از یک دهه پیش روز پزشک را با روز همدان گره زدند که اساس این تقارن هم وجود آرامگاه بوعلی سینا در همدان است؛ حال آنکه در سطح ملی تمامی شهرها روزی را با مشخصاتی خاص به نام خود دارند که برای همدان هم این روز با یکم شهریور و روز بزرگداشت بوعلی سینا مصادف است.

جالب‌تر اینکه هَمِدان یا به گویش محلی هِمِدان یکی از کلان‌شهرها و در عین حال قدیمی‌ترین شهر ایران و از کهن‌ترین شهرهای جهان است که در سال 1385 در مجلس شورای اسلامی در مصوبه‌ای نام پایتخت تاریخ و تمدن ایران را ازآن خود کرد تا این سند مهر تأییدی باشد در تاریخ مدنیت این مرز و بوم.

از این گذشته هم‌اکنون همدان به دلیل داشتن مراکز تاریخی و دیدنی به‌عنوان پنجمین شهر فرهنگی و توریستی کشور شناخته شده و از نظر علمی نیز با وجود مراکزی همچون دانشگاه‌های بوعلی سینا، صنعتی، آزاد، پیام نور و مراکز دیگر، یکی از قطب‌های دانشگاهی کشور محسوب می‌شود؛ یقیناً در این شهر پرآوازه مفاخر و مشاهیر صاحب نامی از گذشته زیست می‌کرده‌اند و درحال حاضر نیز تعداد این چنین افراد در بخش‌های مختلف شهری، فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و مدیریتی کم نیست.

بر این اساس بنا به این مناسبت برآن شدیم تا گفت‌وگویی را با تنی چند از این افراد تأثیرگذار در خصوص نگاهشان به همدان و آینده‌ای که برای این شهر ترسیم می‌کنند ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان با بیان اینکه شهرهای ما به تدریج از روستا به شهر تبدیل می‌شوند گفت: تقریباً در تمام دنیا ما شاهد چنین وضعیتی هستیم.

محمدرضا عراقچیان افزود: جالب است بدانید این روند برای شهر همدان صادق نبوده؛ بنده شخصاً و به‌صورت مستقیم از دکتر پیرنیا؛ پدر معماری اسلامی ایران شنیدم که عنوان کرد تا دنیا، دنیا بوده همدان، ری و بلخ شهر بوده‌اند.

وی با بیان اینکه ما با شهری مواجهیم که از تمدنی دیرینه و سابقه مدنیت بالا برخوردار است افزود: بر این اساس اگر قرار است هر اتفاقی در عرصه بهسازی این شهر اتفاق بیافتد همگی باید در شأن این کهن شهر متمدن باشد.

وی با بیان اینکه راهکار رسیدن به این مهم این است که هر شهری حتی همدان نیاز به برنامه‌ریزی بلندمدت دارد، تشریح کرد: در شهر باید افق‌هایی با بازه زمانی مشخص ترسیم و راه‌های رسیدن به آن نیز تعیین شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان خاطرنشان کرد: آنچه مسلم است اینکه تا زمانی که افق و چشم‌انداز برای شهر ترسیم نشود هرچه حرکت کنیم به مسیر‌های انحرافی برخورد خواهیم کرد.

عراقچیان با اشاره به اینکه یکی از ایرادات مدیریت شهری امروز این است که برنامه درازمدت برای شهر ندارد اظهار کرد: در نبود برنامه کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت این شهر نمی‌داند که به کدام سمت حرکت کند.

وی با بیان اینکه در حال حاضر برنامه‌های شهری ما وابسته به بودجه‌های سالیانه شهرداری است تصریح کرد: شهرداری باید نسبت به تدوین یک برنامه راهبردی حداقل پنج ساله اقدام کند.

این استاد شهرسازی با اشاره به اینکه اگر برنامه وجود داشته باشد در هر دوره شورای شهر، اعضا می‌بایست نسبت به عملکرد خود در راستای برنامه ترسیم‌شده پاسخگو باشند ابراز کرد: متأسفانه در نبود این برنامه این پاسخگویی نیز وجود ندارد.

عراقچیان با اشاره به اینکه در حوزه مدیریت کلان‌شهر نیز بازهم نیازمند مطالعه و برنامه‌ریزی هستیم بیان کرد: متأسفانه اختلاف نظر شدیدی بین برنامه‌ریزان توسعه شهری در همدان وجود دارد.

وی ادامه داد: این اختلاف بر سر آن است که اولویت نخست همدان کدام‌یک از بخش‌های گردشگری، صنعت، خدمات و یا کشاورزی باشد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه بنده به محور توسعه صنعتی استان همدان اعتقاد ندارم تشریح کرد: در حال حاضر همدان در تعیین یک محور توسعه بین گردشگری و خدمات سردرگم است.

عراقچیان با تأکید بر اینکه برای تعیین هر یک از محورها به‌عنوان اولویت توسعه شهر همدان نیازمند اثبات علمی بحث هستیم، تشریح کرد: متأسفانه هر یک از ادارات کل وابسته به سازمان و وزارتخانه عنوان شده، اولویت توسعه همدان را شاخصه فعالیت خود می‌دانند.

وی ادامه داد: پیشنهاد من به مدیریت ارشد استان، شهر و سازمان برنامه و بودجه این است که از طریق یک مطالعه عمیق علمی اولویت و تکلیف مردم و شهر همدان را با درنظر گرفتن مشکلات ریزو درشت موجود در شهر و استان همدان مشخص کنند زیرا همدان با مشکلات عدیده‌ای همچون کم‌آبی، تغییرات اقلیمی و غیره دست و پنجه نرم می‌کند.

وی با اشاره به اینکه اگر همدان ملزم است بر اساس گردشگری به‌عنوان محور توسعه حرکت کند، باید نوع آن (فرهنگی، زیست‌محیطی، طبیعی و غیره) در این مطالعه عمیق تعیین شود گفت: برای این شهر به مدیران جهان‌دیده و چشم و دلباز نیاز داریم یعنی تنگ‌نظری نداشته، قوم‌گرایی نکرده و سیاسی‌بازی و جناح‌بندی در حوزه مدیریت نداشته باشد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان افزود: مدیران این شهر علاوه بر آنچه عنوان شد می‌بایست اهل انعطاف و تفاهم باشند و در برخورد با مسائل مختلف تنها منافع خویش را مورد توجه قرار ندهند.

در ادامه محمدکاظم حجازی که سابقه نمایندگی مجلس و نیز ریاست شورای شهر همدان را در کارنامه خود دارد و اکنون در فضای فرهنگی و اجتماعی همدان نیز از افراد تأثیرگذار است نیز با اشاره به نگاه خود به همدان گفت: بر اساس مطالعات اجتماعی که از گذشته شهر همدان موجود است و هویت و ویژگی‌های خاصی که دارد، از سبقه و فرهنگ شهرنشینی بالایی برخوردار است و می‌بایست این شهر و نحوه مدیریت آن دغدغه اصلی همه آحاد مردم و مسئولان باشد.

وی با اشاره به اینکه طبیعتاً شهرها هم به لحاظ مهاجرپذیری و هم به لحاظ مهاجرفرستی ممکن است در معرض تأثیرپذیری و یا تأثیرگذاری بر فرهنگ اجتماعی یکدیگر قرار گیرند ابراز کرد: شهر همدان نیز از این قاعده مستثنا نیست به طوری که طی این سال‌ها شاهد مهاجرت‌های قابل توجهی از دیگر شهرها به همدان بوده‌ایم و با همه احترامی که برای این قومیت‌ها به‌عنوان تکه‌ای از پازل این کشور اسلامی باید قائل شد اما نباید فرهنگ اصیل همدان تحت تأثیر این موضوعات قرار گیرد.

وی با اشاره به اینکه نباید این اجازه داده شود که آرام آرام اصالت واقعی که در شهر همدان وجود داشته و سرمایه ما به‌حساب می‌آید دچار لطمه شود افزود: در نظر بگیرید شهر همدان فارغ از جنبه تاریخی، به‌عنوان شهر دارالمؤمنین در کشور مطرح شده؛ این عنوان طبیعتاً به دلیل داشتن یک سبقه اجتماعی است که در رفتار و کنش‌ها و واکنش‌های اجتماعی شهروندان قابل مشاهده بوده است.

این استاد دانشگاه افزود: بنابراین اگر دغدغه متولیان اداره شهر این باشد که ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی را حفظ کنند دیگرانی که به شهر مهاجرت کرده و آن را محلی برای زندگی انتخاب می‌کنند روال و مسیر زندگی خود را منطبق با این فرهنگ قرار خواهند داد.

حجازی افزود: اما اگر این سرمایه‌گذاری برای حفظ این فرهنگ انجام نشود آرام‌آرام آن بنیه فرهنگی و اجتماعی صرفاً به‌عنوان یک خاطره تاریخی در ذهن‌ها باقی خواهد ماند و این مهم برای شهری که در حال توسعه است در مسائل عمرانی، اقتصادی و موضوعات دیگری که ضرورت این شهر به حساب می‌آید باید به‌عنوان یک دغدغه مورد توجه قرار گیرد.

وی با بیان اینکه اگر متولیان امر در ابعاد مختلف به تحلیل موقعیت فعلی همدان بپردازند و در پی آن داشته‌های امروز همدان به‌صورت دقیق مورد توجه قرار گیرد و هر اقدام جدید در هر حوزه توسعه‌ای بر مبنای این داشته‌ها انجام شود، قطع به یقین همدان می‌تواند آینده‌ای درخشان داشته و حتی از آن به‌عنوان یک مدل توسعه در کشور یاد کرد، گفت: کافی است که بر داشته‌های این مردم و دیار توجه لازم شود.

وی با اشاره به اینکه اگر از این موضوع فاصله بگیریم و صرفاً بر اساس مدل‌های توسعه‌ای دیگر شهر‌ها در تعیین محور توسعه از طریق نسخه‌برداری صرف بدون توجه به داشته‌ها استفاده کنیم راه به جایی نخواهیم برد ابراز کرد: شاید اقداماتی انجام شود اما یقیناً این کارها به‌صورت مقطعی خواهد بود.

در ادامه ریاست شورای اسلامی شهر همدان نیز با اشاره به اینکه یکم شهریور روزی است که ما باید به مقام شامخ پزشکان و دانشمند بزرگ جهان اسلام، ابن سینا احترام بگذاریم گفت: شهر همدان با قدمتی سه هزار ساله در دامنه الوند قرار گرفته و به مانند الوند در این دوران همواره ایستاده و پابرجا بوده است.

سید محمود مسگریان با بیان اینکه این شهر محل تربیت اندیشمندان، فرهیختگان و عرفای بزرگی همچون بوعلی، باباطاهر، عین‌القضات، آخوند ملاعلی همدانی، شهید همدانی، غبار همدانی و دیگر بزرگانی است که با داشتن پسوند همدان در تاریخ و ادبیات این مرز و بوم درخشیده‌اند تشریح کرد: در حال حاضر شهر همدان به‌عنوان یکی از شهرهای مهم و تاریخی در عرصه گردشگری و کشاورزی از استعدادهای بالایی برخودار است.

وی با اشاره به اینکه باید از این داشته‌ها برای به نمایش گذاشتن زیبایی‌های شهرمان در سطح ملی و بین‌المللی استفاده کنیم، بیان کرد: این مهم اتفاق نخواهد افتاد مگر اینکه در روزهایی همچون روز همدان با برگزاری برنامه‌های متنوع این شهر را معرفی کرده و درصدد ایجاد مراودات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی با دیگر شهرها برآییم.

رئیس شورای اسلامی شهر همدان با بیان اینکه همدان همچون نگینی در تاریخ ایران می‌درخشد تشریح کرد: در خصوص آینده‌ای که می‌توان برای شهر همدان ترسیم کرد باید بگویم این موضوع نیازمند فراهم کردن بستر و زمینه لازم است.

مسگریان ادامه داد: باید زیرساخت‌ها را به نحوی فراهم کرد که بازهم این شهر همچون گذشته و حال مهد رشد علما و فرهیختگانی باشد که در تعریف فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی تأثیرگذار باشند.

وی با اشاره به اینکه در این مسیر توجه به فرهنگ تعلیم و تربیت در مدارس از اهمیت بالایی برخوردار است اظهار کرد: از طرفی می‌بایست زیرساخت‌های توسعه‌ای شهر را به نحوی مدیریت کرد که معضل بیکاری جوانان این شهر به حداقل رسیده تا بتوانند در مسیر رشد و تعالی گام‌های مؤثری بردارند.

مع‌الوصف با توجه به آنچه گفته شد گویی راه رسیدن به آرمان‌شهر همدان از نگاه صاحب‌نظران در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی و شهرسازی تکیه بر داشته‌ها است که با اولویت‌بخشی به برخی از این داشته‌ها همچون باورهای فرهنگی و اجتماعی، تقویت آن در مقابل هجوم و حمله باورهای قومیتی، تعیین خط مشی اقتصادی قوی متناسب با ظرفیت‌ها در ساختار مسیر توسعه، می‌توان به آن رسید؛ یقیناً رسیدن به این سر منزل مقصود نیازمند همدلی، همت و دلسوزی است اما دریغ که طی این سال‌ها نه خبری از تقویت باورها و داشته‌های فرهنگی و اجتماعی در این شهر است و نه محوری درست برای توسعه این کهن‌دیار تعریف شده؛ در حال حاضر همدان در بعد اقتصادی نه در مسیر توسعه قرار گرفته و نه در برابر تلاطماتِ فرهنگی واردشده به عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی بر اثر مهاجرت، تاب و توان دارد؛ به دیگر سخن می‌توان گفت حال هِمِدان خوب نیست.

طاهره ترابی مهوش