دعا، مهمترین عمل روز عرفه است
سپهرغرب، گروه - شهره کرمی :
عظمت عرفه نهفقط در مناسکِ حج، بلکه در حقیقتِ «شناخت» نهفته است. آن زمان که حسینابنعلی (ع) در زیر آفتابِ سوزان، زیباترین واژههای بندگی را در قالب دعای عرفه سرود، مسیری را پیش پای انسان گشود که از «خودشناسی» آغاز و به «خداشناسی» ختم شد. عرفه، روز ریختن دیوارهایِ غرور و برآمدن جوانههای توبه است؛ روزی که گفته میشود پروردگار عالم، آغوش رحمتش را چنان گشاده که هیچ دست خالیای، ناامید از درگاهش بازنمیگردد.
اما چرا این روز تا این حد در سرنوشت معنوی ما تعیینکننده است؟ پیوند ناگسستنی عرفه با قیام کربلا و حرکت امام از مکه به سوی مسلخ عشق، چه رازی را در دل خود پنهان کرده؟ در این گزارش، به بهانه فرا رسیدن این ضیافت عظیم الهی، در گفتوگو با حجتالاسلاموالمسلمین رضا محمدی شاهرودی، کارشناس رسانه ملی و استاد حوزه و دانشگاه، به بازخوانی ابعاد پنهان این روز پرداختهایم که در ادامه میخوانید:
کارشناس رسانه ملی و استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر جایگاه بیبدیل دعا در این روز، به اصلاح برخی باورهای غلط تاریخی درباره دعای عرفه امام حسین (ع) و تبیین رابطه ولایت با قبولی عبادات پرداخت.
* ریشهشناسی عرفات؛ از شناخت تا اعتراف
حجتالاسلام رضا محمدی شاهرودی در ابتدا با اشاره به ریشه واژه «عرفه» و «عرفات»، اظهار کرد: کلمه عرفه از ریشه «معرفت» و شناخت است. عرفات مکانی بوده که حاجیان از ظهر تا غروب روز نهم ذیالحجه در آن وقوف میکنند تا به معرفت لازم دست یابند.
وی درباره وجه تسمیه این سرزمین افزود: چند دیدگاه دراینباره وجود دارد؛ نخست آنکه در این مکان حاجی به عرفان و شناخت حقیقی دست مییابد. دوم آنکه اینجا سرزمین اعتراف به گناهان در پیشگاه پروردگار است و سوم اینکه طبق روایات، پس از هبوط حضرت آدم و حوا به زمین، آنها در این سرزمین مجدداً یکدیگر را بازشناختند.
* اولویت دعا بر روزه در روز نهم ذیالحجه
این کارشناس رسانه ملی با اشاره به اهمیت فوقالعاده دعا در این روز، خاطرنشان کرد: مهمترین عمل روز عرفه، دعا است. اهمیت دعا در این روز بهقدری بوده که اگر روزه گرفتن باعث ضعف انسان و ناتوانی در قرائت دعا شود، کراهت پیدا میکند؛ به این جهت که بندگان بتوانند بر دعا کردن تمرکز کنند.
وی افزود: حجم دعاهای مأثور برای این روز، ازجمله دعاهای مفصل امام سجاد (ع) و ائمه اطهار، بهقدری زیاد است که خود بهتنهایی میتوانند یک جلد کتاب باشند و تمام زمان ظهر تا غروب را پوشش دهند.
* اصلاح یک اشتباه تاریخی؛ زمان قرائت دعای عرفه توسط امام حسین (ع)
استاد حوزه و دانشگاه با تصحیح یک باور رایج اما نادرست در میان برخی مداحان و گویندگان، گفت: برخلاف آنچه تصور میشود، امام حسین (ع) دعای معروف عرفه را در سال 60 هجری (سال عزیمت به کربلا) قرائت نکردند؛ ایشان در صبح روز هشتم ذیالحجه سال 60 هجری (روز ترویه) از مکه به سمت عراق حرکت کردند و در روز عرفه آن سال، فرسنگها از مکه دور شده بودند.
وی تصریح کرد: مضامین والای توحیدی این دعا مربوط به سالهای پیشین (مانند سال 58 هجری) است که حضرت در کنار جبلالرحمه در عرفات، درحالی که اشک بر گونههایشان جاری بود، ایستاده و به همراه یارانشان این معارف عظیم را زمزمه کردند. این دعا عالیترین سطح معارف توحیدی را برای پویندگان حقیقت، به همراه دارد.
* عرفه؛ آخرین فرصت برای آمرزش الهی
حجتالاسلام محمدی شاهرودی با نقل روایتی از حضرت سجاد (ع)، یادآور شد: در روایت آمده است که اگر کسی در ماه مبارک رمضان بخشیده نشود، دیگر امیدی به او نیست؛ مگر آنکه روز عرفه را درک و در آن سرزمین به درگاه خدا تضرع کند.
وی همچنین به حضور قدسی در این سرزمین اشاره کرد و گفت: طبق روایات، امام زمان (عج)، حضرت خضر نبی (ع) و فرشتگان الهی در روز عرفه در عرفات حضور دارند و به دعای حاجیان آمین میگویند؛ البته کسانی که توفیق حضور در آن مکان را ندارند، از راه دور نیز میتوانند از برکات این روز بهرهمند شوند.
* ولایت، کلید ورود به صحن عبادت و حج
حجتالاسلام محمدی شاهرودی در پاسخ به این پرسش که چرا خداوند در روز عرفه ابتدا به زائران امام حسین (ع) نظر میکند؟ توضیح داد: این نشاندهنده عزت و محبوبیت فوقالعاده سیدالشهدا (ع) در پیشگاه الهی است. وجه دیگر این موضوع آن است که نماز، روزه و حج زمانی ارزش واقعی پیدا میکنند که با «ولایت» همراه باشند.
وی در ادامه تأکید کرد: ولایت، کلید ورود به عرفات و حقیقت حج بوده و همانطور که در روایات آمده، ولایت مهمترین رکن میان ارکان دین است؛ زیرا راهنما و مجری سایر احکام بوده و برای انجام یک حج واقعی، پیوند با امام و ولایت، نخستین و اساسیترین گام است.
حجتالاسلام محمدی شاهرودی با تبیین پیوند عمیق میان قیام سیدالشهدا (ع) و حقیقت بندگی، افزود: تا زمانی که انسان به عظمت قیام امام حسین (ع) پی نبرده و توجه قلبی به ایشان نداشته باشد، نمیتواند به ساحت واقعی حج ورود کند؛ حاجی واقعی کسی است که بداند ولایت، کلید ورود به این ضیافت الهی است.
* نقد شیوههای برگزاری مراسم؛ دعا نباید قربانی مداحی شود
این کارشناس رسانه ملی با انتقاد از برخی شیوههای اجرایی در مراسمهای روز عرفه، تصریح کرد: نکته بسیار حائز اهمیت این است که عرفه، روز دعا است و تمام همتها باید صرف این مهم شود؛ متأسفانه امروزه در بسیاری از مجامع بخش قابل توجهی از این فرصت محدود صرف مداحیها و ذکر مصیبتهای طولانی و گاه نادرست میشود که فاقد شور و حرکت معرفتی لازم است.
وی تأکید کرد: نباید متن دعا تحتالشعاع روضهخوانی قرار گیرد؛ قرائت ترجمه سلیس فرازهای مهم دعا بسیار سودمند است، اما توقفهای طولانی میان جملات دعا برای ذکر مصیبت، باعث محروم ماندن مردم از متن اصلی معارف میشود. به یاد داشته باشیم وقتی حتی روزه گرفتن درصورت ایجاد ضعف برای دعا مکروه اعلام شده، یعنی هیچ چیزی نباید مزاحم اصل دعا کردن در این روز باشد.
* اولویتبندی در خواستهها؛ از فرج امام زمان (عج) تا ثبات نظام
این استاد حوزه و دانشگاه درخصوص آداب دعا در این روز گفت: مردم نباید در این ساعات گرانبها، دعاهای اصلی را فراموش کنند. اولویت نخست باید دعا برای سلامتی و تعجیل در فرج امام زمان (عج) باشد، چراکه ایشان صاحب اصلی این روز هستند.
وی در بخش پایانی سخنان خود، تعمیم دادن دعا را از آداب استجابت دانست و افزود: دعا برای پیروزی و بهروزی ملت و بهویژه حفظ و ثبات نظام اسلامی باید در اولویت باشد؛ چراکه اگر این نظام پابرجا باشد، سایر مسائل نیز اصلاح خواهد شد. پس از این دعاها، زائران و مؤمنان میتوانند بهترتیب اولویت، حوائج شخصی خود را نیز از درگاه الهی طلب کنند.
* فرجامِ سخن؛ عرفه، آغازی برای دوباره زیستن
خورشید عرفه که به لحظات پایانی غروب نزدیک میشود، گویی پردهای از شکوه و تضرع فرو میافتد، اما این پایان ماجرا نیست. حقیقت عرفه نه در ساعاتِ محدود یک روز، که در استمرار آن «شناختی» است که در جان انسان ریشه میدواند. اگر در ابتدای این مسیر به دنبال نشانی از پروردگار بودیم، در پایان این ضیافت، باید نشان او را در آینه رفتار و کردار خویش جستجو کنیم.
عرفه، عیار بندگی ما است؛ ایستگاهی برای سبک شدن از بارهای سنگین گذشته و مهیا شدن برای قربانگاهی که در پیش است. چراکه هیچ «قربانی کردنی» بدون «معرفت» پذیرفته نیست؛ آنکه در عرفه به شناخت میرسد، فردا در پیشگاه قربان، نه فقط یک آیین، که منیت خویش را ذبح خواهد کرد.
کلام آخر آنکه، شاید زیباترین دستاورد برای هریک از ما، نگاهی دوباره به خویشتن باشد. آیا پس از شنیدن این واژهها و درک این دقایق، چیزی در درون ما تغییر کرده است؟ عرفه به ما آموخت که خدا از رگ گردن به ما نزدیکتر بوده، پس بیاییم این حضور بیواسطه را از صحرای عرفات به متن زندگی روزمره خود ببریم.
امید که زمزمههای «یا رب، یا رب» امروز، چراغ راه تاریکیهای فرداهایمان باشد و عطر استجابت تا عرفهای دیگر، همدم لحظههایمان بماند.
