همدان، استانی که آرام آرام سالخورده میشود
زنگ خطر برای خانواده اقتصاد و آینده توسعه
همدان در سکوت در حال عبور از یک نقطه عطف جمعیتی است نقطهای که اگر امروز بهدرستی فهم و مدیریت نشود فردا هزینههای سنگینی بر دوش خانوادهها و اقتصاد استان خواهد گذاشت. سهم سالمندان در استان به حدود 14 درصد رسیده و طی یک دهه گذشته رشد معناداری داشته است. در برخی شهرستانها مانند تویسرکان این نسبت حتی بالاتر از میانگین استان گزارش میشود. همزمان کاهش نرخ تولد و پایینبودن باروری تصویری روشن از آیندهای ارائه میدهد که در آن همدان با جامعهای سالخوردهتر و نیروی جوان کمتر مواجه خواهد بود.
این تحول را نباید صرفاً یک مسئله بهداشتی تلقی کرد. سالمندی جمعیت یک تغییر ساختاری در بافت اجتماعی است؛ تغییری که توازن میان نسلها را بر هم میزند. وقتی جمعیت فعال اقتصادی کاهش مییابد و جمعیت وابسته افزایش پیدا میکند پیامدهای آن در بازار کار نظام حمایتی صندوقهای بیمه درآمدهای مالیاتی و حتی پویایی فرهنگی جامعه نمایان میشود.
همدان استانی است با پیشینه تاریخی فرهنگی و دانشگاهی قابل توجه. اما آینده توسعه آن بیش از هر چیز به ترکیب جمعیتیاش وابسته است. اگر موتور جایگزینی نسل با سرعت پایین کار کند و همزمان روند مهاجرت جوانان به کلانشهرها ادامه یابد استان با پدیدهای دوگانه روبهرو میشود: «پیری در مبدأ و جوانی در مقصد». این یعنی شهرها و روستاهای استان به تدریج با کمبود نیروی کار و افت تحرک اقتصادی مواجه خواهند شد.
در برخی شهرستانها نشانههای این روند بهوضوح دیده میشود. کاهش جمعیت دانشآموزی، تعطیلی تدریجی برخی کلاسها در مناطق روستایی، کاهش تقاضا برای خدمات مرتبط با جوانان و در مقابل افزایش مراجعات مرتبط با بیماریهای مزمن و سالمندی بخشی از واقعیت میدانی استان است. وقتی ساختار جمعیتی تغییر میکند الگوی نیازهای اجتماعی نیز تغییر میکند؛ اما آیا برنامهریزی استانی با این تغییر هماهنگ شده است؟
یکی از مهمترین پیامدهای سالمندی جمعیت تغییر در ساختار خانواده است. خانوادههای امروز کوچکتر از گذشتهاند. در بسیاری از موارد یک یا دو فرزند باید مسئولیت مراقبت از والدین سالمند را بر عهده بگیرند؛ آن هم در شرایطی که فشار اقتصادی، اشتغال ناپایدار و هزینههای زندگی خود به اندازه کافی سنگین است. نتیجه چنین وضعیتی شکلگیری «بحران مراقبت» در سالهای آینده خواهد بود؛ بحرانی که اگر امروز برای آن سازوکار حمایتی طراحی نشود میتواند به فرسودگی روانی، تنشهای خانوادگی و کاهش کیفیت زندگی نسل میانی منجر شود.
از سوی دیگر مسئله سالمندان تنها بهویژه زنان سالمند در استان اهمیت ویژهای دارد. تنهایی سالمندان صرفاً یک مسئله عاطفی نیست با افسردگی، سوءتغذیه، کاهش تحرک اجتماعی و افزایش آسیبپذیری در برابر سوءاستفادههای مالی و اجتماعی پیوند دارد. اگر شبکههای حمایتی محلهمحور، مراکز روزانه اجتماعی و برنامههای مشارکتی بیننسلی تقویت نشوند سالمندی به انزوای اجتماعی تبدیل خواهد شد.
ابعاد اقتصادی این روند نیز نگرانکننده است. کاهش نرخ باروری به معنای آن است که در سالهای آینده ورودی بازار کار کمتر خواهد شد. استانهایی که با سرعت بیشتری پیر میشوند ناچار خواهند بود بخش بیشتری از منابع خود را صرف خدمات درمانی و حمایتی کنند؛ منابعی که میتوانست در حوزههای تولیدی و توسعهای سرمایهگذاری شود. در چنین شرایطی حفظ و جذب نیروی جوان نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت راهبردی است.
موضوع مهم دیگر آمادگی زیرساختهای شهری است. آیا شهرهای همدان ملایر نهاوند یا تویسرکان برای جمعیتی سالخورده آمادهاند؟ پیادهروهای ایمن، حملونقل عمومی قابل دسترس، فضاهای سبز مناسب، مراکز فرهنگی ویژه سالمندان و خدمات سلامت محلهمحور مؤلفههای یک «شهر دوستدار سالمند» هستند. بیتوجهی به این موضوع کیفیت زندگی سالمندان را کاهش میدهد و هزینههای درمانی و اجتماعی را افزایش میدهد.
همدان هنوز در نقطهای ایستاده که میتواند این روند را مدیریت کند. بخشی از جمعیت استان همچنان در سنین میانی قرار دارد و این فرصت وجود دارد که با سیاستهای هوشمندانه توازن جمعیتی حفظ شود. اما این فرصت دائمی نیست. سیاستهای جمعیتی اگر صرفاً به سطح توصیه و تبلیغ محدود شوند تأثیر پایدار نخواهند داشت. خانوادهها زمانی به فرزندآوری تمایل نشان میدهند که امنیت شغلی دسترسی به مسکن مناسب خدمات آموزشی و حمایتی قابل اعتماد را تجربه کنند.
از سوی دیگر مدیریت سالمندی نیازمند برنامهای شهرستانمحور است. تفاوتهای جمعیتی میان مناطق استان ایجاب میکند که نسخه واحدی برای همه اجرا نشود. شهرستانهایی که سریعتر پیر میشوند نیازمند خدمات بهداشتی اجتماعی و اقتصادی ویژهاند؛ از توسعه مراقبت در منزل گرفته تا ایجاد فرصتهای اقتصادی متناسب با جمعیت سالمند.
پیری جمعیت اگر بهموقع دیده شود میتواند به فرصتی برای بازتعریف سیاستهای اجتماعی و تقویت همبستگی نسلها تبدیل شود. اما اگر به حاشیه رانده شود به تدریج به مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده اقتصادی خانوادگی و اجتماعی بدل خواهد شد.
همدان امروز در برابر یک انتخاب ایستاده است: یا سالمندی را به عنوان یک «اولویت راهبردی» در دستور کار قرار دهد و با برنامهریزی دقیق آن را مدیریت کند یا آن را به آینده حواله دهد و فردا با جامعهای کمتحرکتر پرهزینهتر و شکنندهتر روبهرو شود
این تحول را نباید صرفاً یک مسئله بهداشتی تلقی کرد. سالمندی جمعیت یک تغییر ساختاری در بافت اجتماعی است؛ تغییری که توازن میان نسلها را بر هم میزند. وقتی جمعیت فعال اقتصادی کاهش مییابد و جمعیت وابسته افزایش پیدا میکند پیامدهای آن در بازار کار نظام حمایتی صندوقهای بیمه درآمدهای مالیاتی و حتی پویایی فرهنگی جامعه نمایان میشود.
همدان استانی است با پیشینه تاریخی فرهنگی و دانشگاهی قابل توجه. اما آینده توسعه آن بیش از هر چیز به ترکیب جمعیتیاش وابسته است. اگر موتور جایگزینی نسل با سرعت پایین کار کند و همزمان روند مهاجرت جوانان به کلانشهرها ادامه یابد استان با پدیدهای دوگانه روبهرو میشود: «پیری در مبدأ و جوانی در مقصد». این یعنی شهرها و روستاهای استان به تدریج با کمبود نیروی کار و افت تحرک اقتصادی مواجه خواهند شد.
در برخی شهرستانها نشانههای این روند بهوضوح دیده میشود. کاهش جمعیت دانشآموزی، تعطیلی تدریجی برخی کلاسها در مناطق روستایی، کاهش تقاضا برای خدمات مرتبط با جوانان و در مقابل افزایش مراجعات مرتبط با بیماریهای مزمن و سالمندی بخشی از واقعیت میدانی استان است. وقتی ساختار جمعیتی تغییر میکند الگوی نیازهای اجتماعی نیز تغییر میکند؛ اما آیا برنامهریزی استانی با این تغییر هماهنگ شده است؟
یکی از مهمترین پیامدهای سالمندی جمعیت تغییر در ساختار خانواده است. خانوادههای امروز کوچکتر از گذشتهاند. در بسیاری از موارد یک یا دو فرزند باید مسئولیت مراقبت از والدین سالمند را بر عهده بگیرند؛ آن هم در شرایطی که فشار اقتصادی، اشتغال ناپایدار و هزینههای زندگی خود به اندازه کافی سنگین است. نتیجه چنین وضعیتی شکلگیری «بحران مراقبت» در سالهای آینده خواهد بود؛ بحرانی که اگر امروز برای آن سازوکار حمایتی طراحی نشود میتواند به فرسودگی روانی، تنشهای خانوادگی و کاهش کیفیت زندگی نسل میانی منجر شود.
از سوی دیگر مسئله سالمندان تنها بهویژه زنان سالمند در استان اهمیت ویژهای دارد. تنهایی سالمندان صرفاً یک مسئله عاطفی نیست با افسردگی، سوءتغذیه، کاهش تحرک اجتماعی و افزایش آسیبپذیری در برابر سوءاستفادههای مالی و اجتماعی پیوند دارد. اگر شبکههای حمایتی محلهمحور، مراکز روزانه اجتماعی و برنامههای مشارکتی بیننسلی تقویت نشوند سالمندی به انزوای اجتماعی تبدیل خواهد شد.
ابعاد اقتصادی این روند نیز نگرانکننده است. کاهش نرخ باروری به معنای آن است که در سالهای آینده ورودی بازار کار کمتر خواهد شد. استانهایی که با سرعت بیشتری پیر میشوند ناچار خواهند بود بخش بیشتری از منابع خود را صرف خدمات درمانی و حمایتی کنند؛ منابعی که میتوانست در حوزههای تولیدی و توسعهای سرمایهگذاری شود. در چنین شرایطی حفظ و جذب نیروی جوان نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت راهبردی است.
موضوع مهم دیگر آمادگی زیرساختهای شهری است. آیا شهرهای همدان ملایر نهاوند یا تویسرکان برای جمعیتی سالخورده آمادهاند؟ پیادهروهای ایمن، حملونقل عمومی قابل دسترس، فضاهای سبز مناسب، مراکز فرهنگی ویژه سالمندان و خدمات سلامت محلهمحور مؤلفههای یک «شهر دوستدار سالمند» هستند. بیتوجهی به این موضوع کیفیت زندگی سالمندان را کاهش میدهد و هزینههای درمانی و اجتماعی را افزایش میدهد.
همدان هنوز در نقطهای ایستاده که میتواند این روند را مدیریت کند. بخشی از جمعیت استان همچنان در سنین میانی قرار دارد و این فرصت وجود دارد که با سیاستهای هوشمندانه توازن جمعیتی حفظ شود. اما این فرصت دائمی نیست. سیاستهای جمعیتی اگر صرفاً به سطح توصیه و تبلیغ محدود شوند تأثیر پایدار نخواهند داشت. خانوادهها زمانی به فرزندآوری تمایل نشان میدهند که امنیت شغلی دسترسی به مسکن مناسب خدمات آموزشی و حمایتی قابل اعتماد را تجربه کنند.
از سوی دیگر مدیریت سالمندی نیازمند برنامهای شهرستانمحور است. تفاوتهای جمعیتی میان مناطق استان ایجاب میکند که نسخه واحدی برای همه اجرا نشود. شهرستانهایی که سریعتر پیر میشوند نیازمند خدمات بهداشتی اجتماعی و اقتصادی ویژهاند؛ از توسعه مراقبت در منزل گرفته تا ایجاد فرصتهای اقتصادی متناسب با جمعیت سالمند.
پیری جمعیت اگر بهموقع دیده شود میتواند به فرصتی برای بازتعریف سیاستهای اجتماعی و تقویت همبستگی نسلها تبدیل شود. اما اگر به حاشیه رانده شود به تدریج به مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده اقتصادی خانوادگی و اجتماعی بدل خواهد شد.
همدان امروز در برابر یک انتخاب ایستاده است: یا سالمندی را به عنوان یک «اولویت راهبردی» در دستور کار قرار دهد و با برنامهریزی دقیق آن را مدیریت کند یا آن را به آینده حواله دهد و فردا با جامعهای کمتحرکتر پرهزینهتر و شکنندهتر روبهرو شود
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.