«ورقستان»، قطب موزاییکسازی در قلب رزن
در گفتوگو با فعالان عرصه موزاییکسازی روستای ورقستان رزن مشخص شد فعالان این عرصه برای دریافت حمایتهای لازم، نیازمند دیده شدن هستند.
روستای ورقستان، فراتر از یک سکونتگاه روستایی، امروزه بهعنوان یک نقطه اثرگذار در صنعت مصالح ساختمانی، بهویژه در عرصه موزاییکسازی شناخته میشود. این روستا در سالهای اخیر توانسته است با تلفیقی از مهارتهای تجربی، پشتکار اهالی و بهرهگیری از ظرفیتهای محیطی، جایگاه ویژهای را در بازار تولیدات موزاییک کشور کسب کند. آنچه ورقستان را از سایر مراکز تولیدی متمایز میکند، تبدیل شدن این روستا به یک «خوشه صنعتی غیر رسمی» است؛ جایی که در آن، تخصص از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و کارگاههای کوچک خانگی به واحدهای تولیدی با ظرفیتهای بالا، تبدیل شدهاند.
جایگاه ورقستان در عرصه موزاییکسازی را میتوان از منظر «تخصصمحوری» تحلیل کرد. در این منطقه تولید موزاییک تنها یک شغل ساده نیست، بلکه به یک فرهنگ اقتصادی تبدیل شده است. ورود پیشگامان این صنعت به عرصه، راه را برای دهها خانواده دیگر هموار کرد تا با ایجاد کارگاههای متعدد، زنجیرهای از تولید را شکل دهند. این تمرکز تولید در یک نقطه جغرافیایی خاص، باعث شده است تا ورقستان به مرکزی تبدیل شود که نهتنها نیازهای محلی، بلکه تقاضای شهرهای مختلف و حتی سراسر ایران را پوشش دهد. از موزاییکهای سنتی و کلاسیک گرفته تا محصولات مدرنتر نظیر موزاییکهای پلیمری و رنگی، طیف گستردهای از محصولات هستند که در این روستا با کیفیتهای مختلف، تولید و عرضه میشوند.
درواقع ورقستان نمادی از پویایی اقتصاد روستایی است که نشان میدهد چگونه یک تخصص خاص میتواند باعث رونق اقتصادی منطقهای بشود؛ اما برای تبدیل ظرفیت مذکور به یک موفقیت پایدار، نیاز است تا نگاهی جامعتر به این منطقه انداخته شود و از سطح «تولیدات پراکنده»، به سمت «صنعت سازمانیافته» حرکت کرد. امروز ورقستان نهتنها تأمینکننده مصالح ساختمانی، بلکه میزبان مجموعهای از صنعتگران سختکوش است که با تکیه بر بازارهای اینترنتی و بازاریابی حضوری، نام این روستا را در صنعت موزاییکسازی ایران، جاری کردهاند.
بااینحال، بررسی جایگاه ورقستان نشان میدهد که این منطقه در یک نقطه عطف قرار دارد. از یکسو ظرفیت تبدیل شدن به یک خوشه صنعتی سازمانیافته را دارد که میتواند منجر به ارتقای استانداردهای تولید، کاهش هزینههای حملونقل مواد اولیه و تسهیل در بازاریابی شود و از سوی دیگر، فعالان این صنف با چالشهای جدی نظیر نوسانات شدید قیمت مواد اولیه، فشار هزینههای تولید و نبود حمایتهای ساختاری مواجه هستند؛ بر این اساس و با توجه به اهمیت موضوع، بر آن شدیم تا درخصوص آخرین وضعیت فعالان این صنعت گفتوگویی را با دو تن از کارگاهداران موزاییک در این روستا ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
یکی از پیشگامان صنعت موزاییکسازی در روستای ورقستان ضمن تشریح وضعیت فعلی این کسبوکار در منطقه، از مشکلات جدی در زمینه تأمین مواد اولیه و هزینههای تولید خبر داد و گفت: فعالیت در این حرفه را از دوران کودکی و تحت تأثیر برادر بزرگترم آغاز کردم و از سالها پیش وارد این فضای کاری شدهام.
محمد تقیزاده خاطرنشان کرد: روستای ورقستان بهدلیل پیشگامی برخی افراد در این صنعت و درعینحال رونق گرفتن کسبوکار، اکنون به محیطی تبدیل شده که چندین کارگاه فعال در آن بوده و عملاً به یک خوشه صنعتی کوچک در منطقه تبدیل شده است.
تقیزاده در رابطه با زنجیره تأمین مواد اولیه اظهار کرد: ما مواد مورد نیاز خود که شامل سنگ، سیمان و غیره است را از کارخانههای منطقه و همچنین شهرهایی نظیر تبریز، سراوک، اراک و الیگودرز، تأمین میکنیم.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت اقتصادی فعلی، تأکید کرد: متأسفانه بهدلیل افزایش شدید قیمت مواد اولیه، دیگر توازن میان هزینههای تولید و درآمد حاصل از فروش وجود ندارد و سودآوری این صنعت بهشدت کاهش یافته است.
تقیزاده در تشریح چرایی گران شدن مواد اولیه عنوان کرد: متأسفانه طی سال جاری مواد منفجره در اختیار کارخانهها بهصورت یارانهای قرار نگرفته؛ بنابراین شاهد افزایش هزینه تولید در این واحدها هستیم و این افزایش هزینه بر ما نیز تحمیل میشود.
این دارنده کارگاه موزاییک در روستای ورقستان در پاسخ به پرسشی درباره حمایتهای دولتی و معرفی روستا بهعنوان خوشه صنعتی بیان کرد: تا این لحظه خبر رسمی یا حمایت ملموس و اثرگذاری در این راستا مشاهده نکردهایم.
وی همچنین در مورد نحوه بازاریابی محصولاتش اشاره کرد: در گذشته از طریق پیمانکاری و ارتباطات مستقیم اقدام میکردیم و درواقع چهرهبهچهره نسبت به معرفی محصول اقدام میشد، اما امروزه فضای مجازی و اینترنت نقش اصلی را در جذب مشتری از سراسر کشور ایفا میکنند.
تقیزاده در ادامه ضمن اشاره به اشتغالزایی در کارگاه خود، خاطرنشان کرد: هرچند در این صنعت فعالیت میکنم، اما بهدلیل گرانی هزینهها و کاهش میزان فروش، فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان افزایش یافته است.
وی همچنین در مورد نیازهای توسعهای اشاره کرد: ایجاد یک خوشه صنعتی منظم در فضای روستا میتواند گامی مؤثر در جهت رشد این صنعت باشد، هرچند تلاشهای پیشین در این زمینه به نتیجه نهایی نرسیده است.
* گلایهمندیهای تولیدکنندگان موزاییک در ورقستان از نبود حمایتهای عملی
در ادامه دیگر فعال صنعت موزاییکسازی در روستای ورقستان نیز ضمن تشریح وضعیت تولیدی خود، از شرایط دشوار اقتصادی و وعدههای توخالی برخی نهادها در مورد حمایت از این صنف خبر داد و گفت: حدود 10 سال است که در این حرفه فعالیت میکنم.
فاضلی ظرفیت تولید روزانه کارگاهش را حدود 150 متر اعلام و خاطرنشان کرد: اگرچه مواد اولیه را از طریق تأمینکنندگان منطقه تهیه میکنم، اما هزینهها بهشدت افزایش یافته است.
این جوان ورقستانی با اشاره به اینکه هزینههای تولید تا سه برابر رشد کرده، تأکید کرد: در شرایط فعلی، تولید در این عرصه دیگر بهصرفه نیست و سودآوری چشمگیری ندارد.
این تولیدکننده در مورد وضعیت بازار و بازاریابی محصولاتش تشریح کرد: ما برای معرفی محصولات خود، بهصورت حضوری و از طریق بازاریابی مستقیم اقدام میکنیم تا مشتریان را جذب کنیم.
وی درخصوص چگونگی تهیه مواد اولیه گفت: مواد مورد نیاز از طریق شهرها و روستاهای اطراف همچون شاهنجرین و رزن، تأمین میشوند.
فاضلی در رابطه با طرح تبدیل منطقه به خوشه صنعتی و تمرکز کارگاهها، با دیدی تردیدآمیز به این موضوع پرداخت و اشاره کرد: بهلحاظ ظرفیت، روستا دیگر گنجایش توسعه و افزوده شدن کارگاهها را ندارد؛ از طرفی هم تغییر متریال تولید مانند جایگزینی موزاییکهای معمولی با مدلهای پلیمری و رنگی و تغییر در ابعاد محصولات، باعث شده برخی از تولیدکنندگان فعالیت خود را به این سمت تغییر دهند؛ بهنحوی که درحال حاضر از 100 کارگاه، 30 واحد مشغول تولید موزاییکهای رنگین پلیمری هستند.
وی همچنین با انتقاد شدید از روند حمایتهای اداری، اظهار کرد: تلفنهای زیادی از سوی برخی سازمانها دریافت کردهایم و وعدههای متعددی برای راهاندازی خوشه صنعتی و فراهم کردن بازارهای جدید و تأمین موارد اولیه زده شده، اما در عمل هیچ اتفاقی نیفتاده و هیچ حمایت ملموسی مشاهده نکردیم.
آقای فاضلی در پایان گفتوگو ضمن اشاره به اینکه فضای کارگاهی فعلی در حدود یکهزار متر بوده و پاسخگوی نیازهای اولیه هست، تشریح کرد: آنچه مسلم است اینکه صنعتگران این منطقه نیازمند اقدامات عملی هستند و نه صرفاً وعدههای شفاهی و تماسهای تلفنی!
