حجت‌الاسلام محمد فاکر میبدی گفت: چند عامل باعث مانایی تفسیر المیزان شده که یکی از این عوامل، اخلاص علامه طباطبائی در آفرینش اثر نفیس المیزان است؛ آنگونه که خود علامه می‌فرماید با مطالعه نیازهای جامعه و اوضاع حوزه قم، به این نتیجه رسید که حوزه، نیاز شدیدی به تفسیر قرآن دارد تا مفاهیم والای اصیل‌ترین متن اسلامی و عظیم‌ترین امانت الهی را بهتر بشناسد و بهتر بشناساند. یعنی فقط برای خدا به شناساندن قرآن اقدام کرد.

وی افزود: یکی دیگر از عواملی که باعث مانایی این تفسیر شده، اندیشه و فکر علامه است که تجلی آن را در المیزان می‌توان دید. مثلا علامه معتقد است که همه شئون اسلام، اجتماعی است و بنابراین می‌توان جامعه‌گرایی برخاسته از اندیشه و گرایش‌های اجتماعی علامه را در المیزان دید. پرداختن به مباحث اجتماعی روز مانند حکومت، ‌آزادی، ‌عدالت اجتماعی، ‌نظم اجتماعی، ‌مشکلات امت اسلامی، ‌علل عقب ماندگی مسلمانان، ‌حقوق زن، ‌تنظیم حیات اجتماعی و مسائلی از این نمونه در المیزان فراوان است.

این استاد حوزه ادامه داد: پاسخ‌گویی به شبهات و اشکالات کلامی، مذاهب درون دینی اسلام و همچنین پاسخ‌گویی به شبهات برون دینی مانند شبهات مادی‌گرایان و مستشرقان از دیگر ویژگی‌های علامه در تفسیر المیزان است. همچنین پاسخ‌گویی به پرسش‌های نوپدید از قبیل علم زدگی و تجربه گرایی، حقوق بشر، حقوق زن در اسلام،‌ همگامی اسلام با زمانه، نسبی‌گرایی معرفت و نظام سیاسی اسلام حاصل سال‌ها تلاش علامه در این زمینه است.

*دایره‌المعارف مفسران

فاکر میبدی گفت: سیراب کردن عطش علما، همانند خود قرآن نیز یکی دیگر از ویژگی‌های تفسیر المیزان است؛ چنان‌که استاد شهید مرتضی مطهری می‌گوید «کمتر مشکلی در مسائل اسلامی و دینی برایم پیش آمده که کلید حل آن را در تفسیر المیزان پیدا نکرده باشم.» در واقع می‌توان گفت تفسیر المیزان به منزله دایره‌المعارفی است که مرجع علماء به خصوص مفسران است چنان که علامه عبدالله جوادی آملی می‌گوید «همان طوری که جواهر برای فقیه، دایره‌المعارف فقهی است، المیزان برای یک مفسر، دائرة المعارف قرآنی است».

وی افزود: با مطالعه زندگی‌نامه علمی علامه طباطبائی، می‌توان گفت که وی به عنوان استاد متخصص تفسیر مطرح نبود ولی تفسیری می‌نویسد که سرآمد تفاسیر قرآن و به قول مرحوم علامه حسن‌زاده، مایه فخر و مباهات جهان علم است. بنابر این می‌توان گفت بسیاری از مطالب و آموزه‌های المیزان، الهام ربانی است.

وی با بیان این که بیش از 70 سال از آغاز نگارش تفسیر المیزان و 50 سال از پایان تألیف آن می‌گذرد، اضافه کرد: رهبر معظم انقلاب نیز به برخی از ویژگی‌های المیزان اشاره کردند که اوصافی همچون جهاد علمی کم‌نظیر، تشکیل یک پایگاه فکری مستحکم، رویکرد تهاجمی در بحبوحه تهاجم اندیشه‌های وارداتی و بیگانه و همچنین پاسخگویی به شبه‌افکنی‌ها، نمونه‌هایی از این ویژگی هاست.

علامه طباطبایی، تفسیر المیزان را به زبان عربی در 20 جلد نوشته است که در حدود هشت هزار صفحه و ترجمه فارسی آن در حدود 16 هزار صفحه است. المیزان تاکنون به زبان‌های دیگر همچون انگلیسی، اردو، ترکی و اسپانیولی ترجمه شده است. ترجمه فارسی تفسیر المیزان به همت جمعی از فضلاء و مدرسین حوزه علمیه قم در 40 جلد توسط آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی، شیخ محمدجواد کرمانی، محمدتقی مصباح یزدی، محمدرضا صالحی کرمانی، سید محمد خامنه‌ای، عبدالکریم بروجردی و سیدمحمدباقر موسوی همدانی منتشر شده است. همچنین ترجمه دیگری در 20 جلد که توسط حجت‌الاسلام سید محمدباقر موسوی همدانی ترجمه و منتشر شده است.