افزود: حفظ روابط اجتماعی و پیوندهای عاطفی: داشتن دوستان، ارتباط گرم با خانواده و مشارکت در فعالیت‌های گروهی که از انزوا و تنهایی (عامل اصلی افسردگی) جلوگیری می‌کند، سالمندان زمانی شادترند که احساس کنند در زندگی دیگران تأثیرگذارند و نقش و ارزشی برای خانواده و جامعه دارند مثلا از طریق داوطلبی، مشاوره یا مراقبت از نوه‌ها؛ سبک زندگی سالم نیز ترکیبی از تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و پرهیز از عوامل خطر مانند سیگار است که به حفظ سلامت جسمی و روانی کمک می‌کند.
*تفاوت سالمندی فعال با سالمندی موفق
وی گفت: گاهی «سالمندی فعال» با «سالمندی موفق» اشتباه گرفته می‌شود. سالمندی موفق که تعریف اولیه آن توسط رو و کان ارائه شد بر معیارهایی مانند احتمال پایین بیماری، عملکرد جسمی و شناختی بالا و مشارکت فعال تمرکز دارد و بیشتر یک «وضعیت مطلوب» را توصیف می‌کند. در مقابل، سالمندی فعال یک «فرآیند» است که بر توانمندسازی، حق انتخاب و اقدامات سیاست‌گذاری برای فراهم کردن فرصت‌های سلامت، مشارکت و امنیت تأکید دارد. به عبارت ساده‌تر، سالمندی موفق نتیجه است، اما سالمندی فعال مسیری است که به آن نتیجه (شادی و کیفیت زندگی) منتهی می‌شود.
وی تأکید کرد: «سالمندی شاد و فعال» یک وضعیت خودبه‌خودی نیست، بلکه نتیجه یک «زیست‌بوم» هماهنگ است که در آن دولت، مردم و انجمن‌ها هرکدام نقش مشخصی دارند.
*اقدامات مورد نیاز از سوی دولت‌ها
این مسئول گفت: نقش دولت در زمینه ایجاد سالمندی فعال و شاد، عمدتا سیاست گذاری، تامین منابع و ایجاد زیرساخت‌های قانونی و فیزیکی است تا بستر برای سایر بازیگران فراهم شود، دولت باید سالمندی را به عنوان یک مسئله اجتماعی و اولویت‌ دار به رسمیت بشناسد، در این راستا، تدوین و تصویب اسناد بالادستی مانند «سند ملی سالمندان»، «سند اقتصاد سالمندی» و «لایحه دفاع از حقوق سالمندان» ضروری است. همچنین لازم است آیین‌نامه‌های اجرایی حمایت از سالمندان نهایی و ابلاغ شوند تا چارچوب قانونی مشخصی برای حمایت‌ها فراهم شود.
نوروزی تأکید کرد: البته بدون منابع مالی پایدار، هیچ برنامه‌ای قابل اجرا نیست. دولت باید بودجه لازم برای اجرای طرح‌های ملی را تخصیص دهد و از طریق یارانه‌ها و حمایت‌های مالی، بخش خصوصی و انجمن‌ها را برای سرمایه‌گذاری در حوزه سالمندی تشویق کند. به‌طور مثال سازمان بهزیستی از پرداخت یارانه تا سقف ماهانه 13 میلیون تومان برای هر سالمند در دهکده‌های سالمندی خبر داده است.
وی با تأکید بر ضرورت ایجاد و توسعه زیرساخت‌های دوستدار سالمند گفت: دولت باید محیط‌های فیزیکی و اجتماعی را برای حضور فعال سالمندان مناسب‌سازی کند. این اقدامات شامل توسعه شهرهای دوستدار سالمند، مناسب‌سازی فضاهای عمومی، پارک‌ها و سیستم حمل‌و‌نقل و ایجاد مراکز نوین سالمندی مانند دهکده‌های سلامت و رفاه است. همچنین راه‌اندازی میز خدمت و پیشخوان سالمندی برای دسترسی آسان‌تر سالمندان به خدمات، یک اقدام عملیاتی مؤثر است.
وی گفت: دولت باید دسترسی سالمندان به خدمات بهداشتی و درمانی باکیفیت را تضمین کند که شامل ادغام خدمات مراقبت از سالمندان در مراقبت‌های اولیه بهداشتی، تربیت نیروی متخصص حوزه سالمندی مانند مشاوران روان‌شناس و استانداردسازی مراکز نگهداری است. برای مثال، تعهد به تربیت سه هزار مشاور روان‌شناس در حوزه سالمندی از برنامه‌های در دست اقدام است.
*اقدامات مورد نیاز از سوی مردم و جامعه
رئیس گروه سالمندان سازمان بهزیستی کشور گفت: نقش مردم و جامعه در ایجاد سالمندی فعال و شاد، فرهنگ‌سازی، حمایت عاطفی و ایجاد فرصت‌های مشارکت در سطح محلی است. این سطح جایی است که شادی و فعالیت واقعی اتفاق می‌افتد، جامعه باید نگاه خود به سالمندی را از یک «دوره افول» به یک «فرصت» تغییر دهد.
نوروزی افزود: این امر با آموزش از سنین پایین در مدارس، برگزاری کمپین‌های آگاهی بخشی و بزرگداشت مناسبت‌هایی مانند هفته تکریم منزلت سالمندان محقق می‌شود، هدف، کاهش نگاه ترحم آمیز و تقویت احترام و ارزش گذاری برای تجربه سالمندان است.
وی خاطرنشان کرد: خانواده نخستین و مهم‌ترین نهاد حمایتی است. مردم با احترام گذاشتن،همدلی و همراهی در فعالیت ها، انگیزه حضور اجتماعی سالمندان راتقویت کنند. برگزاری فعالیت‌های بین نسلی مانند پروژه‌های مشترک فرهنگی، ورزشی یا آموزشی بین سالمندان و جوانان می‌تواند به کاهش شکاف نسلی و انتقال تجربه کمک کند.
«هفته ملی سالمندان» از چهارم تا دهم مهرماه 1405 با هدف حساس‌سازی سیاست‌گذاران و جامعه نسبت به موضوع سالمندی و با تأکید بر تحقق سالمندی سالم، فعال و توانمند برگزار می‌شود.