واحدهای راکد چشمانتظار نقدینگی و نهاده
در حالی که 333 واحد راکد دام درهمدان قابلیت احیا و افزایش ظرفیت سالانه تولید سه هزار و 900 تن گوشت و 90 هزار تن شیر را دارند، بخش زیادی از دامداریهای صنعتی استان بهدلیل گرانی نهاده و کمبود نقدینگی در آستانه ورشکستگی قرار گرفتهاند.
فعال کردن واحدهای راکد و نیمهفعال در سالهای اخیر به یکی از محورهای اصلی سیاستهای بخش کشاورزی تبدیل شده؛ واحدهایی که بخشی از آنها با تزریق سرمایه و رفع موانع میتوانند دوباره به چرخه تولید بازگردند و بخشی دیگر بهدلیل مشکلات مالکیتی، زیرساختی، اقتصادی یا تغییر شرایط بهرهبرداران، عملاً امکان ادامه فعالیت ندارند.
در استان همدان نیز بخش دام و طیور سهم قابل توجهی از ظرفیتهای تولیدی را به خود اختصاص داده و همزمان با وجود واحدهای فعال، تعداد قابل توجهی واحد راکد، نیمهفعال، نیمهتمام و در حال ساخت وجود دارد. جهاد کشاورزی از برنامهای برای احیای واحدهای دارای قابلیت فعالیت مجدد، افزایش ظرفیت واحدهای نیمهفعال و تکمیل طرحهای نیمهتمام خبر میدهد، اما فعالان بخش خصوصی معتقدند بدون حل مشکل نقدینگی و نهاده، صرف پرداخت تسهیلات نمیتواند ضامن استمرار تولید باشد.
پس در این شماره با میثم پورطلوعی؛ معاون امور دام و طیور سازمان جهاد کشاورزی استان همدان و محسن شریفینیا؛ رئیس اتحادیه دام سبک استان گفتوگویی ترتیب دادیم تا تصویری از وضعیت فعلی این بخش ارائه دهند که در ادامه میخوانید:
*تمرکز جهاد کشاورزی بر واحدهای قابل احیا
معاون امور دام و طیور جهاد کشاورزی استان همدان گفت: در زمینه احیای واحدهای تولیدی، واحدها بر اساس قابلیت بازگشت به چرخه تولید دستهبندی شدهاند و تمرکز اصلی بر واحدهایی است که امکان فعالیت دوباره دارند.
میثم پورطلوعی اظهار کرد: بخشی از واحدهای غیرفعال به دلایلی قابلیت احیا ندارند و عملاً فعالیت تولیدی را کنار گذاشتهاند، اما گروه دیگری با رفع موانع میتوانند دوباره فعال شوند که این واحدها در اولویت پیگیری جهاد کشاورزی هستند.
وی افزود: هدف مهم دیگر، رساندن واحدهای نیمهفعال به ظرفیت واقعی است؛ برخی واحدها ظرفیت مشخصی دارند اما بخشی از آن را مورد استفاده قرار میدهند و با رفع مشکلات میتوان آنها را به ظرفیت اسمی رساند.
وی تکمیل واحدهای نیمهتمام را از دیگر برنامهها دانست و گفت: واحدهایی که عملیات اجرایی آنها آغاز شده اما متوقف مانده، در صورت داشتن حداقل پیشرفت فیزیکی، میتوانند از تسهیلات بهرهمند شوند.
این مسئول تأکید کرد: تأمین تمام منابع یک طرح از محل تسهیلات دولتی بدون زیرساخت و سرمایهگذاری اولیه ممکن نیست و متقاضی باید متناسب با طرح، توان علمی، فنی و مالی لازم را داشته باشد.
*افزایش تولید بدون توسعه فیزیکی
پورطلوعی همچنین افزایش ظرفیت واحدهای تولیدی از طریق توسعه فناوری را مورد توجه قرار داد و گفت: در برخی موارد بدون نیاز به افزایش سطح و فضای واحد، میتوان با مکانیزاسیون و اتوماسیون ظرفیت تولید را افزایش داد.
وی با بیان اینکه هدف از این اقدامات، افزایش عرضه و تولید واحدهای موجود است؛ با استفاده بهتر از امکانات میتوان بدون تحمیل هزینههای توسعه فیزیکی، ظرفیت تولید را بالا برد اظهار کرد: کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید و ستاد اقتصاد مقاومتی استان ازجمله ظرفیتهایی هستند که برای حل مشکلات واحدهای قابل بازگشت به چرخه تولید بهکار میروند.
*کمبود نقدینگی، مجوز و آب؛ موانع احیای واحدها
معاون امور دام و طیور جهاد کشاورزی همدان در تشریح مشکلات واحدهای راکد گفت: بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از مشکلات این واحدها مربوط به مسائل مالی، کمبود نقدینگی و نیاز به دریافت تسهیلات است.
پورطلوعی ادامه داد: در کنار مسائل مالی، مشکلات مجوزها و پروانههای فعالیت نیز از دیگر موانع واحدهای تولیدی است؛ تمدید پروانه، تغییر فعالیت و برخی مسائل مرتبط با مجوزهای قانونی برای تعدادی از واحدها مشکل ایجاد کرده است.
وی کمبود یا نبود تخصیص آب را از دیگر مشکلات واحدهای تولیدی عنوان کرد و گفت: برخی واحدها با موضوع تخصیص آب و مسائل مربوط به چاه مواجه هستند که در روند فعالیت آنها اثرگذار است.
معاون امور دام و طیور جهاد کشاورزی همدان افزود: مسائل وراثتی و مالکیتی نیز در تعدادی از واحدهای غیرفعال وجود دارد؛ با فوت مالک، واحد به وراث منتقل میشود و در برخی موارد تعیین تکلیف مالکیت و ادامه فعالیت با مشکل مواجه میشود.
پورطلوعی ادامه داد: در برخی موارد مالک تمایلی به ادامه فعالیت تولیدی ندارد یا ممکن است فرد در سالهای گذشته فعالیت کرده باشد اما به دلایل مختلف دیگر علاقهای به ادامه کار نداشته باشد یا فعالیت را از نظر اقتصادی برای خود توجیهپذیر نداند.
وی اختلاف میان شرکا را یکی دیگر از موانع دانست و اظهار کرد: برخی واحدها در قالب شرکت یا تعاونی فعالیت را آغاز کردهاند اما بعد از مدتی با اختلاف در مدیریت و ادامه فعالیت مواجه شدهاند که موجب توقف واحد است.
معاون امور دام و طیور جهاد کشاورزی همدان مهاجرت مالکان اصلی را نیز از عوامل غیرفعال شدن برخی واحدها برشمرد و گفت: در مواردی مالک اصلی از منطقه مهاجرت کرده و امکان یا تمایل ادامه فعالیت ندارد.
*90 درصد واحدهای تغییرکاربرییافته در بخش دام
پورطلوعی گفت: با وجود ظرفیتهای قابل توجه برای افزایش تولید، فشار هزینهها و کاهش صرفه اقتصادی، دامداران را با دشواریهای جدی مواجه کرده است.
وی اظهار کرد: بیشترین واحدهای کشاورزی ایجادشده به تولیدات دامی اختصاص دارد؛ حدود 90 درصد واحدهای دارای مجوز در اراضی کشاورزی، مربوط به تولیدات دامی هستند و سهم گلخانهها و صنایع تبدیلی کمتر است. این امر باعث شده بخش دام و طیور سهم بالایی از واحدهای تولیدی استان را به خود اختصاص دهد و در نتیجه، بخش قابل توجهی از واحدهای غیرفعال نیز به این حوزه مربوط باشند.
وی ادامه داد: در مجموع، 3556 واحد تولیدی در استان وجود دارد؛ دو هزار و 203 واحد فعال، 530 واحد دارای پروانه تأسیس اما بدون پیشرفت فیزیکی، و 880 واحد در حال ساخت. از مجموع واحدهای فعال، 27 درصد در حوزه دام، 23 درصد طیور، 30 درصد آبزیپروری، 4 درصد شیلات و 16 درصد صنایع غذایی فعالیت دارند.
*333 واحد راکد دام قابل احیا
این مسئول مطرح کرد: درباره واحدهای راکد قابل احیا در بخش دام گفت: 333 واحد شناسایی شده که 302 واحد آن مربوط به تولید شیر و گوشت است و مابقی به فعالیتهایی مانند پرورش اسب و میادین عرضه دام اختصاص دارد. از میان واحدهای تولید شیر و گوشت، 68 واحد در بره پرواری، 114 واحد در گوساله پرواری و 120 واحد در گاو شیری فعالیت دارند.
پورطلوعی اظهار کرد: احیای این واحدها، ظرفیت تولید حدود سه هزار و 900 تن گوشت و 90 هزار تن شیر در سال را به تولید استان اضافه خواهد کرد. این اقدام فراتر از بازگرداندن یک ساختمان به فعالیت است؛ بلکه تولید قابل توجهی را احیا میکند و به همین دلیل، رفع موانع این واحدها در دستور کار قرار گرفته است.
*احیای 48 واحد پرواربندی
وی در ادامه به اقدامات انجامشده برای احیای واحدهای راکد اشاره کرد و افزود: از سال گذشته، با استفاده از تسهیلات پرواربندی، تعدادی از واحدهای راکد دوباره فعال شدهاند. 19 واحد صنعتی گوساله پرواری و 29 واحد بره پرواری با این تسهیلات فعال و به چرخه تولید بازگشتهاند. احیای این واحدها مجموعاً حدود 750 تن گوشت به تولید اضافه کرده و این روند با تأمین منابع و رفع موانع سایر واحدهای مستعد، ادامه خواهد یافت.
*دامداران؛ مشکل اصلی وام نیست، نهاده است
رئیس اتحادیه دام سبک استان همدان، افزایش شدید هزینههای تولید را مهمترین عامل نیمهفعال یا تعطیل شدن دامداریها دانست و گفت: پس از آزادسازی نرخ ارز، هزینههای تولید برای دامداران حدود پنج برابر شده، در حالی که قیمت گوشت تنها حدود 60 درصد افزایش یافته است.
محسن شریفینیا اظهار کرد: کمبود سرمایه در گردش و گرانی نهادهها، مشکل اصلی دامدار امروز است. قیمت نهاده، دستمزد کارگری، حملونقل و سایر هزینههای تولید حدود پنج برابر شده، اما قیمت فروش گوشت متناسب با آن رشد نکرده است.
وی افزود: بازارهای موازی مانند ارز، طلا و سایر بازارهای سرمایهگذاری بازدهی بیشتری نسبت به تولید دارند. چرا تولیدکننده سرمایه، وقت و توان خود را صرف کاری کند که در بهترین شرایط تنها پنج تا 10 درصد سود دارد البته که در این شرایطی آن هم وجود ندارد.
رئیس اتحادیه دام سبک استان همدان ادامه داد: مجموع این عوامل باعث شده بسیاری از دامداران فعالیت خود را کاهش دهند یا واحدهایشان نیمهفعال شود. دامداریهای صنعتی استان در شرایط ورشکستگی قرار دارند؛ اگر تولید دام سبک هنوز ادامه دارد، بیشتر بهدلیل حضور دامداران روستایی است که بخشی از نهاده مورد نیاز خود را تولید کرده و از افراد خانواده بهعنوان نیروی کار استفاده میکنند، بنابراین هزینه کارگری کمتری دارند و هنوز سرپا ماندهاند، اما واحدهای صنعتی با مشکلات جدی روبهرو هستند.
*آمار دام سبک؛ حدود دو میلیون رأس
شریفینیا درباره تعداد دام سبک استان گفت: آمارهای رسمی حدود دو میلیون و 400 هزار رأس دام سبک را اعلام میکنند، هرچند این آمار قطعی نیست زیرا به دلیل مشکلات پلاککوبی و هویتگذاری، آمار دقیقی وجود ندارد. با این حال، اتحادیه معتقد است حداقل دو میلیون رأس دام سبک در استان وجود دارد.
وی درباره راهکار بازگرداندن واحدهای راکد به چرخه تولید تصریح کرد: با پرداخت تسهیلات بانکی مخالفم؛ این تسهیلات تنها بدهی دامدار را افزایش میدهد. آنچه امروز دامدار نیاز دارد، نهاده است، نه وام.
وی توضیح داد: شرکت پشتیبانی امور دام ذخایر مناسبی از نهاده دارد. اگر این نهادهها به صورت اعتباری و با مهلت سه تا چهار ماهه به دامداران واقعی تحویل داده شود، دامدار فرصت پایان دوره پرورش، فروش دام و سپس پرداخت هزینه نهاده را خواهد داشت. این روش هم استمرار تولید را حفظ میکند و هم از حذف دام جلوگیری میکند.
این مسئول با بیان اینکه مهمترین مسئله، تأمین نهاده است. علاوه بر آن، هزینه نیروی کار نیز نسبت به گذشته دستکم دو برابر شده و فشار مضاعفی به تولیدکنندگان وارد کرده تأکید کرد: این هزینهها در حالی به دامدار تحمیل میشود که افزایش قیمت محصول متناسب با رشد هزینههای تولید نبوده و حاشیه سود تولیدکننده روزبهروز کاهش یافته است.
شریفینیا در پاسخ به اینکه کام سیاستها باید اصلاح شود؟ گفت: دولت باید از تصدیگری دست کشیده و امور را به تشکلهای بخش خصوصی واگذار کند؛ چراکه بخش خصوصی بهدلیل حضور مستقیم در میدان تولید، شرایط را بهتر درک میکند.
وی تأکید کرد: تصمیمات حوزه دامداری ماهیت فصلی دارند و باید پیش از وقوع بحران اتخاذ شوند، نه زمانی که دیگر «نوشدارو بعد از مرگ سهراب» باشد.
*هزینه تولید هر کیلو گوشت؛ یک میلیون و 450 هزار تومان
رئیس اتحادیه دام سبک استان همدان با ابراز اینکه برآورد 10 روز پیش نشان میدهد هزینه تولید هر کیلوگرم گوشت حدود یک میلیون و 450 هزار تومان است افزود: مشکل اصلی، تغییر روزانه قیمتهاست؛ حتی اگر دامدار محصول را با قیمت یک میلیون و 800 هزار تومان بفروشد، بهدلیل افزایش هزینههای تولید تا زمان جایگزینی دام، سود واقعی کسب نمیکند. در واقع، اگرچه حجم پول در گردش دامدار بیشتر شده، اما ارزش واقعی سرمایهاش افزایش نیافته و امکان جایگزینی آن را از دست داده است.
پورطلوعی درباره نحوه تأمین نهاده گفت: نیازهای دامی از طریق سامانه «بازارگاه» و بر اساس تعداد دامهای ثبتشده و تأییدشده تأمین میشود. دامداران پس از خوداظهاری و تأیید اطلاعات توسط شهرستان، میتوانند جو، ذرت، سویا و سبوس را متناسب با تعداد دام خود دریافت کنند.
وی افزود: در کنار این روند، سازوکارهایی برای خرید اعتباری نهاده نیز پیشبینی شده تا تولیدکننده بدون نیاز به نقدینگی کامل در ابتدای فرآیند، بتواند نهاده مورد نیاز خود را تهیه کند.
*مطالبات معوق و تهدید آینده تولید
وی با اشاره به مشکلات نقدینگی گفت: علاوه بر هزینههای بالا، تأخیر در پرداخت مطالبات نیز فشار مضاعفی به تولیدکنندگان وارد میکند؛ برای نمونه، مطالبات فروش گندم با گذشت 75 روز هنوز بهطور کامل پرداخت نشده است. استمرار این شرایط در کنار تورم و کمبود نقدینگی، آینده تولید دام سبک را تهدید میکند و اگر چارهای اندیشیده نشود، حتی واحدهای احیاشده نیز دوام نخواهند داشت.
مع الوصف انچه از کنار هم گذاشتن این دو دیدگاه به دست میآید، نشان میدهد مسئله دامداری همدان صرفاً «احیای واحدهای تعطیل» نیست؛ بلکه چالش اصلی، اقتصادی شدن دوباره تولید است. جهاد کشاورزی از ظرفیت قابل توجه واحدهای راکد سخن میگوید؛ 333 واحد راکد قابل احیا که در صورت فعال شدن میتوانند هزاران تن به تولید گوشت و شیر استان اضافه کنند و تجربه احیای 48 واحد پرواربندی و ورود حدود 750 تن گوشت به چرخه تولید نیز نشان میدهد بخشی از این ظرفیت بالفعلشدنی است.
اما در سوی دیگر، هشدار اتحادیه دام سبک نشان میدهد اگر ریشه مشکلات مالی و هزینهای حل نشود، ممکن است همزمان با احیای تعدادی از واحدها، واحدهای دیگری نیز به دلیل کاهش صرفه اقتصادی از چرخه تولید خارج شوند.
بنابراین احیای واقعی واحدهای دامی نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است؛ تأمین نقدینگی متناسب با شرایط تولید، دسترسی به نهاده با سازوکارهای اعتباری، کنترل هزینههای تولید، حل مشکلات آب و مجوزها، تعیین تکلیف مالکیت واحدهای راکد، نوسازی تجهیزات و افزایش بهرهوری. در کنار این موارد، مشارکت جدی تشکلهای بخش خصوصی در تصمیمگیریهای تخصصی میتواند به اتخاذ سیاستهایی متناسب با شرایط واقعی میدان تولید کمک کند.
اگر هدف، بازگرداندن واحدهای راکد به چرخه تولید و حفظ ظرفیت موجود باشد، صرفاً بالا بردن تعداد واحدهای فعال کافی نیست؛ واحد فعال باید بتواند تولید کند، هزینههای خود را پوشش دهد، سرمایه خود را جایگزین کند و برای ادامه فعالیت انگیزه اقتصادی داشته باشد. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که بخشی از ظرفیتهایی که امروز برای احیای آنها برنامهریزی میشود، دوباره در معرض تعطیلی قرار گیرند.
