منطقه حفاظت‌شده بوزین و مرخیل در شهرستان پاوه با بیش از 25 هزار هکتار وسعت، یکی از ارزشمندترین زیستگاه‌های طبیعی غرب کشور به شمار می‌رود؛ منطقه‌ای مرزی که با جنگل‌های بلوط، تنوع کم‌نظیر گونه‌های گیاهی و جانوری و چشم‌اندازهای بکر کوهستانی، نقشی مهم در حفاظت از تنوع زیستی زاگرس ایفا می‌کند.
در میان رشته‌کوه‌های سر به فلک کشیده اورامانات و در نوار مرزی ایران و عراق، منطقه حفاظت‌شده بوزین و مرخیل همچون نگینی سبز در شمال غرب استان کرمانشاه می‌درخشد؛ منطقه‌ای که به واسطه طبیعت بکر، پوشش جنگلی غنی و زیستگاه‌های متنوع جانوری، از مهم‌ترین مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در غرب کشور محسوب می‌شود.
این منطقه با وسعتی بالغ بر 25 هزار و 472 هکتار در شهرستان پاوه واقع شده و پس از آنکه در سال 1375 به عنوان منطقه شکار و تیراندازی ممنوع معرفی شد، به دلیل اهمیت اکولوژیکی و ارزش‌های زیست‌محیطی، در سال 1378 به منطقه حفاظت‌شده ارتقا یافت.
بوزین و مرخیل در منتهی‌الیه مرز غربی کشور قرار دارد و به دلیل اختلاف ارتفاع قابل توجه، از تنوع اقلیمی و زیستی چشمگیری برخوردار است. ارتفاع این منطقه از حدود 500 متر تا بیش از 2 هزار و 500 متر از سطح دریا متغیر است و همین ویژگی، شرایط مناسبی را برای استقرار گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری فراهم کرده است.
پوشش گیاهی منطقه عمدتاً از جنگل‌های بلوط تشکیل شده و در کنار آن گونه‌هایی همچون بنه (پسته وحشی)، بادام وحشی، زیتون وحشی، آلبالوی وحشی، مورد، خرزهره و انواع گیاهان علفی و مرتعی نیز مشاهده می‌شود. این تنوع گیاهی نقش مهمی در حفظ خاک، تغذیه حیات وحش و پایداری اکوسیستم منطقه دارد.
منطقه حفاظت‌شده بوزین و مرخیل همچنین زیستگاه گونه‌های متعددی از پستانداران، پرندگان و خزندگان است. شوکا به عنوان کوچک‌ترین گوزن بومی ایران از مهم‌ترین گونه‌های شاخص این منطقه به شمار می‌رود و حفاظت از زیستگاه آن یکی از اهداف اصلی مدیریت منطقه است.
انواع پرندگان شکاری، کبوترسانان، گنجشک‌سانان و دارکوب‌ها نیز در این منطقه زندگی می‌کنند و شرایط طبیعی بوزین و مرخیل، آن را به یکی از زیستگاه‌های مهم پرندگان در زاگرس تبدیل کرده است.
کارشناسان محیط زیست معتقدند وجود جنگل‌های ارزشمند زاگرسی، تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری و موقعیت ویژه جغرافیایی، بوزین و مرخیل را به یکی از ارزشمندترین ذخیره‌گاه‌های طبیعی کشور تبدیل کرده است؛ ظرفیتی که علاوه بر اهمیت حفاظتی، می‌تواند در توسعه گردشگری طبیعی و معرفی جاذبه‌های بکر اورامانات نیز نقش‌آفرین باشد.
«سعید دزفولی‌نژاد» مدیرکل محیط زیست استان کرمانشاه با اشاره به تنوع گیاهی و جانوری این منطقه حفاظت شده گفت: حدود 15 تا 20 قلاده پلنگ در این منطقه وجود دارد که تصاویر آن به صورت عکس و فیلم ضبط و ثبت شده است.
وی همچنین اظهار کرد: منطقه حفاظت شده بوزین و مرخیل به لحاظ تنوع زیستی هم از نظر گیاهی و هم جانوری به حدی غنی است که اداره کل محیط زیست استان کرمانشاه طرح ارتقای آن را از حفاظت شده به «ذخیرگاه زیست کره» را به سازمان محیط زیست کشور ارسال کرده و امیدوارم این ارتقا محقق شود.