سپهرغرب، گروه - طاهره ترابی مهوش : ر گفتگو با مسئول شیلات اداره جهاد کشاورزی نهاوند مشخص شد، امروز نهاوند به عنوان قطب تولید و خودکفایی در صنعت شیلات توانسته نه تنها در عرصه‌هایی همچون تولید خاویار قزل‌آلا ورود کند بلکه با فراهم کردن بستر در عرصه صنایع تبدیلی و تکمیلی پایه‌های صادرات محصول به اوراسیا را گذاشته است.

شهرستان نهاوند در جنوب استان همدان به واسطه برخورداری از مواهب طبیعی منحصربه‌فرد و منابع آبی خروشان، امروزه نقشی فراتر از یک تولیدکننده منطقه‌ای ایفا می‌کند. چراکه این شهرستان در ادبیات توسعه پایدار ایران به عنوان شهر شیلاتی غیرساحلی کشور شناخته می‌شود و به تنهایی بار بخش بزرگی از خودکفایی در زنجیره تولید ماهیان سردآبی را به دوش می‌کشد. موقعیت ژئوپلیتیک نهاوند در دامنه کوه‌های زاگرس و دسترسی به شریان‌های حیاتی همچون رودخانه گاماسیاب با دبی خیره‌کننده دو هزار لیتر بر ثانیه و سرآب‌های متعددی که دبی آن‌ها به بیش از 500 لیتر بر ثانیه می‌رسد، زیرساختی طبیعی و تکرارناپذیر برای توسعه صنعت پروتئین سفید فراهم آورده است.

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که پتانسیل تولید در این خطه، نه تنها در حوزه گوشت ماهی، بلکه در بخش حیاتی تولید نهاده‌های زنده (تخم چشم‌زده و بچه‌ماهی) متمرکز شده است. به گونه‌ای که طبق اخبار منتشر شده از سوی مدیران مرتبط با این حوزه، نهاوند ظرفیت تولید سالانه 4 هزار تن ماهی سردآبی و گرم‌آبی را داراست اما نقطه قوت اصلی آن در تولید میلیون‌ها قطعه تخم چشم‌زده و بچه‌ماهی نهفته است موضوعی که نهاوند را به یک نقطه استراتژیک در امنیت غذایی و استقلال اقتصادی کشور تبدیل می‌کند.

از طرفی تحولات سه سال اخیر در پهنه آبی نهاوند، نشان‌دهنده یک بازسازی ساختاری در این صنعت است. به گونه‌ای که در حوزه بازرگانی، دستیابی به استانداردهای بین‌المللی توسط واحدهای فرآوری منطقه، راه را برای صادرات ارزآور به کشورهای منطقه هموار کرده است. بر این اساس، با توجه به ظرفیت‌های موجود در این خطه، بر آن شدیم تا گفتگویی را درخصوص آخرین وضعیت شیلات این منطقه با مصطفی کزازی، مسئول شیلات اداره جهاد کشاورزی شهرستان نهاوند، ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

مسئول شیلات اداره جهاد کشاورزی نهاوند با بیان اینکه آبزی‌پروری یکی از فعالیت‌های قابل توسعه زیربخش کشاورزی است، اظهار کرد: این صنعت در صورتی که اصول فنی و استانداردهای تعریف شده آن رعایت شود، می‌تواند به عنوان تولید پایدار بخش کشاورزی مطرح شود.

مصطفی کزازی با اشاره به اینکه بهره‌وری، ترویج و آموزش، بهسازی و نوسازی مزارع، استفاده از منابع تولید و نهاده‌های تولیدی، تجهیزات کمک‌آبزی، آلارم اطلاع‌دهنده رخدادها و اندازه‌گیری پارامترها، در کنار رعایت دقیق بهداشت، نقش بسزایی در رونق و اقتصادی شدن این بخش دارد، افزود: توجه به افزایش تولید در واحد سطح با استفاده از روش‌های نوین آبزی‌پروری، سیستم‌های صنعتی، کاهش تلفات، کاهش ضریب تبدیل غذایی، مشورت با کارشناسان تخصصی در امور فنی، روش‌های مقابله با بحران‌ها و بیماری‌ها، استفاده از علوم نوین و توجه به بازار و بازاریابی، از مسائل قابل ملاحظه و پیگیری در این حوزه است.

راهبرد جهش کمی و کیفی در تولید

وی با تأکید بر لزوم جهش تولید در دو مقوله کمی و کیفی تصریح کرد: در جهش کمی، حاشیه سود مناسب، ارزش افزوده و افزایش موازی قیمت آبزیان با دیگر اقلام پروتئینی مد نظر است، حال آنکه در جهش کیفی، پایداری تولید، مدیریت منابع آبی، امنیت زیستی، بیمه مزارع و آبزیان، و فرهنگ‌سازی در راستای ارتقای سلامت و بالا بردن سرانه مصرف، از اولویت‌های اصلی ماست.

کزازی با اشاره به جایگاه ملی این شهرستان در عرصه آبزی‌پروری گفت: نهاوند به خاطر پتانسیل منحصربه‌فرد آبزی‌پروری، از طرف شیلات ایران به عنوان «شهر شیلاتی غیرساحلی کشور» شهره و نامگذاری شده است. این شهرستان مستعد تولید 4 هزار تن ماهی سردآبی و گرم‌آبی به انضمام 365 میلیون تخم چشم‌زده و بچه‌ماهی است.

وی با بیان اینکه تعداد مزارع پرورش شیلات نهاوند 83 مورد است، اظهار کرد: از این تعداد، در حال حاضر 76 واحد آن فعال است که این توان تولید می‌تواند از ورود 40 درصد تخم چشم‌زده خارجی به کشور جلوگیری کند و 25 درصد بچه‌ماهی کل کشور را تأمین نماید.

احیای مزارع راکد و رشد ظرفیت تولید

مسئول شیلات اداره جهاد کشاورزی نهاوند با بیان اینکه طی سه سال اخیر در ادامه تکمیل زنجیره ارزش، تولید و توزیع، با پیگیری‌های مستمر شاهد راه‌اندازی و احیای 29 مزرعه غیرفعال بودیم که یک هزار و چهارصد تن به ظرفیت تولید مزارع نهاوند اضافه شد، افزود: در سال گذشته مجموعاً سه هزار و پانصد تن تولید داشتیم.

کزازی با اشاره به اینکه از مزارع فعال شده می‌توان به «قزل دانش»، بزرگترین مرکز استراتژیک اصلاح نژاد در غرب کشور اشاره کرد که پس از 9 سال رکود، دوباره به چرخه تولید بازگشته است، عنوان کرد: تلاش در عرصه تکمیل زنجیره ارزش از طریق استقرار صنایع تبدیلی از دیگر کارهایی است که در شهرستان دنبال کردیم.

وی به اقدامات چشم‌گیر در حوزه صنایع تکمیلی اشاره کرد و گفت: صادرات بیش از هزار تن محصولات شیلاتی توسط شرکت «قزل پروتئین گاماسیاب» به کشورهای اوراسیا از دستاوردهای مهم است.

وی ادامه داد: این شرکت علاوه بر داشتن کد IR ریجستری صادرات، موفق به کسب مقام اول ملی و اخذ کد BQS شده و در سال 1404 موفق به بسته‌بندی و فرآوری خاویار قزل‌آلا برای اولین بار در کشور شد.

کزازی با تأکید بر اینکه خوشبختانه شاهد شروع به کار خط تولید خوراک اکسترود قزل‌آلا و میگو به میزان 30 هزار تن در سال در شرکت «تولید خوراک غرب نهاوند» بودیم که این شرکت نیز موفق به کسب رتبه دوم ملی شده است، اذعان کرد: طی سه سال گذشته، علاوه بر موفقیت‌های ذکر شده، شاهد افتتاح رستوران تمام‌شیلاتی سراب سنتر زاگرس، ایجاد دو مزرعه گردشگری شیلاتی، برگزاری جشنواره شیلات در سطح ملی و تکمیل زنجیره ارزش، تولید و توزیع نیز بودیم.

وی با اشاره به منابع آبی غنی شهرستان اظهار کرد: با توجه به اینکه شهرستان دارای رتبه اول منابع آبی استان بوده و درعین حال چندین سراب با دبی بالای 500 لیتر و رودخانه گاماسیاب با دبی 2000 لیتر بر ثانیه در این شهرستان قرار دارد، امیدواریم با تمهیدات لازم جهت رفع آلودگی‌های محیط‌زیستی و رفع موانع و مشکلات، با یک برنامه مدون و ریل‌گذاری مشخص، پتانسیل‌های بالقوه را به بالفعل تبدیل کنیم.

کزازی تاکید کرد: هدف ما این است که در راستای اهداف وزارت جهاد کشاورزی و اجرای نظام کشت محصولات با رعایت مسائل علمی و فنی، طی برنامه هفتم توسعه، تولید فعلی را به دو برابر ظرفیت برسانیم تا به امنیت غذایی پایدار دست پیدا کنیم.

مع‌الوصف، با توجه به آنچه گفته شد، گرچه نهاوند به حق «قطب شیلات غیرساحلی کشور» نامیده می‌شود، اما با دارا بودن بیش از 60 سراب و چشمه و رودخانه‌های خروشان، ظرفیتی فراتر از تولیدات فعلی دارد. این مسئله خود نیازمند فراهم بودن پیش‌نیازهایی است که در چند بخش قابل طرح است. نخست توسعه بیشتر صنایع تبدیلی و تکمیلی که در این باب، اگرچه صادرات سالانه نزدیک به 1000 تن ماهی به کشورهای حوزه اوراسیا و دستیابی به کدهای صادراتی بین‌المللی یک موفقیت است، اما سؤال اساسی اینجاست که سهم سفره مردم نهاوند و اشتغال فارغ‌التحصیلان بومی از ارزش افزوده این صنعت چقدر است؟ بدین معنا که نهاوند باید از «مزرعه‌داری صرف» به سمت «صنایع تبدیلی پیشرفته» حرکت کند. در این بین، ایجاد کارخانجات تولید کنسروهای نوین، استیک ماهی، و فرآوری ضایعات شیلاتی برای خوراک دام، مطالبه‌ای است که می‌تواند ثروت را در منطقه ماندگار کند.

از طرفی نهاوند در سال‌های اخیر شاهد خسارات سنگین ناشی از سیل (مانند فروردین 1402) به مزارع شیلاتی بود و درعین حال، وابستگی به نهاده‌ها و افزایش قیمت خوراک، حاشیه سود تولیدکنندگان خرد را به شدت کاهش داده است. بنابراین انتظار می‌رود صندوق حمایت اختصاصی شیلات نهاوند و نوسازی مزارع از حالت سنتی به صنعتی (مکانیزاسیون) برای کاهش تلفات، به عنوان یک ضرورت از سوی جهاد کشاورزی دنبال شود. یعنی دولت باید به جای پرداخت خسارت پس از بحران، در زیرساخت‌های پیشگیرانه و تجهیزات تصفیه و برگشت آب سرمایه‌گذاری کند تا بهره‌وری مزارع از ظرفیت فعلی به ظرفیت بالقوه برسد

طاهره ترابی مهوش