محمد سوزنچی با اشاره به اینکه تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌های محلی و مدیریتی در همدان با وجود تلاش‌های خُرد و کلان، به نتیجه مطلوب نرسیده‌اند، ابراز کرد: مشکلات اصلی این حوزه در هم‌تنیدگی منافع شخصی، چالش‌های سیاسی و اقتصادی و نبود مدیریت یکپارچه در حوضه تالاب‌ها و منابع آب است.
این فعال محیط زیست با بیان اینکه در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌های محلی و مدیریتی نیازمند یک انقلاب هستیم، افزود: گاهی با طنز گفته می‌شود بودجه مطالعاتی استان‌های مرکزی و همدان را باید با ضریب دلار محاسبه کرد تا نتیجه مناسب بدهد، اما مشکل اساسی، تکراری بودن و طولانی کردن مطالعات بدون نتیجه است.
وی به عوامل مؤثر بر چالش‌ها اشاره کرد و گفت: سیاست‌های محلی، اشخاص و منافع اقتصادی افراد خاص باعث می‌شود درنهایت تراکم منافع شخصی به‌جای منافع عمومی بنشیند که از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر چالش‌ها است.
سوزنچی با اشاره به حالت بحرانی تالاب‌های همدان و مناقشات بین اداره‌ کل منابع طبیعی و محیط زیست، اظهار کرد: از طرفی مالکیت و بودجه‌ها مشخص نیست و با وجود بودجه‌بندی‌های ناقص و نبود چشم‌انداز مشخص، کارساز نیستند؛ از طرف دیگر نیروهای محلی که برای نجات تالاب‌ها فعال‌اند، به نتیجه‌ی مطلوب نمی‌رسند.
وی به پنج کاربرد کلیدی تالاب‌ها اشاره کرد و افزود: تالاب‌ها دارای پنج کاربرد کلیدی شامل حفظ تنوع زیستی، تنظیم محیط زیست، مدیریت آب‌ (مانند تصفیه طبیعی)، تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش و منافع اقتصادی و اجتماعی در منطقه هستند.
این فعال محیط‌ زیست با بیان اینکه تالاب‌های مصنوعی‌ (مانند برخی سدها) نیز دارای اهمیت هستند، گفت: این تالاب‌ها نقش تصفیه‌کننده‌ و نگهدارنده در سیل و ذخایر آبی را دارند، اما مدیریت آنان هم با چالش روبه‌رو است.
سوزنچی درباره پشتیبانی دولت و قوانین در بحث تالاب‌ها نیز تصریح کرد: دولت، قانون‌گذار و مدیران کلان استان به‌طور جدی به کاربردهای تالاب‌ها پاسخ نمی‌دهند و بودجه و قوانین به‌طور مناسب رعایت نمی‌شوند و شفافیت نیز کم است.
وی با بیان اینکه نبود مدیریت یکپارچه در همدان باعث آسیب دیدن تالاب‌ها شده است، افزود: نتیجه اختلافات میان سازمان‌های مرتبط مانند میراث فرهنگی، حفاظت محیط زیست و اداره منابع طبیعی و نبود پیوستگی وظیفه‌ای بین آن‌ها، وارد شدن آسیب جدی به تالاب‌ها شده است.
سوزنچی اظهار کرد: از طرف دیگر عدم هماهنگی و صحت آمار در برداشت‌های آب و زمین‌های کشاورزی، با وجود درخواست‌های مکرر از جهاد کشاورزی و آب منطقه‌ای، چالش دیگری است و ارزیابی کیفی و کمی دقیق در حوزه آب و اقتصاد کشاورزی وجود ندارد.
این فعال محیط‌ زیست با بیان اینکه نیاز به پژوهش و مطالعه با خروجی‌های قابل اجرا وجود دارد اما فرایندها هنوز منجر به بهبود ملموس نشده‌اند، گفت: پیشنهاد می‌شود با داشتن شاخص‌های کلیدی برای کارهای آبی و کشاورزی، از طریق اندازه‌گیری سود اقتصادی و کارآیی مصرف آب، ارزیابی انجام شود تا بتوان نتیجه و اثرگذاری را دقیق‌تر سنجید.
سوزنچی تصریح کرد: با وجود دغدغه‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی، به نظر می‌رسد تنها با مدیریت یکپارچه، شفافیت در بودجه‌ها و پاسخگویی به‌موقع به استانداردها و قوانین، می‌توان از تالاب‌ها و منابع آبی محافظت کرد و از فرصت‌های اقتصادی و گردشگری ناشی از این تالاب‌ها بهره برد.
وی با اشاره به اینکه اقدام‌ها برای تالاب‌ها باید به گونه‌ای باشد که خدمات گردشگری به بازدیدکنندگان ارائه شود بدون اینکه به خود تالاب آسیب برسد، افزود: باید در بحث مدیریت تالاب‌ها، تمام استانداردها و قوانین رعایت شود و موارد مطرح شده در کنوانسیون رامسر که منجر به استانداردسازی و دستورالعمل‌های بهره‌برداری ازجمله جنبه‌های گردشگری شده است، رعایت شود.
سوزنچی با تأکید بر اینکه گردشگری تالابی نباید مبتنی بر مصرف آب باشد، گفت: باید از ظرفیت‌های طبیعی تالاب مانند فضای منظره، جانوران و زیبایی‌های طبیعی در گردشگری تالاب‌ها استفاده شود.
وی با اشاره به اینکه باید ظرفیت‌های سایر نقاط منطقه را نیز درنظر گرفت تا بازدیدِ مطلوب و پایدار ایجاد شود، بیان کرد: برای نمونه می‌توان به تالاب اراک اشاره کرد که از خانه‌های آپارتمانی شهر، فلامینگوها قابل دیدن هستند و سد شیرین‌سو نیز از این لحاظ ظرفیت زیادی دارد، اما ظرفیت گردشگری آن هنوز بهینه نشده است.
این فعال محیط‌ زیست با تأکید بر اینکه مسئله اقتصاد گردشگری تالاب‌ها عمدتاً وابسته به سرمایه‌گذاری دولت و زیرساخت‌ها است، گفت: دولت باید مجوزها، زیرساخت‌ها و بودجه را فراهم کند تا اجرای طرح‌ها امکان‌پذیر شود، اما کشاورزان و جامعه محلی برای ورود به گردشگری با تغییر کسب‌وکار مواجه‌اند و بدون آموزش و تخصص لازم، ممکن است نتوانند با وام‌های سرمایه‌گذاری کنار بیایند.
* نیاز به عزمی ملی و منطقه‌ای برای احیای تالاب‌ها
معاون طبیعی و تنوع زیستی اداره‌ کل محیط‌ زیست استان همدان نیز در این نشست درباره وضعیت تالاب‌ها در همدان بیان کرد: استان به‌دلیل شرایط اقلیمی و نحوه مدیریت منابع آبی، تابعی از روان‌آب و آب‌های سطحی است و امکان ذخیره‌سازی زیاد آب نزولات جوی ندارد.
مهدی صفی‌خانی‌ با بیان اینکه تالاب‌های طبیعی در همدان دارای گستره کم و اکوسیستم‌های تالابی محدودی هستند که در آن‌ها آب با منابع طبیعی یا سدها ذخیره می‌شود، به عوامل اصلی بحران تالابی اشاره کرد و گفت: تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات جوی که بنیانِ اولیه اکوسیستم‌های تالابی را تحت تأثیر قرار می‌دهد از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر خشک شدن تالاب‌ها است.
وی افزود: در بحث مدیریت آب و منابع انسانی نیز بهینه‌سازی ناکافی در مصرف، بهره‌برداری از آب برای کشاورزی و سایر مصارف، نقش مهمی دارند که نقش دستگاه‌های مختلف مانند محیط زیست، جهاد کشاورزی و آب منطقه‌ای در استفاده از منابع آبی، بسیار دارای اهمیت است.
صفی‌خانی‌ اظهار کرد: کمبود تاب‌آوری اکوسیستم تالابی در شرایط خشک‌سالی و عدم حفظ حداقلی تالاب‌ها برای عملکرد اکوسیستمی نیز از موارد دیگر تأثیرات خشک‌سالی است.
معاون طبیعی و تنوع زیستی محیط‌ زیست استان همدان با بیان اینکه برخی از تالاب‌ها به‌عنوان تالاب‌های مصنوعی توسط دستگاه‌های جهاد کشاورزی و آب منطقه‌ای با هدف‌های مختلف مانند تأمین آب کشاورزی و برخی مصارف شرب در آینده ایجاد شده‌اند، ابراز کرد: با مرور زمان برخی از این مخازن به اکوسیستم‌های تالابی تبدیل شده‌اند و اکنون حفاظت از کارکردهای اکوسیستمی و زیست‌محیطی آنان مطرح است.
* ناسازگاری اقتصاد بر پایه کشاورزی و تأثیر تغییرات اقلیمی بر کم‌آبی
معاون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب شرکت آب‌ منطقه‌ای همدان نیز در این نشست با اشاره به موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی همدان که در سرشاخه‌های حوضه‌های آبریز درجه دو است، بیان کرد: این درحالی است که محورهای فلات مرکزی و رودخانه‌های کرخه و سفیدرود در حوضه‌های بالادستی قرار دارند.
مرتضی احمدی‌رحمت با بیان اینکه در استان همدان به‌دلیل قرارگیری در سرشاخه حوضه آبریز و ارتفاعات نمی‌توان انتظار تالاب یا دریاچه در این مناطق را داشت، افزود: علاوه‌بر این اقلیم همدان خشک و نیمه‌خشک است و به‌دلیل تغییرات اقلیمی نیز سردی هوا که در گذشته وجود داشت، دیگر مشاهده نمی‌شود.
معاون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب شرکت آب‌ منطقه‌ای همدان به افزایش یک‌ونیم تا دو درجه‌ای دمای همدان نسبت به میانگین کشوری و جهانی اشاره کرد و گفت: در استان همدان الگوی بارشی با تابش آفتاب بیشتر و کاهش شدید بارش برف تغییر کرده و بارش باران نیز به‌صورت سیلابی و موقتی شده است.
احمدی‌رحمت با بیان اینکه همدان در آستانه بیابانی شدن قرار دارد و پوشش گیاهی منطقه نیز محدود است و از سوی دیگر آب‌های زیرزمینی به‌دلیل برداشت‌های گسترده وضع مناسبی ندارند، اظهار کرد: مصرف آب زیرزمینی بیش از ظرفیت وجود دارد و برنامه‌های ملی برای تعدیل برداشت‌ها مطرح‌شده است.
* به گزارش خبرگزاری ایسنا