معاون اداره‌کل مدیریت بحران استانداری کرمانشاه، از اجرای «طرح 104» را به‌عنوان نقشه عملیاتی پیشگیری و مهار حریق خبر داد و از آن به عنوان نقشه عملیاتی نجات جنگل‌ها از آتش پیش از وقوع بحران یاد کرد.
هر سال حدود 18 هزار هکتار از جنگل‌های کشور در معرض آتش‌سوزی قرار می‌گیرد؛ آماری نگران‌کننده که وقتی کنار یک داده مهم‌تر قرار می‌گیرد، ابعاد بحران را روشن‌تر می‌کند: 70 درصد این حریق‌ها در منطقه زاگرس رخ می‌دهد؛ پهنه‌ای حیاتی که نه‌تنها شناسنامه سبز غرب کشور، بلکه تأمین‌کننده 40 درصد آب شیرین ایران است.
از همین رو، هرگونه قصور در پیشگیری، مدیریت و مهار آتش‌سوزی در این حوزه، تنها یک خسارت محیط‌زیستی نیست، بلکه می‌تواند تبعاتی مستقیم برای امنیت زیستی، معیشتی و اقتصادی کشور به همراه داشته باشد.
این اهمیت، امسال در شرایطی دوچندان شده که بارش‌های مناسب، اگرچه حیات تازه‌ای به پوشش گیاهی زاگرس بخشیده، اما همین برکت طبیعی، در آستانه فصل گرم، به عاملی برای افزایش احتمال حریق نیز تبدیل شده است.
رشد و تراکم پوشش گیاهی، زاگرس را در وضعیتی قرار داده که هر جرقه کوچک می‌تواند به بحرانی گسترده بدل شود؛ بحرانی که اگر در «ساعت طلایی» نخست کنترل نشود، مهار آن دشوارتر و هزینه‌بارتر خواهد شد.
در چنین شرایطی، کرمانشاه تلاش کرده است به‌جای اتکا به واکنش‌های مقطعی و دیرهنگام، با یک نقشه راه از پیش طراحی‌شده به استقبال بحران برود؛ نقشه‌ای که مسئولان از آن با عنوان «طرح عملیاتی 104» یاد می‌کنند؛ سندی جامع که قرار است به زبان مشترک تمامی دستگاه‌های عضو ستاد بحران در مدیریت حریق و مخاطرات اقلیمی تبدیل شود.
طرح 104؛ از یک بخشنامه اداری تا نقشه تقسیم کار بحران
احمد کرانیان، معاون اداره‌کل مدیریت بحران استانداری کرمانشاه با اشاره به ابلاغ این طرح به تمامی دستگاه‌ها، آن را فراتر از یک متن اداری توصیف کرد و گفت: طرح عملیاتی 104 حاوی 137 اقدام کلان و دقیق است؛ اقداماتی که در آن، مسئولیت هر دستگاه، زمان اجرای مأموریت‌ها، منابع انسانی مورد نیاز و شیوه هماهنگی میان بخش‌های مختلف، به‌طور روشن و عملیاتی مشخص شده است.
به گفته وی، در حوزه مدیریت و اطفای حریق، طرح 104 صرفاً یک دستورالعمل کلی نیست، بلکه نقشه تقسیم کار بحران است؛ نقشه‌ای که می‌خواهد از پراکندگی تصمیم‌ها، موازی‌کاری، تأخیر در واکنش و سردرگمی در لحظه حادثه جلوگیری کند. در این چارچوب، هر دستگاه می‌داند در چه سطحی باید وارد عمل شود، چه مسئولیتی بر عهده دارد و چگونه باید با سایر نهادها هماهنگ باشد تا در لحظات بحرانی، خلأیی در فرماندهی، پشتیبانی و اجرا باقی نماند.
کرانیان نهادینه‌سازی فرهنگ ایمنی و پیشگیری در جامعه را مهم‌ترین رکن کاهش خسارت‌های مادی و معنوی دانست و ادامه داد: این سند، به‌جای آنکه صرفاً بر مهار آتش پس از وقوع تکیه داشته باشد، تلاش کرده است منطق مدیریت بحران را از «مقابله» به «پیش‌بینی و پیشگیری» منتقل کند.
به گفته معاون مدیریت بحران استان کرمانشاه، اگرچه عملیات اطفا در زمان حادثه اهمیت بالایی دارد، اما اصل ماجرا در این است که سطح آسیب‌پذیری از پیش کاهش یابد و زمینه برای بروز بحران‌های گسترده محدود شود.
وی کاهش آسیب‌پذیری را به‌عنوان هسته مرکزی طرح 104 تعریف کرد و افزود: همه مدیران و دستگاه‌ها باید پیش از وقوع حادثه، نقش خود را در کم‌کردن احتمال گسترش حریق، افزایش آمادگی محلی و تقویت سرعت واکنش ایفا کنند.
کرانیان خاطرنشان کرد: در چارچوب این طرح، چهار محور اصلی در کانون توجه قرار گرفته؛ آموزش، تجهیز دهیاری‌ها، بهره‌گیری از بیمه فداکار خدمت و اطلاع‌رسانی سریع. این چهار پایه، در واقع ستون‌های اصلی مدلی هستند که می‌خواهد مدیریت بحران را از یک واکنش دیرهنگام، به مداخله‌ای سریع، هماهنگ و هدفمند در ساعات نخست حادثه تبدیل کند.
یکی از مهم‌ترین وجوه طرح 104، توجه ویژه به نقش جوامع محلی و نیروهای مردمی است؛ موضوعی که در مدیریت حریق‌های طبیعی، به‌ویژه در مناطق کوهستانی و سخت‌گذر زاگرس، اهمیت دوچندان دارد. کرانیان در این باره تصریح کرد: مشارکت مردمی در چرخه مدیریت بحران، یک ظرفیت جانبی یا نمادین نیست، بلکه بازوی اصلی افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی و تقویت توان اجرایی دولت به شمار می‌رود.
از سوی دیگر، یکی از نقاط قوت این طرح، تأکید بر فرماندهی واحد و شبکه هماهنگ میان دستگاه‌ها است. معاون اداره‌کل مدیریت بحران استانداری کرمانشاه با اشاره به سازوکار قانونی مدیریت بحران، گفت: بر اساس قانون، تمامی ادارات، بنیادها، نیروهای مسلح و دستگاه‌های پشتیبان بخشی از شبکه هدایت و هماهنگی بحران هستند و در صورت گسترش سطح مخاطره، امداد هوایی و نیروهای معین استانی نیز وارد عمل خواهند شد.