بانک کشاورزی پرونده ویژهای برای حمایت از تاکستانداران باز کند
براساس آمار ارائهشده از سوی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، شهرستان ملایر با وجود سهم محدود از مساحت کشاورزی استان، نقش مهمی در تولید محصولات کشاورزی ایفا میکند. ملایر تنها 8.5 درصد از مساحت زراعی و باغی استان همدان را در اختیار دارد، اما 14 درصد از کل تولید محصولات کشاورزی استان را به خود اختصاص داده است؛ موضوعی که نشاندهنده بهرهوری بالا و جایگاه ویژه این شهرستان در ساختار کشاورزی استان است.
مساحت کل اراضی زراعی و باغی استان همدان یک میلیون و 145 هزار هکتار اعلام شده که از این میزان، 100 هزار هکتار مربوط به شهرستان ملایر است؛ درحالی که کل تولید سالانه محصولات کشاورزی استان حدود پنج میلیون تُن برآورد میشود، سهم ملایر از این تولید، 710 هزار تُن است؛ رقمی که نسبت به سهم مساحتی این شهرستان، بسیار قابل توجه محسوب میشود.
در بخش باغداری، استان همدان دارای 80 هزار هکتار باغ است که 25 هزار هکتار آن زیر کشت انگور قرار دارد؛ یعنی حدود یکسوم کل باغات استان. در شهرستان ملایر نیز از مجموع 25 هزار هکتار باغ، بیش از 12 هزار و 500 هکتار به کشت انگور اختصاص یافته که معادل 50 درصد باغات این شهرستان بوده و همین تمرکز و ظرفیت بالا، زمینهساز ثبت جهانی انگور ملایر شده است.
در حوزه صنایع وابسته، ملایر دارای 70 واحد صنایع تبدیلی و بستهبندی کشمش است. همچنین طرح نوین باغداری «فراز» در سطح 400 هکتار در استان اجرا شده که 250 هکتار آن در ملایر قرار دارد و این شهرستان را به رتبه نخست استان در اجرای این طرح رسانده است؛ طبق اعلام جهاد کشاورزی، عملکرد باغهای زیر پوشش طرح فراز حداقل 2.5 برابر میانگین معمول بوده و علاوهبر کاهش مصرف آب، نقش مؤثری در جلوگیری از سرمازدگی و افزایش کیفیت محصول داشته است.
علاوهبر این آمار و اعداد که در جای خود قابل توجه است، وقتی با دهیاران روستاهای شهرستان ملایر صحبت میکنیم، چهره دیگر تاکستانداری را بهتر میبینیم؛ براساس گفتههای یکی از دهیاران، تولید تاکستان خانوادگی وی از حدود 15 تُن در سال گذشته، به تنها یک تُن در سال جاری رسیده است. یعنی بیش از 90 درصد اُفت تولید که زیان مالی سنگینی را به باغداران تحمیل کرده و پایداری اقتصادی آنها را نیز بهشدت تهدید میکند. این اُفت تولید درحالی رخ داده که عمده کشت منطقه، انگور بیدانه مخصوص تولید کشمش صادراتی است و ارقام دیگری مانند انگور سیاه، یاقوتی و فخری نیز برای تازهخوری کشت میشوند و نقش مهمی در تنوع محصول دارند.
از منظر بازار، باغداران همچنان با سلطه دلالان و کارخانهداران مواجهاند؛ هرچند قیمت کشمش در سال جاری تا حدود 220 هزار تومان افزایش یافته، اما بهدلیل کاهش شدید حجم محصول، این افزایش قیمت عملاً نتوانسته زیان تولیدکنندگان را جبران کند و سود معناداری برای آنها به همراه داشته باشد.
یکی از مهمترین چالشهای فنی مطرحشده، آفت زنجره مو است؛ آفتی که با تخمگذاری روی شاخهها، نفوذ به خاک و تغذیه چندساله از ریشه، درنهایت باعث خشک شدن کامل بوتههای تاک میشود. به گفته این باغدار، در گذشته دشمنان طبیعی این آفت مانند زنبورهای شکارگر و کفشدوزکها، نقش مؤثری در کنترل جمعیت آن داشتند، اما مصرف گسترده و غیر هدفمند سموم شیمیایی، باعث از بین رفتن این عوامل مفید و تشدید بحران آفت شده است.
در حوزه آب و زیرساخت، مصاحبه نشان میدهد که روش سنتی آبیاری غرقابی که طی 40 تا 50 سال گذشته در تاکستانها رایج بوده، دیگر پاسخگو نیست؛ اگرچه آبیاری قطرهای برای باغهای جدید کارآمد است و بهرهوری را افزایش میدهد، اما اجرای آن در باغهای قدیمی بهدلیل هزینه زیاد و محدودیتهای فنی، بهسادگی امکانپذیر نیست.
همچنین تأمین کود به یکی دیگر از چالشهای جدی تبدیل شده است؛ کودهای شیمیایی کمیاب و گران هستند و استفاده از کود دامی نیز خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد. این دو عامل، پوسیدگی ریشه و گسترش زنجره مو، بهعنوان تهدیدهای اصلی پایداری تاکستانها معرفی میشوند و نشان میدهند که بحران موجود، صرفاً اقتصادی نیست، بلکه ماهیتی زیستمحیطی، فنی و ساختاری نیز دارد.
درمجموع، این مصاحبه نمایانگر شکاف جدی میان ظرفیت تاریخی و برند انگور منطقه با واقعیت امروز باغداران است؛ شکافی که بدون مداخله هدفمند در حوزه مدیریت آفات، حمایت فنی، اصلاح الگوی آبیاری و تنظیم بازار، میتواند به تضعیف جدی تاکستانها و خروج تدریجی باغداران از چرخه تولید منجر شود.
برای اینکه بدانیم نمایندگان مردم ملایر در مجلس چه تفسیری از وضعیت انگور بهعنوان محصول جهانی ملایر دارند، با احمد آریایینژاد، نماینده مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید:
نماینده مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی با اشاره به جایگاه ویژه این شهرستان در تولید محصولات باغی، گفت: این یک واقعیت است که ما حمایت جدی و مؤثری از تولیدکننده انجام نمیدهیم، حمایتی که بتواند او را به ثروتآفرینی برساند، درحالی که اقتصاد زمانی رونق میگیرد که تولیدکننده به سود واقعی برسد.
احمد آریایینژاد آموزش را یکی از حلقههای مفقوده این بخش دانست و تأکید کرد: در حوزه باغها و تاکستانها، کارشناسان باید بهصورت میدانی وارد شوند؛ این نیازمند یک تحرک جدی در مجموعه جهاد کشاورزی است. مبارزه با آفات باید بهگونهای باشد که هم مؤثر باشد و هم خاک و سلامت انسان را آلوده نکند؛ روشهای بیولوژیک در این زمینه اهمیت زیادی دارند.
آریایینژاد با اشاره به بحران آب و خشکسالی، گفت: سیستمهای قدیمی آبیاری دیگر پاسخگو نیستند و منابع آبی محدود شدهاند. به همین دلیل باید اصلاح الگوی کشت و آبیاری نوین و جایگزینی تدریجی نهالهای جدید، در دستور کار قرار گیرند.
وی با اشاره به کیفیت زیاد انگور ملایر، تصریح کرد: انگور ما ازنظر قند و کیفیت در کشور کمنظیر بوده و ملایر شهر جهانی انگور است، اما هنگام ورود محصول به بازار، بهدلیل اشباع، قیمت مناسبی پیدا نمیکند و کشاورز ناچار میشود محصول خود را با قیمت پایین بفروشد. نبود بخش خصوصی قدرتمند و محدود بودن قوانین حمایتی، از مشکلات جدی این حوزه است.
نماینده مردم ملایر در مجلس با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت تعاونی باغداران برای مدیریت بازار انگور و کشمش، ادامه داد: در بسیاری از موارد این دلالها و گاهی کارخانهداران هستند که قیمت را تعیین میکنند؛ کشاورز چون انبار ندارد و تحت فشار مالی است، مجبور میشود محصول را به هر قیمتی که خریدار میگوید، بفروشد که سود اصلی به جیب واسطهها میرود و این تعادل بازار را به هم میزند.
وی با اشاره به ضرورت تحرک و اثرگذاری بیشتر مدیریت جهاد کشاورزی، هشدار داد: وقتی کشاورزی سودآور نباشد، طبیعی است که جوانان وارد این حوزه نشوند؛ امروز جوانان میبینند پدرانشان با وجود زحمت زیاد، متضرر میشوند، بنابراین حاضر نیستند سرمایه و عمرشان را در مسیر کشاورزی بگذارند و این موضوع در بلندمدت به کاهش پهنه تولید منجر میشود.
آریایینژاد با اشاره به ضعف بیمه محصولات کشاورزی، گفت: در موضوع سرمازدگی، خشکسالی و بیمه محصولات، خسارتهایی که پرداخت میشود، گاهی بسیار کمتر از هزینه واقعی کشاورز است؛ تقویت پوشش بیمهای و افزایش مقاومت محصولات در برابر تنشهای اقلیمی، ضروری است.
وی یکی از مطالبات جدی تاکستانداران را توسعه فرآوری دانست و افزود: کشاورزان درخواست دارند تسهیلاتی در اختیارشان قرار گیرد تا بتوانند در جمعآوری، فرآوری و تولید کشمش، از ابزارهای بهتری استفاده کنند؛ متأسفانه هنوز در ملایر کشمش بهصورت فلهای و حتی در گونی جابهجا میشود که به کیفیت محصول آسیب میزند.
نماینده مردم ملایر در مجلس در ادامه درباره مشکل ضعف زیرساخت برداشت محصول انگور و فرآوری کشمش گفت: ما باید از کشاورزان حمایت کنیم؛ یکی از این راهها، تأمین زیرساختها و حمایت بانکی از فعالان این عرصه است.
وی همچنین با اشاره به اینکه بانک کشاورزی بهصورت تخصصی باید از این حوزه حمایت کند، ابراز کرد: باید پروندهای ویژه برای حمایت واقعی از کشاورزان و تاکستانداران ملایر تعریف شود؛ حمایت از تولید، تنها راه پایداری اقتصاد و معیشت مردم است.
آریایینژاد با تأکید بر ضرورت حمایت هدفمند از محصولات راهبردی این شهرستان، گفت: برای حمایت واقعی از انگور و کشمش ملایر، باید بهصورت جدی وارد عمل شویم؛ این حمایت مستلزم هماهنگی بین تمام تاکستانداران مناطق انگورخیز کشور است.
وی با تأکید بر توسعه صنایع تبدیلی در شهرستان، ابراز کرد: همیشه گفتهام که صنایع تبدیلی کشاورزی باید در ملایر رونق بگیرند و از خامفروشی پرهیز شود و حتی اگر صادرات انجام میشود، بهتر است محصول فرآوریشده صادر شود؛ برای مثال کشمش به شیرینی یا سایر فرآوردهها تبدیل شود تا ارزشافزوده بیشتری برای کشاورز ایجاد کند.
این نماینده مجلس با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان برای گرهگشایی دانشمحور از تولید انگور، ادامه داد: در حوزه شرکتهای دانشبنیان ظرفیت خوبی وجود دارد و ما چارهای جز حرکت به سمت کشاورزی نوین، نداریم.
