اسکان مناسب، تقویت حملونقل و فرهنگ؛ سه ضلع گردشگری بینالمللی
با ثبت جهانی هگمتانه در همدان دریچههای امید جدیدی برای میزبانی بیشتر این شهر از گردشگران خارجی، گشوده شده است. این رویداد میتواند علاوهبر اینکه ازنظر اقتصادی وضعیت شهر را بهبود میبخشد، برای ایران نیز درآمدزایی و بهبود وجهه فرهنگی در پی داشته باشد و بهعنوان نوعی تبلیغ برای سفر به ایران و بازدید از جاذبههای تاریخی فراوان کشور تلقی شود؛ زیرا اثری که در فهرست جهانی ثبت میشود، درواقع به ویترینی جهانی با تماشاگرانی از سراسر دنیا نیز راه یافته است. بنابراین یکی از مهمترین اتفاقات ممکن در مورد چنین اثری این است که به همه جهان معرفی میشود و تأثیر مهمی در جذب گردشگر برای کشور دارد که صاحب اصلی آن اثر است.
بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع بر آن شدیم تا درخصوص شاخصهای شهری با ظرفیت نمادهای جهانی تأییدشده از سوی سازمان جهانی یونسکو با ناصر بنیادی عضو هیئتعلمی مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری و نیز محمدخلیل البرزنیا دبیرگروه تخصصی شهرسازی سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور گفتوگویی را ترتیب دهیم که در ادامه میخوانید:
عضو هیئتعلمی مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری با بیان اینکه ثبت جهانی شهرها دارای ادبیات تخصصی است که یکسری سند و مدرک و کتاب و نشریه تخصصی در این زمینه بهصورت مبسوط معیارهای ثبت جهانی را معین کردهاند، گفت: درواقع یکسری قواعد باید در این شهرها برای ثبت جهانی شدن یک اثر رعایت شود.
ناصر بنیادی با اشاره به معیارهای فرهنگی در ثبت جهانی یک اثر، اذعان کرد: آن اثر یا بافت باید نشاندهنده یک شاهکار از نبوغ و خلاقیت انسانی باشد و درعینحال نشاندهنده تبادل ارزشهای بشری در یک بازه زمانی در یک منطقه فرهنگی ازلحاظ پیشرفت در معماری یا فناوری، برنامهریزی شهری یا طراحی چشمانداز باشد.
وی با بیان اینکه بافت مذکور باید گواهی بیهمتا یا دستکم استثنایی از یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته باشد و یا نمونه برجستهای در معماری یا فناوری که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، ابراز کرد: این بافت تاریخی و یا فرهنگی میبایست نمونه برجستهای از تعامل بین انسان و محیطزیست یا نماینده یک فرهنگ باشد.
این استاد شهرسازی با بیان اینکه قبل از ثبت جهانی باید هدف آن کشور یا شهر از جهانی شدن مشخص باشد تا بتوان عایدی را برآورد کرد، گفت: مهمترین زیرساخت برای جهانی شدن این شهرها و یا بافتهای شهری شرایط کشور متقاضی و اهداف تعریفشده برای این ثبت است؛ باید متولیان امر مشخص کنند که هدف آنها از پیگیری ثبت جهانی صرف بافت آن اثر است و یا جذب گردشگری و توریسم و در پی آن پایداری شهر در مسیر گردشگرپذیری.
وی با شاره به اینکه هرکدام از شهرها در سطوح مختلف منطقهای و ملی جایگاه مشخصی در نظام سلسلهمراتبی دارند اما شهرهای جهانی در رأس این نظام و در سطوح بینالمللی ویژگیهای منحصربهفردی را به نمایش میگذارند، ابراز کرد: اگر کشوری به دنبال ثبت جهانی یک بافت شهری باشد در بدو امر باید ارزیابی داشته باشد که این مهم به نفع او خواهد بود یا خیر؟ زیرا شهرهای جهانی باید زیرساختهای مخصوص به خودشان را داشته باشند تا بتوانند در فضای رقابتی امروز خود را در عرصههای بینالمللی مطرح کنند.
بنیادی با تأکید بر اینکه نمیتوان استاندارد خاصی برای زیرساختهای شهری با نمادهای جهانی ترسیم کرد، اذعان کرد: وقتی شما بافتی را ثبت جهانی میکنید، یکسری امکانات دریافت میکنید و درعینحال هزینههایی مترتب آن شهر میشود.
این معمار با بیان اینکه ثبت صرف این بافتها عایدی برای شهرها نخواهد داشت، اظهار کرد: زیرساختهای شهری تسهیلات و خدماتی هستند که برای بسیاری از فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی شهر بنیادی بهشمار رفته و تکمیلکننده زندگی جامعه شهری هستند.
بنیادی با اشاره به اینکه زیرساختهای شهری شامل طیف وسیعی از فعالیتهای ضروری برای عملکرد مؤثر خدمات شهری است که تأثیرات عمدهای بر کیفیت زندگی اجتماع محلی، الگوی رشد و چشمانداز توسعه اقتصادی دارند، خاطرنشان کرد: به همین دلیل برخورداری از تسهیلات و تجهیزات مناسب زیرساختی و خدماتی را میتوان از پیششرطهای تحقق رشد و توسعه شهرهای جهانی دانست.
وی با بیان اینکه وجود ارزشهای بصری بهعنوان بخشی از مؤلفههای سازنده کیفیتهای محیط نقش مهمی در مطلوبیت و رضایتمندی از فضاهای شهری در شهرهای جهانی دارند، عنوان کرد: در این ارتباط طراحان شهری میتوانند با بهکارگیری و مدیریت آگاهانه متغیرها و الگوهای سازماندهی بصری با استفاده از تکنیکهای تحلیلی متناسب با ماهیت و زمینه هر فضا و همچنین با شناخت کافی از ترجیحات بصری و توقعات ذهنی کاربران، به ارزیابی مثبت ناظران از منظر شهری دست یابند؛ برای مثال وجود تابلوهای راهنما و نیز کفسازی و جدارهسازی هماهنگ بافت ثبتشده در شهرهای تاریخی یکی از ملاکهای مورد توجه در فضای زیرساختی اینگونه شهرها ازنظر ارزیابان است.
عضو هیئتعلمی مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری تأکید کرد: زیرساختهای عمومی تأثیرات عمدهای بر کیفیت زندگی اجتماع محلی، الگوی رشد و چشمانداز توسعه اقتصادی دارند که از دید ارزیابان یونسکو در ارزیابیها خارج نخواهد بود.
دبیرگروه تخصصی شهرسازی سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور نیز در ادامه با بیان اینکه با ثبت جهانی نمادها و بافتهای شهری آن شهر در سطح بینالملل دارای مشتریان خاصی خواهد بود پس فراهم کردن برخی زیرساختها در شهر مذکور برای پایداری این اتفاق از اهمیت بالایی برخوردار است، گفت: این اهمیت به آن جهت است که معمولاً تورهای گردشگری خارجی برای تعیین مقصد سفر به سایت یونسکو مراجعه و براساس معرفی شهرهای جهانی در این سایت مقصد را مشخص میکنند.
محمدخلیل البرزنیا با تأکید بر اینکه نخستین زیرساخت مورد نیاز در شهرها با نماد جهانی یقیناً زیرساختهای حملونقلی است، تشریح کرد: بهطور مرسوم اغلب شهرهای جهانی دارای خطوط ریلی و یا فرودگاه هستند.
البرزنیا با اشاره به اینکه زیرساخت ضروری دوم برای گردشگر خارجی محل اسکان مناسب است، اظهار کرد: اغلب هتلها و اقامتگاههای این شهرها باید از سطح بالای امکانات برخوردار باشند.
دبیرگروه تخصصی شهرسازی سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور با تأکید بر اینکه اغلب تورهای گردشگری خارجی با موضوع خاص شکل میگیرند، گفت: مسئله این است که این مهم برای هگمتانه بنا به سابقه تمدنی که دارا بوده، خاصتر است؛ یعنی افراد با دید کارشناسی برای بازدید از این مجموعه در شهر حاضر میشوند.
البرزنیا با اشاره به اینکه تخصصی بودن موضوع گردشگری در هگمتانه زیرساخت دیگری را نیز در شهر طلب میکند و آن تقویت فرهنگ پذیرش گردشگر است، افزود: از آنجا که گردشگر متخصص شهرشناس و نیز تمدنپژوه با حضور در همدان یقیناً به دنبال شناخت سایر آثار تمدنی موجود در شهر همچون کتبیه گنجنامه و نیز آتشکده نوشیجان هم خواهد بود، باید مردم بتوانند در مواجهه با گردشگر خارجی حداقل ارتباط را برقرار کنند.
وی با بیان اینکه فراهم کردن زیرساختهای بصری چه در بافت شهر تاریخی هگمتانه و چه در مسیرهای منتهی به این اثر تمدنساز یک ضرورت است، اظهار کرد: خوشبختانه کارهای صورتگرفته از سوی شهرداری همچون حذف سواره از منظر هگمتانه و نیز جدارهسازیهای محورهای منتهی به این اثر تمدنساز ستودنی است.
البرزنیا با بیان اینکه بروز و ظهور تعاملات مردمی در این بافت و حضور فعال مردم در آن نقش مؤثری در نظر ارزیابان یونسکو خواهد داشت، افزود: به نظر میرسد شهرداری و میراث فرهنگی حتی میتوانند با کارهای مقطعی منجر به حضور فعال مردم در مسیرهای منتهی به این اثر تاریخی باشند که ازجمله آنها میتوان به اجاره کردن مغازههای با کاربری غیر مرتبط با موضوع گردشگری و بهکارگیری آنها در این حوزه و نیز ایجاد کارگاه سفال و صنایع دستی و درعینحال احیای کاروانسراها اشاره کرد؛ مشابه این موضوع را در ثبت جهانی تخت سلیمان شاهد بودیم، بهطوری که میراث فرهنگی شهر تکاب در مقطع زمانی مطرح بودن حضور ارزیابان یونسکو برای ثبت جهانی این بافت زیرساختهای مرتبط با حوزه فرهنگ و صنایع دستی را در این منطقه مستقر کرد، بهنحوی که همین مهم در القای اهمیت حوزه فرهنگی و تمدنی این منطقه به ارزیابان بیتأثیر نبود.