به گزارش روز پنجشنبه سپهرغرب و به نقل از سازمان حفاظت محیط‌زیست، حمید ظهرابی افزود: روز جهانی تنوع زیستی هرساله در 22 مه (2 خرداد) برگزار می‌شود و فرصتی مغتنم برای جریان‌سازی، آموزش و افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت تنوع زیستی، ضرورت حفاظت از آن و گام‌هایی است که می‌توان برای حفاظت و استفاده پایدار از این سرمایه طبیعی ارزشمند برداشت.

وی اظهار کرد: این مناسبت حائز اهمیت جهانی است و همچنین بستر مناسبی برای جلب حمایت‌ها از اجرای «کنوانسیون تنوع زیستی»، پروتکل‌های وابسته و برنامه‌های اقدام ملی و بین‌المللی در این حوزه فراهم می‌کند.

این مقام مسئول ادامه داد: در شرایطی به روز جهانی تنوع زیستی نزدیک می‌شویم که جنگ تحمیلی ناجوانمردانه آمریکایی- صهیونی با ایجاد تخریب‌های گسترده و انتشار و گسترش آلاینده‌های مختلف، محیط زیست و تنوع زیستی ارزشمند کشور و منطقه را با مخاطرات و تهدیدهای بسیاری روبرو کرده و گونه‌های گیاهی و جانوری بسیاری را در معرض خطر قرار داده و کارکردها و خدمات اکوسیستمی را با اختلال مواجه کرده است.

* خسارت جنگ تحمیلی به تنوع زیستی و مناطق تحت حفاظت

ظهرابی خاطرنشان کرد: ایران ازلحاظ تنوع زیستی در جایگاه ویژه‌ای قرار داشته و بخشی از دو نقطه داغ جهانی تنوع زیستی را تشکیل می‌دهد. از جنگل‌های هیرکانی و زاگرس گرفته تا تالاب‌ها، کوهستان‌ها، بیابان‌ها و مناطق ساحلی-دریایی زیبا و چشم‌نواز این سرزمین، میزبان گونه‌های متعدد و متنوع گیاهی و جانوری هستند که برخی از آن‌ها در هیچ نقطه دیگری از جهان یافت نمی‌شوند و همین موضوع اهمیت حفاظت از این میراث گران‌بها را دوچندن می‌کند؛ هرچند متأسفانه این جنگ خصمانه نه‌تنها به تنوع زیستی و مناطق تحت حفاظت آسیب وارد کرده است، بلکه خسارات زیادی نیز برای زیرساخت‌ها و تجهیزات حفاظتی اعم از ادارات استانی و شهرستانی، پاسگاه‌های محیط‌بانی و تجهیزات حمل‌ونقل مرتبط به همراه داشته است.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان و مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی افزود: چارچوب جهانی تنوع زیستی «کونمینگ–مونترال» که جدیدترین نقشه راه کنوانسیون تنوع زیستی است، چشم‌انداز «زندگی همسو با طبیعت» را برای سال 2050ترسیم کرده است و مأموریت «اقدام فوری و هماهنگ برای توقف و معکوس کردن روند از دست رفتن تنوع زیستی برای قرار دادن طبیعت در مسیر بازیابی به نفع مردم و سیاره زمین» را برای سال 2030 تعریف کرده است.

وی ادامه داد: یکی از رویکردهای این چهارچوب، رویکرد «کل جامعه، کل دولت» است که حفاظت مؤثر از تنوع زیستی را در گرو مشارکت، همراهی و همکاری تمام نقش‌آفرینان و دست‌اندرکاران جامعه و دولت در کنار هم می‌داند. شعار امسال روز جهانی تنوع زیستی بر همین اساس با تمرکز بر پیوند دادن ابتکارات محلی با 23 هدف جهانی چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال، توجه جهان را بر اهمیت به‌کارگیری رویکرد کل جامعه معطوف می‌کند.

* تقویت مشارکت محلی در حفظ محیط زیست

این مقام مسئول افزود: کنوانسیون تنوع زیستی به‌کارگیری رویکرد کل جامعه را شامل راه‌هایی برای جذب، توانمندسازی و بهره‌برداری از مشارکت دست‌اندرکاران و نقش‌آفرینانی غیر از دولت‌های ملی در سطح محلی، ازجمله مردم بومی و جوامع محلی، دولت‌های محلی، شهرها و سایر مقامات محلی، گروه‌های زنان و جوانان، مشاغل و مؤسسات مالی و سایر سازمان‌های جامعه‌ی مدنی با اقدامات حمایتی و زمینه‌سازی‌های دولت می‌داند. رویکردی که از اولویت‌های معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی بوده و این معاونت با ایجاد ساختار‌های قانونی و دائمی به دنبال تثبیت نقش جامعه در فرایند تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های حفاظتی و یا به‌عبارتی فراهم کردن زمینه برای مشارکت مؤثر و پایدار جامعه در امر حفاظت و بهره‌برداری پایدار از تنوع زیستی است.

ظهرابی با اشاره به برخی حفاظتگاه‌های مردمی و پارک ملی گلستان به‌عنوان نمونه‌هایی موفق از مشارکت در حفاظت، اظهار کرد: سال گذشته پارک ملی گلستان به‌دلیل موفقیت در شیوه حفاظت به شکل مشارکتی در زمره «پنج روایت برتر اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)» قرار گرفت.

وی تصریح کرد: شعار امسال یادآور این واقعیت است که هر اقدام هرچند کوچک در سطح محلی می‌تواند در مقیاس جهانی اثرگذار باشد؛ این اقدام چه منفی و چه مثبت، می‌تواند تأثیرات کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت درسطح محلی، منطقه‌ای و جهانی به همراه آورد. درست مانند آثار جنگ تحمیلی بر ایران و به تبع آن بر منطقه و جهان، اقدامی که مأموریتی کاملاً در تقابل با مأموریت چارچوب جهانی تنوع زیستی و اهداف 23 گانه آن را دنبال می‌کند و مسیر و جهت عکس را می‌پیماید.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی ابراز امیدواری کرد: جامعه جهانی با محکومیت جنگ‌ها و منازعات موجود، مسیر را برای زندگی همسو با طبیعت، حفظ بشریت، رفاه بشر و حفاظت از تنوع زیستی و بازیابی طبیعت هدایت کند.

ظهرابی ادامه داد: روحیه مشارکت‌طلبی و جلب همراهی مردم و جامعه، جزئی از اولویت‌های اساسی معاونت محیط طبیعی است و همواره تلاش کرده‌ایم این اصل در عمل نیز پیاده شود.

* ایجاد کمیته‌های مشترک برای حفظ گونه‌های در معرض خطر

وی با اشاره به تجربه خود در دوره قبل معاونت، افزود: برخی طرح‌ها که با رویکرد مشارکتی در دوره گذشته اجرا شدند، به‌دلیل عدم توجه به مقوله ساختارسازی، به مرور کم‌رنگ و یا بعضاً متحول شده بودند و اکنون تلاش می‌شود ساختارهایی قانونی و دائمی ایجاد شود تا نقش مردم در تصمیم‌گیری‌های محیط زیستی تثبیت شود و هیچ فردی نتواند آن را حذف کند یا تغییر دهد. به‌عنوان نمونه، در پارک ملی گلستان جامعه محلی در اصلاح ساختار شورای راهبری پارک بسیار کم‌رنگ شده بود و تا زمانی که ساختار اصلاح نشد و جامعه محلی در جلسات مربوطه حضور نداشت، جلسه شورای راهبری را در پارک تشکیل ندادیم و اکنون به دنبال آن هستیم که نخست برای چنین ساختاری یک آیین‌نامه تصویب کنیم و بعد تبدیل به قانون کنیم.

معاون محیط زیست طبیعی سازمان اهمیت ایجاد کمیته‌های مشترک با حضور متخصصان، دانشگاهیان و نمایندگان جامعه محلی برای مدیریت و حفاظت گونه‌های در معرض خطر مانند میش‌مرغ، یوزپلنگ، گوزن زرد، خرس سیاه و پرندگان شکاری را برجسته کرد و گفت: این کارها با هدف مشارکت حداکثری متخصصان، جامعه محلی، برنامه‌محوری، ساختارسازی و تضمین استمرار حفاظت حتی پس از تغییر مدیران انجام می‌شود.

وی توضیح داد: تخصیص بودجه محدود سازمان، نیازمند اولویت‌بندی دقیق و استفاده بهینه از منابع است و نمونه‌هایی از هزینه‌های انجام‌شده برای حفاظت از یوزپلنگ و دیگر گونه‌های در خطر انقراض را ارائه و تاکید کرد؛ تخصیص بودجه در معاونت طبیعی از حالت سنتی توزیع پول به تأمین اعتبار برای پروژه‌های هدفمند دارای ساختار تغییر کرده است.

این مقام مسئول درباره نقش تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی گفت: مشارکت مردم در مناطق حفاظت شده می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد؛ از حفاظت کاملاً مردمی در یک محدوده مشخص تا حفاظت مشارکتی در کنار دولت و ما برای طیف وسیعی از انواع مشارکت برنامه‌ریزی کرده‌ایم.

ظهرابی افزود: یک نسخه مشارکت برای کشور نه ممکن است و نه درست، هر منطقه با توجه به شرایط محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر آن، نسخه خاص خودش را دارد.

وی گفت: تجربیات گلستان و لامرد و حفاظت‌گاه‌های مردمی نشان داده که اعتماد و مشارکت مردم به موفقیت برنامه‌های حفاظتی کمک شایانی کند.

روز جهانی تنوع زیستی یک روز بین‌المللی است که توسط سازمان ملل متحد برای ترویج مسائل مربوط به تنوع زیستی تعیین شده‌ است. این روز درحال حاضر در 22 مه برگزار می‌شود؛ از زمان ایجاد این روز توسط کمیته دوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1993 تا سال 2000، در 29 دسامبر به‌مناسبت روز اجرایی شدن کنوانسیون تنوع زیستی برگزار شد. در 20 دسامبر 2000 این تاریخ برای بزرگداشت تصویب کنوانسیون در 22 مه 1992، در اجلاس زمین ریودوژانیرو تغییر یافت.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط‌زیست از ارسال نامه‌ای رسمی به دبیر اجرایی کنوانسیون تنوع زیستی با محوریت محکومیت جنگ و آثار مخرب آن بر تنوع زیستی کشور نیز خبر داد.

ظهرابی با اشاره به این اقدام دیپلماتیک، اظهار کرد: در این نامه، نقض آشکار مفاد کنوانسیون تنوع زیستی، ملاحظات حقوق بشری و اهداف چارچوب جهانی تنوع زیستی «کونمینگ–مونترال» از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان جنگ تحمیلی مورد تأکید قرار گرفته است.

وی افزود: در این مکاتبه، از دبیر اجرایی کنوانسیون درخواست شده است تا در هفدهمین اجلاس متعاهدین، بیانیه‌ای رسمی در محکومیت این جنگ و پیامدهای زیست‌محیطی آن صادر شود.

ظهرابی با تأکید بر اهمیت جهانی تنوع زیستی ایران، تصریح کرد: تنوع زیستی کشور بخشی از دو نقطه داغ جهانی به‌شمار می‌رود و هرگونه تهدید یا تخریب آن، صرفاً یک مسئله ملی نیست، بلکه تهدیدی در مقیاس جهانی محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در این نامه، با یادآوری تخریب‌های گسترده و آثار غیرقابل بازگشت منازعات مسلحانه بر اکوسیستم‌ها، از دبیرخانه کنوانسیون خواسته شده است نسبت به پیامدهای جنگ تحمیلی واکنش جدی نشان داده و نقش فعالی در دفاع از تنوع زیستی ایفا کند.

معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنین خاطرنشان کرد: از اعضای کنوانسیون تنوع زیستی، نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد و سایر سازمان‌های بین‌المللی درخواست شده است تا با محکومیت قاطع این اقدامات، از تلاش‌ها برای حفاظت از این سرمایه ارزشمند جهانی و حمایت از جمهوری اسلامی ایران، پشتیبانی کنند.