یک کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی همدانی با اشاره به دغدغه‌های خود درباره جایگاه بوعلی‌ سینا، از پژوهشی 12 ساله سخن گفت که در آن کوشیده است اندیشه این حکیم را در آیینه شعر بازخوانی کند؛ تلاشی که نه‌تنها اشعار خود شیخ، بلکه سروده‌های شاعران ایران، تاجیکستان و افغانستان را نیز در بر می‌گیرد.
معرفی و بازشناسی مفاخر و سرآمدان هر استان، تنها یک اقدام فرهنگی نیست؛ بلکه بخشی از فرآیند هویت‌سازی و سرمایه‌سازی اجتماعی به‌شمار می‌رود. استان همدان با پیشینه‌ای درخشان در حوزه‌های علمی، ادبی و اقتصادی، همواره چهره‌هایی را در دامان خود پرورش داده که نقش آنان فراتر از مرزهای جغرافیایی این خطه تعریف می‌شود. بازتاب فعالیت‌های این افراد نه‌فقط ادای دِین به گذشته، بلکه ترسیم افقی روشن برای نسل‌های آینده است.
در میان این چهره‌ها، نام مسعود میدانچی بیش از دیگران جلب توجه می‌کند؛ فرزند «حاج‌محمد میدانچی»، از بازرگانان فرهنگ‌دوست همدان که سال‌ها در عرصه صنعت آهن و فولاد و فعالیت‌های صنفی حضوری مؤثر داشته و هم‌زمان در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز نقش‌آفرینی کرده است.
او در سال‌های اخیر تمرکز خود را به‌طور جدی بر ترویج فرهنگ و اندیشه معطوف کرده و با برگزاری نشست‌های ادبی در «باغ میدانچی»، تلاش کرده فضایی مستمر برای گفت‌وگو و تبادل نظر فراهم آورد. پیشنهاد و پیگیری جایزه جهانی بوعلی‌ سینا در یونسکو و تألیف آثار پژوهشی در حوزه بوعلی‌پژوهی نیز بخشی از کارنامه او است؛ کارنامه‌ای که نشان می‌دهد پیوند میان اقتصاد و فرهنگ، اگر مبتنی بر باور باشد، در عمل نیز قابل تحقق است.
برای واکاوی ابعاد مختلف فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این چهره همدانی، در این خصوص با او (مسعود میدانچی) گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید:
* سه‌شنبه‌های ادبی حکیم صفاالحق
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی با بیان اینکه هرچند بسیاری مرا به‌عنوان فعال حوزه‌های اقتصادی و اجتماعی می‌شناسند اما واقعیت این است که ریشه و دغدغه اصلی من همواره در خاک «فرهنگ» بوده و هست، گفت: من در تمامی این سال‌ها در هر سه حوزه اقتصاد، اجتماع و فرهنگ فعالیت مستمر داشته و محصولات و خروجی‌های مختلفی را در این مقوله‌ها ارائه داده‌ام؛ اما این‌روزها تمرکز اصلی‌ام را بر حوزه فرهنگ معطوف کرده‌ام.
مسعود میدانچی با بیان اینکه ما در مجموعه «باغ میدان‌چی» هر سه‌شنبه میزبان اهالی قلم و اندیشه هستیم، ابراز کرد: انجمن ادبی ما با نام «حکیم صفاالحق»، محفلی است برای تبادل نگاه‌های تازه.
وی افزود: ما همواره تلاش کرده‌ایم از شخصیت‌های شاخصی که حرف و سخن نو برای گفتن دارند، دعوت کنیم تا در این جمع صمیمی حضور یابند.
میدانچی یادآور شد: این نشست‌ها هر سه‌شنبه از ساعت 17 تا 19 در «باغ میدانچی» برگزار می‌شود؛ پذیرای حدود 100 تا 150 نفر از مخاطبان دغدغه‌مند هستیم که خوشبختانه استقبال بسیار خوبی هم از این جریان فرهنگی صورت گرفته است.
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ادامه داد: در گذشته در روزنامه سپهرغرب، دوستان به بنده لطف داشتند و لقب «آقای پیشنهاد» را داده بودند؛ چراکه همیشه در این مقوله‌ها، داستان‌ها و ایده‌هایی برای طرح کردن داشتم.
* از حضور در انجمن «حکیم صفاالحق» تا ثبت جهانی جایزه بوعلی‌ سینا در یونسکو
این چهره شناخته‌شده حوزه‌های اجتماعی و اقتصادی به تشریح چگونگی پیوند میان پیشینه خانوادگی خود با فعالیت‌های ماندگار فرهنگی‌اش پرداخت.
میدانچی که از بانیان اصلی جایزه جهانی بوعلی‌ سینا بوده، معتقد است: ریشه تمام فعالیت‌های امروزم در جلسات ادبی نهفته است که دهه‌ها پیش در قلب همدان تشکیل می‌شد.
* پدرم بازرگانی بود که با شعر نفس می‌کشید
وی با یادی فضای خانه پدری، گفت: من در خانواده‌ای رشد کردم که پدرم، بازرگانی فرهنگ‌دوست بود. او حافظه‌ای بی‌نظیر داشت؛ هرچه می‌خواند یا می‌شنید در ذهنش حک می‌شد و برای ما بازگو می‌کرد. دلبستگی‌اش به صائب تبریزی و تسلطش بر مثنوی و گلستان، نخستین بذرهای عشق به ادبیات را در جان من کاشت.
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ادامه داد: پدرم دوستانی داشت که فراتر از محیط کار، فضای روحی مرا ساختند؛ شخصیت‌هایی نظیر پهلوان مهدی بکتاش که چهره‌ای ورزشی، فرهنگی و اجتماعی (دایی من) بود و استاد مهدی دیجوریان که از شاعران نامی است و همواره در خانه ما حضور داشتند و من از تماشای منش آن‌ها درس می‌گرفتم.
* حکیم صفاالحق؛ پزشکی که هند را پیاده پیمود
میدانچی با اشاره به تأسیس انجمن ادبی «حکیم صفاالحق» توسط خودش، به ریشه‌های تاریخی این نام ‌پرداخت و گفت: مرحوم حکیم صفاالحق شخصیت بی‌بدیلی بود؛ او پزشک حاذقی به‌شمار می‌رفت که طبابت را در هندوستان آموخته و مسیر ایران تا هند، مصر، سودان و خلیج‌ فارس را پیاده طی کرده بود. صفاالحق نه‌تنها یک طبیب و نقاش چیره‌دست، بلکه شاعری تراز اول در سبک هندی بود که شاید در 100 سال اخیر کسی همانند او نیامده باشد.
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تصریح کرد: درباره‌ این شخصیت ارزشمند، کتابی به قلم استاد ذکاوتی، سیدعلی موسوی و نوه‌ ایشان (شهاب رضویان)، تألیف شده است.
وی با اشاره به بخشی از خاطرات کودکی‌ خود، یادآور شد: از سال 1330 که این بزرگان به باغ ما می‌آمدند، منِ کودکِ پنج‌-شش ساله، وظیفه پذیرایی را برعهده داشتم. در آن محافل شخصیت‌های بزرگی چون استاد حسینی‌داور، محمود گلشن کردستانی، سرهنگ فریور، پهلوان بکتاش و مرحوم دیجور حضور داشتند. دفتر کار پدرم در بازار پس از ساعت 10 صبح که کار سبک می‌شد، پاتوق اهل ذوقی همچون پرتو همدانی بود و من شاهد عینی تمام این صحنه‌های ناب فرهنگی بودم که این موارد موجب علاقه‌ام به مباحث فرهنگی شد.
* «نادره دانای جهان، پور سینا»؛ اثری که نایاب شد
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در بخش دیگری از سخنانش به آثار تألیفی خود اشاره کرد و افزود: نخستین کتاب من که اکنون نایاب شده، «نادره دانای جهان، پور سینا» نام دارد. نگارش این اثر 12 سال طول کشید و با وسواس زیادی بیش از 90 درصد اشعار و مستندات مربوطه را در آن گردآوری کردم؛ جرقه این کار از یک گفت‌وگو در انجمن ادبی «اندیشه» با دکتر کمال شفیعی زده شد و آنجا بود که پرسیدم چرا ما قدر آرامگاه بوعلی را آن‌گونه که باید، نمی‌دانیم؟
میدانچی درخصوص محتوای پژوهش‌های خود در کتاب «نادره دانای جهان، پور سینا» خاطرنشان کرد: دغدغه من تنها گردآوری نام بوعلی نبود؛ بلکه به دنبال ردیابی اندیشه او در آینه شعر بودم. در این اثر نه‌تنها اشعار سروده‌شده توسط خودِ شیخ به زبان‌های فارسی و عربی را گردآوری کردم، بلکه اشعاری که دیگران در طول تاریخ در ستایش او سروده‌اند را نیز با وسواس استخراج کرده‌ام.
وی در ادامه به گستردگی نفوذ فرهنگی بوعلی‌ سینا اشاره کرد و افزود: دامنه نفوذ این حکیم فراتر از مرزهای جغرافیایی فعلی ما است. من در پژوهش‌هایم بخشی از اشعار شاعران تاجیک و افغان را که در وصف بوعلی سروده شده بود، آورده‌ام تا نشان دهم این شخصیت، ستون فقرات هویت فرهنگی و علمی کل منطقه و جهان است.
* جایزه جهانی بوعلی‌ سینا؛ از پیشنهاد تا تصویب در یونسکو
میدانچی پرده از یک رخداد تاریخی در حوزه دیپلماسی فرهنگی برداشت و اظهار کرد: من پیشنهاددهنده اصلی جایزه جهانی بوعلی‌ سینا در حوزه اخلاق در پزشکی هستم؛ این طرح را در مردادماه 1379 به ریاست‌جمهوری وقت (آقای خاتمی) ارائه دادم که درنهایت سال 1381 منجر به تصویب این جایزه در یونسکو شد.
وی به برگزاری نخستین مراسم مردمی بر بام آرامگاه بوعلی سینا اشاره کرد و گفت: در زمان ریاست آقای لقمانیان در شورای اسلامی شهر همدان، موافقت‌ها گرفته شد و برای نخستین‌بار مراسمی شکوهمند برگزار کردیم. فریدون مشیری که با افتخار خود را فریدون مشیری همدانی می‌نامید، تنها دو ماه پیش از فوتش در شهریورماه 1379، به همدان آمد و در این مراسم سخنرانی کرد.
* کنگره جهانی سال 1383؛ میعادگاه نوابغ از پروفسور موسیوند تا اندیشمندان جهان
این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی با اشاره به نقطه عطف معرفی بوعلی‌ سینا در ابعاد بین‌المللی، خاطرنشان کرد: تلاش‌های ما برای بازشناسی این شخصیت جهانی، در سال 1383 به بار نشست؛ در زمان استانداری آقای مهندس زبردست، کنگره‌ای عظیم و جهانی در فرهنگ‌سرای بوعلی برگزار شد که بازتاب وسیعی داشت. یکی از چهره‌های درخشان این همایش، پروفسور موسیوند بود که حضورش اعتبار دوچندانی به این محفل بخشید.
وی افزود: در آن مقطع شخصیت‌های علمی و فرهنگی برجسته‌ای از سراسر جهان، از شرق تا غرب، به همدان آمدند تا ادای احترامی به شیخ‌الرئیس داشته باشند؛ این مراسم تنها یک همایش ساده نبود، بلکه تجلی جایگاه جهانی بوعلی در قلب همدان بود.
میدانچی با بیان اینکه ضمن نگاهی معمارانه و راهبردی به کالبد شهری همدان طرحی نو برای میدان آرامگاه بوعلی‌ سینا پیشنهاد داده است، ادامه داد: بر این باور هستم که شکوهِ معماریِ هوشنگ سیحون نباید در حصار نرده‌ها و ازدحام خیابان محبوس بماند. میدان بوعلی باید به یک فضای باز شهری تبدیل شود؛ فضایی آراسته به مبلمانی در تراز استانداردهای جهانی که در آن امنیت کودکان و آرامش گردشگران فدای تردد خودروها نشود.
وی این چشم‌انداز را با یک پیشنهاد دیپلماتیک پیوند زد و گفت: امروز که سکان اجرایی کشور در دستان شخصیتی از جامعه پزشکی قرار دارد، انتظار می‌رود میدان بوعلی‌ سینا به میعادگاه سالانه نوابغ طب جهان بدل شود. شکوه این بنای فاخر اقتضا می‌کند که هرساله با حضور عالی‌ترین مقامات بهداشت جهانی و ریاست‌جمهوری، جوایز نوآوران عرصه پزشکی در قلب این میدان به برگزیدگان اهدا شود؛ رؤیایی که تحقق آن، همدان را به قطب دیپلماسی علمی بدل خواهد کرد.
* دایرةالمعارفی که از دل طوفان گذشت
در تورق کارنامه مکتوب این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، کتاب «پیام الوند» جایگاهی استراتژیک دارد. اثری که نگارش آن با گروهی پنج‌نفره آغاز شد، اما دست تقدیر، بار سنگین اتمام آن را بر دوش وی نهاد.
وی درباره این اثر که توسط انتشارات «روزنه» به زیور طبع آراسته و اکنون کمیاب شده است، اظهار کرد: دوونیم سال تلاش پژوهشی در همدان، ثمره‌ای داشت که امروز به‌جرأت می‌توان آن را جامع‌ترین شناسنامه مشاهیر و شخصیت‌های شاخص گذشته و حال استان دانست. این کتاب تنها یک اثر مکتوب نیست، بلکه میثاق‌نامه‌ای است برای بازشناسی هویت اصیل الوندنشینان.
* پند پیران و رمزگشایی از راز عدد 6
این کنشگر اقتصادی و اجتماعی در آستانه رونمایی از آثار تازه‌اش، به کتاب «پند پیران» اشاره کرد و گفت: عنوانی وام‌گرفته از شعر حافظ (چنگ خمیده‌قامت می‌خواندت به عشرت/بشنو که پند پیران هیچت زیان ندارد) که در آن وصایا و پیام‌های راهبردی شخصیت‌های بزرگ تاریخ، از انوشیروان عادل تا پیام‌های ائمه اطهار (ع)، مولای متقیان و بزرگان معاصر، گردآوری شده است؛ این اثر آینه‌ای است برای نسل امروز تا در تلاطم دوران، از خرد انباشته‌ پیران تاریخ بهره جویند.
اما شاید متفاوت‌ترین بخش از پژوهش‌های او، تمرکز بر عدد «6» باشد. درحالی که عموم پژوهشگران بر عدد هفت متمرکز بوده‌اند، میدانچی با نگاهی ژرف، به سراغ عدد 6 رفته است.
وی با استناد به 6 دفتر مثنوی معنوی، 60 هزار بیت شاهنامه فردوسی و اشارات عرفانی در ادبیات کهن، در پی اثبات این مدعا است که «جهت‌های 6 گانه» و این عدد رازآلود، ظرفیت‌های بی‌پایانی در فرهنگ و عرفان ما دارد؛ این بیت نیز قابل تأمل است «شهریست پُر کِرشمه حوران ز شش جهت/ چیزیم نیست ور نه خریدار هر شَشَم».
این کنشگر اقتصادی و اجتماعی با تکیه بر عمری مأنوس بودن با کتاب و تأمل در لایه‌های پنهان فرهنگ، همچنان در تکاپوی آن است که حاصل این «مأنوس بودن با کتاب» را به‌عنوان چراغی راهنما، فرا روی آیندگان قرار دهد.
* کتاب؛ سرآغاز آگاهی و سازندگی
میدانچی با تأکید بر اینکه فضای مجازی هرگز جایگزین اصالت کتاب نخواهد شد، اظهار کرد: در هر شرایطی مطالعه را اولویت خود می‌دانم. درحال حاضر مشغول مطالعه کتاب ارزشمند «کارآفرینان بزرگ ایران چگونه می‌اندیشند» هستم و پیش از آن نیز کتاب «نامه به فرزندم» را به اتمام رسانده‌ام.
وی که هم‌اکنون مسئولیت انجمن خیرین کتابخانه‌ساز و ترویج کتاب‌خوانی را برعهده دارد، با قرائت ابیاتی در وصف کتاب، آن را «باغ پُرسخاوت اندیشه‌های ناب» نامید و همگان را به اُنس بیشتر با این یار مهربان دعوت کرد.
* 3 دهه پیشتازی در صنعت آهن و فولاد
این پیشکسوت حوزه بازرگانی با نگاهی به کارنامه اقتصادی خود، به بیش از 30 سال ریاست اتحادیه آهن‌فروشان همدان و 35 سال مدیریت در شرکت تعاونی این صنف نیز اشاره کرد.
میدانچی که عضو هیئت‌ مدیره انجمن آهن و فولاد ایران نیز هست، پیوند میان صنعت و ادبیات را در آثار تألیفی خود به‌خوبی به نمایش گذاشته است.
وی در این خصوص گفت: در کتابی که به رشته تحریر درآورده‌ام، به ویژگی‌های آهن در ادبیات فارسی پرداخته‌ام. من زمانی در زمینه تأمین مصالح ساختمانی فعالیت داشتم و به همین دلیل نام کتابم را «از آهن تا آینه» انتخاب کردم؛ چراکه آهن و فولاد نخستین قدم در بنای یک ساختمان و آینه، آخرین نشانه‌ تکمیل و زیبایی آن است.
* تغییر رویکرد از فعالیت اقتصادی به کنشگری اجتماعی
میدانچی که در آستانه 75 سالگی قرار دارد، خاطرنشان کرد: در یک دهه اخیر، تمرکز خود را از فعالیت‌های گسترده اقتصادی به سمت مشاوره‌های فرهنگی و مسئولیت‌های اجتماعی سوق داده است.
این کنشگر اجتماعی در پایان سخنانش گفت: سابقه حضور در شورای آموزش‌وپرورش، انجمن اولیا و مربیان و حوزه‌های مدرسه‌سازی و مسکن‌سازی را در کارنامه دارم و هم‌اکنون به‌عنوان مشاور فرهنگی و اجتماعی اتاق بازرگانی فعالیت می‌کنم.
* فرهنگ؛ سرمایه‌ای که باید روایت شود
معرفی و بازخوانی چهره‌هایی چون مسعود میدانچی، تنها پرداختن به زندگی یک فرد نیست؛ بلکه بازتاب مسیری است که در آن اقتصاد، فرهنگ و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند. در روزگاری که سرعت تحولات، حافظه جمعی را کوتاه کرده است، روایت تجربه‌های زیسته مفاخر و کنشگران فرهنگی می‌تواند به تقویت هویت محلی و انسجام اجتماعی بینجامد.
استان همدان با پیشینه‌ای عمیق در تاریخ علم، ادب و حکمت، نیازمند آن است که سرمایه‌های انسانی خود را نه صرفاً در قالب نام‌ها، بلکه در قالب روایت‌های الهام‌بخش به جامعه معرفی کند. تجربه این کنشگر فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی نشان می‌دهد که پیوند میان فعالیت اقتصادی و دغدغه فرهنگی نه یک شعار، بلکه مسیری عملی و قابل تحقق است؛ مسیری که از محافل ادبی خانه‌های قدیمی آغاز می‌شود و می‌تواند تا عرصه‌های جهانی همچون یونسکو، امتداد یابد.
بی‌تردید، استمرار چنین جریان‌هایی و بازتاب رسانه‌ای آن‌ها، می‌تواند گامی در جهت تقویت جایگاه فرهنگی همدان و معرفی هرچه بیشتر مفاخر این دیار باشد؛ مفاخری که سرمایه اصلی توسعه پایدار هر استان به‌شمار می‌روند.

شهره کرمی