دهیار روستای حیدره قاضی‌خان با تأکید بر اینکه توسعه گردشگری این روستا منوط به «زیرساخت‌های هوشمندانه»، «آموزش جامعه محلی» و «سرمایه‌گذاری هدفمند» است، گفت: با وجود ثبت معماری روستا به‌عنوان بافت باارزش، کمبود امکانات اولیه و نبود سرمایه‌گذاری مانع از تبدیل این منطقه به مقصد پایدار گردشگری شده است.
در دنیای مدرن امروز که هیاهوی شهرنشینی و ساختارهای سیمانی، آرامش را از انسان معاصر ربوده، گردشگری روستایی نه به‌عنوان یک انتخاب، بلکه به‌عنوان ضرورتی برای بازگشت به اصالت و آرامش، تجلی یافته است.
روستاها دیگر تنها کانون‌های تولید محصولات کشاورزی و دامی شناخته نمی‌شوند؛ بلکه امروزه هر روستا، موزه‌ای زنده از تاریخ، فرهنگ و معماری اصیلی است که می‌تواند پیشران توسعه پایدار و بازوی قدرتمند اقتصاد بومی باشد. در این میان، استان همدان به‌عنوان پایتخت تاریخ و تمدن ایران، در دل دامنه اروند، گنجینه‌هایی نهفته دارد که روستاهای «هدف گردشگری» نامیده می‌شوند.
در میان این روستاها، روستای «حیدره قاضی‌خان» جایگاهی متمایز دارد. این روستا با معماری منحصربه‌فرد خشت و سنگی و بافتی پلکانی که گویی در آغوش کوهستان آرام گرفته، نمادی از همزیستی مسالمت‌آمیز انسان و طبیعت است. ثبت این روستا به‌‌عنوان «بافت باارزش روستایی»، نشان از اهمیت تاریخی و بصری آن دارد، اما واقعیت آن است که تبدیل شدن به یک قطب گردشگری، فراتر از نام‌گذاری‌های رسمی، نیازمند «زیرساخت‌های هوشمندانه»، «آموزش جامعه محلی» و «سرمایه‌گذاری هدفمند» است.
نمی‌توان انتظار داشت گردشگری به‌تنهایی و بدون حمایت، باری از دوش اقتصاد روستا بردارد. زمانی که میان ظرفیت‌های بالقوه یک روستا و امکانات رفاهی آن همچون مسیر دسترسی، پارکینگ و اینترنت شکافی عمیق باشد، فرصت‌های طلایی به تهدیدی برای دل‌زدگی گردشگر تبدیل می‌شوند.
در این گزارش، با دهیار روستای حیدره قاضی‌خان، گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید:
* ثبت بافت باارزش؛ گامی که باید تکمیل شود
علی قاضی‌خانی، با اشاره به اهمیت معماری سنتی این روستا اظهار کرد: یکی از امتیازات مهم روستای ما، ثبت کامل آن ب‌عنوان «بافت باارزش روستایی» است؛ موضوعی که ضرورت حفظ هویت معماری، ازجمله خانه‌های تاریخی و رفع نواقص موجود را دوچندان می‌کند.
وی افزود: هرچند بخشی از بهسازی جداره‌ها و معماری روستا انجام شده، اما بخش قابل توجهی از این پروژه همچنان باقی مانده و نیازمند تکمیل است. انتظار ما این است که بهسازی بدنه و جداره‌های روستا به‌صورت کامل و با رعایت استانداردهای دقیق انجام شود تا اصالت معماری خشت و سنگ این منطقه برای سال‌های آینده حفظ شود.
*جلوگیری از ساخت‌وسازهای ناهمگون با توسعه طرح هادی
دهیار روستای حیدره قاضی‌خان با انتقاد از وضعیت ساخت‌وساز در برخی روستاهای مشابه گفت: امروز بسیاری از روستاها ازجمله ورکانه، حیدره و سیمین با پدیده ساخت‌وسازهای ناهمگون و ناهماهنگ با بافت سنتی مواجه شده‌اند. یکی از دلایل اصلی این وضعیت آن است که اهالی برای تأمین مسکن فرزندان خود و به‌دلیل کمبود زمین در مجاورت بافت قدیمی، ناچار می‌شوند معماری سنتی را تخریب کرده و سازه‌های مدرن و نامتناسب جایگزین آن کنند.
به گفته قاضی‌خانی، راهکار پیشنهادی برای جلوگیری از این آسیب، الحاق اراضی جدید به طرح هادی روستا است تا توسعه ساخت‌وسازها به محدوده‌ای در مجاورت روستا منتقل شود؛ الگویی که در برخی مناطق گردشگری مانند کندوان و اورامان اجرا شده و موجب حفظ بافت تاریخی این مناطق شده است.
وی با اشاره به مداخلات موازی دستگاه‌های مختلف در روستا گفت: در حال حاضر ادارات متعددی ازجمله جهاد کشاورزی، بنیاد مسکن و میراث فرهنگی هر یک بر اساس نگاه و مأموریت خود در روستا ورود می‌کنند. این نبود تمرکز و مدیریت واحد، گاه به اقدامات ناهماهنگ و بروز پیامدهای نامطلوب در کالبد روستا منجر شده است؛ بنابراین نیاز جدی وجود دارد که این فعالیت‌ها در یک نقطه متمرکز و با رویکردی یکپارچه مدیریت شود.
*ضعف در زیرساخت‌های اولیه گردشگری؛ از پارکینگ تا اینترنت
دهیار حیدره قاضی‌خان در بخش دیگری از سخنان خود به کمبودهای زیرساختی و رفاهی اشاره کرد و گفت: هدف ما از توسعه گردشگری، دستیابی به توسعه پایدار محلی است، اما بدون فراهم شدن زیرساخت‌های لازم این هدف محقق نخواهد شد. در حال حاضر در حوزه مسیر دسترسی، پارکینگ و خدمات ارتباطی ازجمله آنتن‌دهی تلفن همراه و اینترنت با مشکلات جدی مواجه هستیم. گردشگر یا زائری که به روستا سفر می‌کند، به امکانات اولیه‌ای مانند سرویس بهداشتی، فضای اسکان و امکان تهیه غذا نیاز دارد.
قاضی‌خانی ادامه داد: در سال‌های گذشته اقداماتی از سوی میراث فرهنگی انجام شده اما کافی نیست. در حال حاضر تنها پنج چشمه سرویس بهداشتی عمومی در روستا فعال است که پاسخگوی حجم گردشگران نیست. البته با همکاری حسینیه روستا حدود 10 تا 12 چشمه دیگر نیز اضافه شده تا بخشی از نیازها تأمین شود، اما انتظار می‌رود دولت در ایجاد مجتمع‌های خدماتی و رفاهی ورود جدی‌تری داشته باشد.
وی اظهار کرد: در برخی مناسبت‌ها، مانند مراسم‌های آیینی و جشنواره‌ها، چند هزار نفر به روستا سفر می‌کنند، اما به‌دلیل نبود پارکینگ مناسب، ضعف مسیر دسترسی و مشکلات ارتباطی، بسیاری از آن‌ها با نارضایتی منطقه را ترک می‌کنند.
*نقش مردم در توسعه گردشگری
دهیار روستای حیدره قاضی‌خان در بخش دیگری از سخنان خود به نقش جامعه محلی در توسعه گردشگری اشاره کرد و گفت: مردم روستا ذاتاً مهمان‌نواز هستند و علاقه زیادی به فعالیت‌های گردشگری دارند. یکی از نشانه‌های این موضوع، حضور گسترده و مشارکت فعال آن‌ها در برگزاری مراسم‌ها و رویدادهای مختلف در روستاست.
قاضی‌خانی اذعان کرد: با این حال، مشارکت گسترده‌تر مردم زمانی شکل می‌گیرد که منافع اقتصادی گردشگری برای آن‌ها ملموس باشد. برای تحقق این هدف لازم است مجوزهایی مانند بوم‌گردی یا خانه‌مسافر با شرایط آسان‌تری در اختیار اهالی قرار گیرد.
*چالش دریافت مجوزهای بوم‌گردی
وی توضیح داد: بسیاری از ساکنان روستا توان مالی لازم برای تأمین همه استانداردهای مورد نیاز جهت دریافت مجوز بوم‌گردی را ندارند. به همین دلیل تعداد اقامتگاه‌های رسمی در روستا محدود است و در حال حاضر تنها دو واحد بوم‌گردی فعال وجود دارد که ظرفیت آن‌ها نیز محدود است.
وی افزود: در نتیجه بسیاری از گردشگران پس از مراجعه با کمبود محل اقامت مواجه می‌شوند و تنها از طبیعت و فضای روستا استفاده کرده و بدون پرداخت هزینه مشخصی منطقه را ترک می‌کنند؛ در حالی که مدیریت پسماند و ارائه سایر خدمات همچنان بر عهده روستا باقی می‌ماند.
*نیاز به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی
دهیار روستای حیدره قاضی‌خان با اشاره به ضرورت ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی گفت: روستاهای گردشگری مانند حیدره قاضی‌خان برای توسعه ظرفیت‌های خود به سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی مانند ایجاد اقامتگاه‌ها، خدمات گردشگری و تقویت زیرساخت‌ها نیاز دارند. با این حال تاکنون حضور جدی بخش خصوصی در این منطقه شکل نگرفته است.
قاضی‌خانی خاطرنشان کرد: هرچند تعداد گردشگران ورودی به روستا نسبت به بسیاری از روستاها بیشتر است، اما به‌دلیل کمبود امکانات و خدمات لازم، این حضور هنوز به درآمدی پایدار برای جامعه محلی تبدیل نشده است.
وی ادامه داد: بسیاری از روستاهای گردشگری همچنان مهجور مانده‌اند و تنها عنوان «هدف گردشگری» را یدک می‌کشند. تا زمانی که حمایت عملی و سرمایه‌گذاری جدی از سوی نهادهای مسئول صورت نگیرد، تحول قابل توجهی در این حوزه رخ نخواهد داد.
وی پیشنهاد کرد: برای دستیابی به نتایج بهتر، لازم است چند روستای دارای ظرفیت به‌صورت آزمایشی انتخاب شوند و با سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی هدفمند به سطح مطلوبی از آمادگی گردشگری برسند.
دهیار روستای حیدره قاضی‌خان همچنین بر اهمیت برگزاری رویدادهای فرهنگی و گردشگری تأکید کرد و گفت: رویدادمحوری یکی از راهکارهای مؤثر برای معرفی ظرفیت‌های روستا و جذب گردشگران است.
به گفته قاضی‌خانی، گردشگری روستایی در استان همدان و شهرستان بهار هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد و همانند کودکی نوپا نیازمند حمایت و هدایت است تا به مرحله‌ای برسد که بتواند به‌صورت مستقل مسیر رشد و توسعه خود را ادامه دهد.
*لزوم آموزش متولیان و جامعه محلی
وی با تأکید بر نقش دانش‌محوری در مدیریت گردشگری اظهار کرد: یکی از نیازهای جدی در این حوزه، آموزش تخصصی متولیان گردشگری، به‌ویژه دهیاران و متصدیان اقامتگاه‌ها و خدمات است. متولیان امر باید با اصول و مهارت‌های برخورد با گردشگر و مدیریت مقاصد گردشگری آشنا شوند.
وی افزود: پیشنهاد ما این است که شرایطی فراهم شود تا مدیران محلی بتوانند از نمونه‌های موفق گردشگری در داخل کشور و حتی خارج از کشور بازدید کنند؛ چرا که مشاهده الگوهای موفق می‌تواند نگاه مدیران محلی را از مدیریت سنتی به سمت مدیریت مدرن و کارآمد سوق دهد.
*هوشمندسازی و نقش حیاتی اینترنت در تبلیغات
این مسئول با اشاره به اهمیت زیرساخت‌های ارتباطی گفت: امروزه گردشگری با فضای مجازی پیوند خورده است. گردشگران به محض ورود به یک مقصد، اقدام به تولید محتوا و اشتراک‌گذاری تصاویر و ویدئوهای خود در شبکه‌های اجتماعی می‌کنند و همین موضوع می‌تواند بهترین و مؤثرترین تبلیغ رایگان برای یک روستا باشد.
قاضی‌خانی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: متأسفانه ضعف در سرعت و پوشش اینترنت در روستای حیدره قاضی‌خان، این فرصت ارزشمند را از ما می‌گیرد. روستاهای هدف گردشگری باید از حداکثر پوشش و سرعت اینترنت برخوردار باشند تا زنجیره تبلیغات و تولید محتوا توسط خود گردشگران متوقف نشود.
* گردشگری روستایی در انتظار تصمیم‌های جدی
روستای حیدره قاضی‌خان، نمونه‌ای روشن از صدها روستای هدف گردشگری در ایران است که ثروت واقعی‌شان نه در معادن و صنایع، بلکه در لایه‌های پنهان هویت، معماری و اصالت مردمانشان نهفته است. با این حال، واکاوی سخنان دهیار این روستا نشان می‌دهد برای آنکه این خطه از یک ایستگاه موقت و گذری، به یک مقصد پایدار گردشگری تبدیل شود، باید پذیرفت که مسیر توسعه از میان جاده‌های ایمن، زیرساخت‌های نوین ارتباطی و آموزش‌های تخصصی می‌گذرد.
رونق گردشگری در حیدره قاضی‌خان، فراتر از یک موضوع اقتصادی، راهکاری برای بازگشت امید به دل جوانانی است که می‌توانند به جای مهاجرت به حاشیه شهرها، در خانه‌های پدری خود میزبان جهان باشند اما تحقق این رؤیا مستلزم عبور از دیوان‌سالاری موازی و ایجاد هم‌افزایی واقعی میان نهادهای حاکمیتی و جامعه محلی است.
حیدره امروز در نقطه‌ای ایستاده است که با اندکی تدبیر و نگاهی رویدادمحور، می‌تواند از سایه «مهجوریت» خارج شده و به الگویی موفق در غرب کشور تبدیل شود. فردا برای یاری رساندن به این طفل نوپا دیر است؛ امروز باید دست این صنعت را در روستاهایمان بگیریم تا فردا، گردشگری عصای دست اقتصاد و فرهنگ این مرز و بوم باشد.

شهره کرمی